یک موضوع ، سه دیدگاه

رضا خجسته رحیمى:
عباس عبدى، خشایار دیهیمى و مصطفى تاج زاده هر کدام تحلیلى متفاوت از دیگرى دارند و هیچ یک هم البته احتمالاً تحلیل «دیگرى» را قبول ندارند. «جبهه دموکراسى و حقوق بشر» موضوع مشترک گفت وگو با آنها است، اگرچه پاسخ هاى آنها از سه رویکرد مختلف به این داستان حکایت دارند. عبدى سابقاً اصلاح طلب و عضو حزب مشارکت بوده اما اکنون در تحلیل از دوستان سابقش فاصله گرفته است. خشایار دیهیمى اگرچه بالذات روحى متفاوت از اصلاح طلبان مشارکتى دارد اما گهگاه ماشین خود را در پارکینگ آنها پارک مى کند. مصطفى تاج زاده اما همچنان در مسیر خود ثابت قدم است. او مى گوید که به تحلیلى متفاوت از گذشته نرسیده و همچنان به راهکارهاى سابق اعتقاد دارد. او یک سیاستمدار مشارکتى است که در این گفت و گو چندان تمایلى به انتقاد از گذشته نیز ندارد. مثل او، مثل همان داستان و جمله معروف است که مى گوید «حرف مرد یکى است.»
گفت وگو با عباس عبدى در حالى صورت مى گیرد که او انگیزه چندانى براى انجام این گفت وگو ندارد. پس از تماس هاى مکرر و نشست و برخاست هاى متعدد، در میانه یکى از دیدارها و تخمه شکستن ها، ضبط صوت روشن شد و پرسش و پاسخ هایم با عباس عبدى به ثبت رسید. عباس عبدى منتقد حضور خاتمى در انتخابات ریاست جمهورى 80 بود و اگرچه در آن انتخابات مسیر خود را از خاتمى و اصلاح طلبان همراهش جدا نکرد اما به مرور بر فاصله خود با دوستان سیاسى اش افزود.عبدى اگرچه عضو موسس جبهه مشارکت بود و بنابر شنیده ها، قطعنامه کنگره اول تا سوم این حزب نیز به قلم او نوشته شده بود، اما سیاست ورزى او در ذیل تابلوى مشارکت به درازا نکشید. او لزوم «خروج از حاکمیت» را مطرح کرد و وقتى که این راهبرد سیاسى مورد توجه دوستان اصلاح طلب قرار نگرفت، خروج اش از جبهه آنها رقم خورد. عبدى به زندان رفت و وقتى از زندان بیرون آمد، تبدیل به یک منتقد اصلاحات شده بود. او اکنون در مصاحبه خود مى گوید که اصلاح طلبان حتى اگر جبهه دموکراسى خواهى را راه بیندازند و به فرض حتى اگر به واسطه این شعار و برنامه سیاسى، راهى حاکمیت هم بشوند، باید توضیح دهند که حضورشان در حاکمیت چه منفعتى براى مردم دارد. عباس عبدى معتقد است که اصلاح طلبان پیش از یک تعیین تکلیف با گذشته و عملکرد سابق شان راهى به پیروزى ندارند و عدم اقبال مردم به شعار انتخاباتى این سیاستمداران را نیز بر همین مبنا تحلیل مى کند.آقاى عباس عبدى نسبت به اصلاح طلبان کمى ناامید به نظر مى رسند، ایشان مى گویند که نمى توان امیدى در کوتاه مدت داشت.
خشایار دیهیمى این روزها کمى از تب و تاب افتاده است. دیهیمى اگرچه یک مترجم است اما در روزهاى انتخابات به مثابه یک فعال سیاسى و پراکتیسین صبح تا شب را مى دوید تا طناب اجماع میان اصلاح طلبان و منتقدان رادیکال شان باشد. مى گوید که از دو طرف فحش مى خورده ام. برخى از اصلاح طلبان مى گفتند که ما را چه کارى است با دیهیمى و برخى از دوستان هم مى گفتند که تو را چه کارى است با اصلاح طلبان. دیهیمى درست از لحظه تعیین صلاحیت معین بود که حامى او شد. پیش از آن او از عدم شرکت در انتخابات سخن مى گفت. با بسته شدن پرونده انتخابات ریاست جمهورى و راى نیاوردن کاندیداهاى اصلاح طلبان، دوا و درمان خشایار دیهیمى هم آغاز شد. خستگى هاى فعالیت هاى انتخاباتى و چه بسا افسردگى هاى شکست انتخاباتى او را براى مدتى خانه نشین کرد تا او علاوه بر مداواى جسم، به تجدید نیرو بپردازد. دیهیمى اکنون دوباره منتقد اصلاح طلبان شده است. او مى گوید که «جبهه دموکراسى خواهى و حقوق بشر» زمان انتخابات باید شکل مى گرفت و تشکیل آن در شرایط فعلى، فعالیتى بى مضمون است. او معتقد است که اگر اصلاح طلبان در همان زمان انتخابات، کابینه اى را براساس جبهه دموکراسى خواهى معرفى مى کردند، نتیجه انتخابات مى توانست متفاوت باشد. آقاى خشایار دیهیمى اکنون اصلاح طلبان را به جاى تجمع و وحدت به جدا شدن و پیدا کردن اختلاف ها دعوت مى کنند و البته به ما هم مى گویند: «در سیاست کمى صبر باید کرد.»
مصطفى تاج زاده در گفت وگوى حاضر به دفاع از عملکرد اصلاح طلبان مى پردازد، اگرچه او هم مى گوید که «از شعار نباید انتظار معجزه را داشت.» تاج زاده مى گوید که اصلاح طلبان در هر صورت در این انتخابات مى باختند و نتیجه انتخابات همین بود. او بنابراین معتقد نیست آنچنان که دیهیمى مى گوید، تغییرات تاکتیکى در برنامه هاى انتخاباتى،مى توانست گرهى از طناب اصلاح طلبان بگشاید و باب ورود آنها به قدرت را هموار کند. مصطفى تاج زاده همچنین برخلاف دیدگاه عبدى و دیهیمى معتقد است که اصلاح طلبان در ادامه مسیر نیز همان راه گذشته را باید ادامه دهند و وقتى از او مى پرسم که آیا نمى خواهید هیچ راه دیگرى را براى ادامه اصلاحات امتحان کنید، مى گوید: «تا به حال که پیدا نکرده ایم. اگر زمانى پیدا شد، خوشحال مى شویم. تصور هم مى کنم که برآیند حرکت نیروهاى سیاسى به سمت ما گرایش پیدا خواهد کرد.» البته مصطفى تاج زاده در گفت وگوى حاضر، لباس انتقاد از عملکرد خاتمى و اصلاح طلبان را مى پوشد، پیش از آنکه در مقابل پرسش هاى چالش برانگیز قرار گیرد. حرف مرد اما یکى است و از همین روى آقاى تاج زاده مى گویند: «تصور مى کنم که جامعه نسبت به اعتقاد اصلاح طلبان به حقوق بشر و دموکراسى چندان تردیدى نداشته باشد و معتقدم که این شعار به موقع مطرح شد.»