وحشت مافیای نفتی از تشکیل بورس نفت کارآمد

چندی پیش وزیر اقتصاد و دارایی خبر از فرصت دوماهه به وزیر نفت مبنی بر راه اندازی بورس نفت داد.
جنب و جوش چند هفته اخیر مبنی بر تعجیل در راه اندازی بورس نفت ایران پس از انتشار خبر راه اندازی بورس نفت روس ها بودند.
در این رابطه کارشناسان معتقدند با اینکه بحث راه اندازی بورس نفت ایران از مدتها پیش مطرح بوده اما اهمال کاری ها موجب شده دیگران گوی سبقت را از ما بربایند.
با این حال معاون وزیر اقتصاد و دارایی روسیه رسماً اعلام کرد که بورس خرید و فروش انواع فرآورده های نفتی تا پایان سال 2006 میلادی در روسیه افتتاح خواهد شد. کارشناسان انرژی جهان معتقدند راه اندازی بورس های نفت می تواند دلار آمریکا را از حیثیت بیاندازد بر این اساس دولتهای مدعی بایستی هرچه زودتر اقدام به راه اندازی بازارهای سرمایه ای خرید و فروش نفت کنند. اما به نظر می رسد راه اندازی این بورس با موانعی روبروست و برخی محافل نیز از راه اندازی این بازار شفاف نگران هستند.
اما در این میان آینده بورس نفت ایران با انبوهی از ابهام ها مواجه است. رقابتی بودن انحصاری بودن، وضعیت بحث های مالی و اقتصادی این بازار، نحوه عرضه و تقاضا، چگونگی ارتباط با سازمان اوپک و شفاف سازی اطلاعات در آن از نقاط ابهامی است که بدون حل و فصل آن ورود یکباره به این بازار می تواند منجر به فرصت سوزی شود.
از سوی دیگر به نظر می رسد برخی کانون های قدرت و ثروت که با راه اندازی این بورس منافعشان به خطر می افتد به دنبال رایزنی برای حضور در مدیریت و کارگزاریهای این بورس هستند.
از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند این جریانات در پی سوءاستفاده از نقاط ابهام و غیرشفاف تشکیل این بازار هستند.
مافیا نمی گذارد
بورس، بازار شفافی است که همه برای خرید وارد آن می شوند و قیمتی که در آنجا تعیین می شود کاملاً واقعی است.
کمال دانشیار در گفتگو با خبرنگار ما افزود: من بیست دلیل عمده امنیتی و اقتصادی برای تشکیل بورس نفت تهیه کردم که به استناد آنها حتی یک لحظه هم نباید وقت را جهت راه اندازی این بورس از دست بدهیم.
رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی خاطرنشان ساخت: امکان ایجاد رانت در بورس نفت گرچه محتمل ولیکن بسیار کم است چرا که قرار نیست اطلاعات در دست یک عده خاص منحصر شود.
دانشیار افزود: به نظر من مافیای نفت اجازه نمی دهد بورس نفت تشکیل شود.
چرا که این مافیا می دانند در فضای شیشه ای بورس نفت دیگر هیچ گونه رانت اطلاعاتی وجود نخواهد داشت.
بورس و تحکیم سرمایه داری
فرصت هایی که بازار سرمایه در اختیار افراد قرار می دهد همان امکاناتی است که سرمایه داری در برابر سرمایه دار قرار می دهد.
دکتر حسین نجابت عضو کمیسیون انرژی در گفتگو با خبرنگار ما گفت: ما بایستی در راه اندازی این بورس ابتدا تکلیفمان را با خودمان روشن کنیم.
این نماینده مجلس با فسادخیز بودن انحصاری یک شرکت در بورس نفت اذعان داشت: هنوز روشن نیست که یک قدرت در بورس است یا قرار است چند شرکت با هم رقابت داشته باشند. اگر یک شرکت باشد که همان عوارض انحصار و رانت بر آن حاکم است و اگر هم رقابتی باشد بایستی فکری کرد که چطور مسائل امنیتی و خطوط قرمز و اطلاعاتی نظام را می توان بر آن حمل کرد.
این کارشناس نفتی با اشاره به سهم بورس نفت، به تأثیر روی قیمت نفت تصریح کرد و گفت: ما باید سهم تأثیری روی قیمت نفت داشته باشیم و کسانی که این بازار را کنترل می کنند و مدیریت می کنند از همه بیشتر در محل سؤال و توجه قرار دارند. بنابراین مدیریت این بازار بسیار مهم است تا هم قدرت اثرگذاری داشته باشیم و هم اینکه فرصت رانت ایجاد نکنیم.
نجابت با بیان اینکه کسانی که به کار می گیریم باید سوابق اعتقادی و علمی شان مدنظر قرار بگیرد خاطرنشان ساخت: آدمها یا دولتها ممکن است تغییر کنند ولی اهداف و برنامه ها با دولت عوض نمی شود و لذا کسانی که مدیر می گذاریم با توجه به برنامه های چندساله می بایستی نسبت به سوابق آنها کاملاً اشراف داشت.
تردید در شفافیت
مافیای بورس در شرایط عدم شفافیت در بازار بوجود می آیند.
دکتر ابراهیم یاوری استاد دانشگاه شهید بهشتی نیز در گفت وگو با خبرنگار کیهان گفت: افت و خیز در شاخص سهام بورس ها و همچنین به تبع آن رشد حاشیه های رانتی به میزان اطلاع رسانی و شفافیت برمی گردد.
این استاد دانشگاه با اشاره به وضعیت بورس تهران خاطرنشان ساخت: بورس نفت اگر بخواهد الگوی خود را از بورس تهران بگیرد قطعاً به محلی برای تجمع سرمایه داران بزرگ و دارندگان رانت تبدیل می شود که از این منظر رسیدن به اهداف اصلی بورس نیز محل تردید خواهد بود.
وی در ادامه گفت: بورس تهران طی سالهای گذشته کاملاً غیرمولد عمل کرده و عملاً به بازار قمار تبدیل شده بود که یک عده بنگاه اقتصادی گردن کلفت آنراهدایت می کردند و هر موقع هم لازم می دانستند آن را به زمین می زدند.
یاوری با اشاره به مقدمات راه اندازی بورس نفت تصریح کرد: برای ساخت چنین بازاری ابتدا باید مقررات و قوانین آن را تهیه کرد و مکانیزم نظارت بر این بازار را تدوین نمود.
استاد اقتصاد دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: در حال حاضر که مسائل اطلاعاتی و آماری وضعیت خرید و فروش نفت کاملاً مبهم و دور از دسترس است و بجز شرکت نفت هیچکس از وضعیت فعالیت های شرکت نفت آگاهی ندارد چطور می تواند یکباره همه این اطلاعات پنهان روی تابلو برود.
توجه به کارگزاران
حضور کارگزاران دراین بازار بسیار تعیین کننده است تا مافیای نفت در این جایگاه ظاهر نشود.
غلامرضا مصباحی نماینده مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی در گفت گو با خبرنگار ما گفت: راه اندازی بورس نفت سازو کاری را می طلبد که از جمله سازوکار این بورس داشتن کارگزارانی معتمد و خبره است.
وی ادامه داد: کارگزاران به وکیل مردم هستند و در صورتیکه این شرکت های کارگزاری اندک و محدود باشند، همه فعالیت ها را انحصاری در دست می گیرند و زمینه رانت و فساد را ایجاد می کنند.
وی بااشاره به ساز و کار نظارتی در این بازار خاطرنشان ساخت: از مهمترین پیش نیازهای ورود به این بازار ایجاد سازو کار و قوانین لازم نظارتی بر این بازار است تا این بازار در دست عده ای خاص دست به دست نشود.
وی تأکید کرد: من معتقدم دغدغه فساد در بازار بورس بجاست که البته می توان با قوانین کارآمد آنرا کنترل کرد.
دورزدن قانون
سوءاستفاده از بورس نفت به موجب دور زدن قانون محتمل است.
ایرج ندیمی نماینده مجلس در گفتگو با خبرنگار ما گفت: دورزدن قانون بورس یا غفلت ناظران بورس از روابط کارگزاری و اطلاعات واقعی می تواند مقدمه سوءاستفاده از بورس نفت را ایجاد کند.
وی تصریح کرد: اما آنچه که روشن است اینکه بورس نفت که اولین بورس تخصصی نیست و پیش از آن ما بورس فلزات و کشاورزی را داشته ایم و از تجربه آنها نیز می توانیم استفاده کنیم. همچنین قانون جدید بورس می تواند مقدمه شفافیت این بازار را فراهم کند.
ندیمی خاطرنشان ساخت با اینکه درهر دارای زمینه های سوءاستفاده در نحوه اطلاع رسانی و کارگزاریها وجود دارد اما فقدان آن می تواند آسیب های جدی تری داشته باشد و بستر ایجاد رانت را به نفع یک عده قلیل آماده سازد.