ایران شریک حیاتی روسیه و چین است

 تلاش های دولت بوش در ایجاد یک ائتلاف بین المللی برای توقف برنامه اتمی ایران در چارچوب تحریم های شورای امنیت با مخالفت های روسیه و چین ناکام مانده است. درک چرایی این مسئله خیلی دشوار نیست. ایران با مسکو و پکن دارای روابط نزدیکی است. روسیه و چین نه تنها یک مصونیت دیپلماتیک در شورای امنیت فراهم می کنند، بلکه، بسیاری از انواع جنگ افزارهای نظامی پیشرفته خود را به تهران می فروشند.
برای روسیه و چین، ایران یک شریک بسیار حیاتی در عرصه های گوناگون اقتصادی، استراتژیکی و ژئوپلیتیکی است. ایران یک بازار مصرف مهمی برای صادرات تسلیحات و فن آوری های پیشرفته و همچنین یک متحد بالقوه در برابر آمریکا برای مسکو و پکن به حساب می آید. تهران همچنین یک منبع مهم تأمین کننده انرژی برای چین بویژه در زمینه واردات نفت و گاز است.
از منظر استراتژیک نیز، مسکو و پکن از جمهوری اسلامی خواسته اند که به سازمان همکاری شانگهای بپیوندد. سازمان همکاری شانگهای، یک شبه ائتلاف رو به گسترش در آسیای مرکزی است که شامل قدرت های منطقه ای نظیر چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان می باشد.
رابطه چین
هم اکنون ایران سومین منبع تأمین کننده نفت برای اقتصاد وابسته به نفت چین است. از این رو، چین نزدیک به 100 میلیارد دلار برای توسعه میادین نفت و گاز ایران سرمایه گذاری کرده است. قرار است ایران در 30 سال آینده، 250 میلیون تن گاز طبیعی و 150 هزار بشکه نفت خام در روز به پکن صادر کند.
ایران همچنین تسلیحات پیشرفته نظامی شامل موشکهای کروز ضد کشتی، مین های دریایی، موشکهای ضد تانک و نیز تجهیزات فوق پیشرفته تولید موشک های قاره پیما همچون سیستم های کنترل و هدایت موشک و مواد اولیه سلاح شیمیایی را از چین خریداری کرده است.
ایران همچنین یک بازار سرمایه گذاری بکر برای چین به شمار می رود. شرکت های چینی ساخت و تجهیز سیستم چند میلیون دلاری متروی تهران را در دست دارند و قرار است معادل 200 میلیون دلار نیز برای ساخت بزرگراه تهران- شمال هزینه کنند. ایران با ایستادگی در مقابل آمریکا در عراق، حمایت از گروههای مخالف اسرائیل در فلسطین نظیر حزب الله و حماس یک متحد بسیار مفید برای چین به شمار می آید.
رابطه روسیه
مسکو که در دوران جنگ سرد و شوروی سابق دارای روابط نزدیکی با ایران بود، در دوران جدید پس از فروپاشی کمونیسم نیز روابط خود با تهران را در زمینه های گوناگون نظامی، تجاری، دیپلماتیک و... بازسازی کرده و گسترش داده است. روسیه میلیاردها دلار تجیهزات پیشرفته نظامی نظیر تانک، نفربرهای زرهی، هواپیماهای جنگنده، موشک، زیردریایی و... به ایران فروخته است.
بنا بر گزارش انستیتوی تحقیقات صلح بین المللی استکهلم، تنها در فاصله بین سالهای 1994 تا 2004 (83-1373)، مسکو بیش از 7/2 میلیارد دلار تسلیحات نظامی به تهران فروخته که این مبلغ در حدود 68 درصد کل واردات تسلیحاتی ایران را تشکیل داده است. چین نیز پس از روسیه، 18 درصد از واردات تسلیحات به تهران را به خود اختصاص داده است.
در دسامبر سال گذشته، روسیه با عقد یک قرارداد تسلیحاتی به ارزش یک میلیارد دلار با جمهوری اسلامی ایران، متعهد شد که موشکهای پیشرفته زمین به هوا موسوم به- به ارزش 700 میلیون دلار در اختیار تهران قرار دهد.
هر واحد «تور» قادر به جهت گیری 48 هدف و انهدام دو هدف به طور همزمان است. این تجهیزات می تواند نیروگاهها و مراکز هسته ای ایران را از هرگونه حملات هوایی احتمالی مصون نگه دارد.
همچنین در اکتبر 2005 نیز، روسیه نخستین ماهواره ایران را به فضا پرتاب کرد. این ماهواره از قابلیت عکسبرداری برای مقاصد نظامی و اطلاعاتی برخوردار است.
روسیه همچنین مهم ترین شریک هسته ای ایران است که در حال ساخت یک نیروگاه هسته ای در بوشهر به ارزش یک میلیارد دلار می باشد.
با این سطح بسیار گسترده روابط تهران با روسیه و چین، شگفت آور نیست که این دو کشور از هرگونه اعمال تحریم علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری کنند. آنها در حال همکاری برای به تأخیر انداختن و کم رنگ کردن تأثیرات تحریم های بین المللی علیه ایران هستند.
بنابر دلایل پیش گفته سیاستگذاران دولت بوش تصمیم گرفته اند که تا با همکاری متحدان اروپایی خود، ژاپن و چند کشور دیگر، بر روی گزینه اعمال تحریم هاعلیه ایران در خارج از چارچوب سازمان ملل متمرکز شوند. اما نگاهی گذرا به ترکیب شریکان مهم تجاری ایران نشان می دهد که برخی از این دوستان آمریکا- به خاطر منافع گسترده خود در ایران- حاضر نیستند به گرمی از اعمال تحریم هایی اینچنینی علیه تهران استقبال کنند.
آمارهای منتشر شده توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سی.آی.ای) نشان می دهد که در سال 2004، مهمترین شریکان صادراتی ایران- صادرات ایران به آن کشورها- به ترتیب شامل ژاپن با 4/18 درصد، چین با 7/9 درصد، ایتالیا با 6 درصد، آفریقای جنوبی با 8/5 درصد، کره جنوبی با 4/5 درصد، تایوان با 6/4 درصد، ترکیه با 4/4 درصد و هلند با 4 درصد بوده اند. در این میان، در سال مشابه نیز مهمترین شریکان وارداتی ایران- واردات ایران از کشورهای دیگر، شامل آلمان با 8/12 درصد، فرانسه با 3/8 درصد، ایتالیا با 7/7 درصد، چین با 2/7 درصد، امارات متحده عربی با 2/7 درصد، کره جنوبی با 1/6 درصد و روسیه با 4/5 درصد بوده اند.
در حالی که به دلیل نیاز فزاینده جهانی به نفت، تحریم گسترده نفتی علیه ایران هیچ آغازگری ندارد، ارزیابی ها نشان می دهد که استقبال بسیاری از دوستان و متحدان آمریکا حتی از اعمال تحریم های تجاری علیه برنامه اتمی ایران نیز بسیار کم رنگ خواهد بود. در نتیجه، دستیابی به یک حمایت گسترده بین المللی- حتی خارج از چارچوب سازمان ملل- به منظور اعمال تحریم های اقتصادی پرشدت علیه ایران، مسأله ای برای ایالات متحده بسیار دشوار به نظر می رسد.
از این رو، آمریکا ناگزیر به اعمال برخی تحریم های هدفمند علیه حکومت ایران است. این تحریم ها می تواند شامل ایجاد محدودیت در سفرهای خارجی مقامات و بلوکه کردن دارایی های رهبران ایران، تحریم های بانکی در زمینه تجارت با جمهوری اسلامی، جلوگیری از فروش تسلیحات نظامی و فن آوری های دومنظوره به تهران و اعمال محدودیت بر سر راه سرمایه گذاری در ایران باشد.
متأسفانه، هیچ راه حل آسانی برای بازداشتن ایران از مسیر هسته ای شدن به جز انتخاب های سخت بالا وجود ندارد.
علی رغم تمامی این موارد، یک چیز کاملاً روشن است: «اقدام نکردن علیه برنامه اتمی ایران، یک گزینه نیست!»