فناوری در خدمت دموکراسی
مهدی قلیزاده
تکنولوژی ارتباطات راه دور، همواره به عنوان یکی از نیروهای پیشبرنده دموکراسی قلمداد شده است. اخیرا همین تکنولوژی باعث کمرنگتر شدن اهمیت مرزها و تا حد زیادی از بینرفتن محدودیتهای اقتصادی شده است. تکنولوژی با وجودی که از روند جهانی شدن حمایت میکند میتواند اقتدار و حاکمیت ملی که ضرورت و پناهگاهی برای دموکراسی میشود را به مخاطره اندازد.
اغلب مباحثی که درباره ارتباط تکنولوژی و دموکراسی مطرح میشود ناتمام باقی میماند چرا که معمولا آنهایی که درباره تکنولوژی اطلاعات جامعی دارند اطلاعات کمی با مفاهیم دموکراسی دارند و آنهایی که با اصول و مفاهیم دموکراسی آشنا هستند اطلاعات اندکی درباره تکنولوژی دارند. با این وجود هیچ سوالی درباره آینده دموکراسی مهمتر از این سوال نیست که آیا تکنولوژیهای پیش برنده جهانی شدن باعث تقویت دموکراسی نیز میشوند یا آن را تضعیف میکند*واژههایی مانند تله دموکراسی و جامعه مجازی به فراوانی مورد استفاده قرار میگیرد ولی تشریح مفاهیم این واژهها نه تنها نیاز به داشتن درک دقیقی از تکنولوژی دارد بلکه درک دقیقی از جامعه و حکومتداری دموکراتیک را نیز میطلبد. پیش از اینکه مشکلات تعریف دموکراسی را مورد توجه قرار دهیم به بررسی چند نکته مهم درباره تکنولوژی میپردازیم.
توسعه نابرابر
اولین نکتهای که در برابر تکنولوژی باید مورد توجه باشد این است که تکنولوژی در سراسر جهان به طور هموار و برابر توسعه نیافته است. به دلیل اینکه استفاده از تکنولوژیهای ارتباط راه دور و رایانهای در مناطق مرفه جهان گسترش زیادی پیدا کرده است، نفوذ و تاؤیرات تکنولوژی در جهان دست بالا گرفته میشود. بخش عمده جهان هنوز تحت تسلط رسانههای سنتی مانند روزنامهها، تلویزیون و رادیو است. برای مردم این بخش از جهان مفاهیم مربوط به دموکراسی یا حکومتهای استبدادی، سانسور و یا آزادی بیان بیش از اینکه از طریق رسانه نو عرضه شود از طریق رسانههای سنتی عرضه میشود.
این نکته جالب است که کشورهایی که به دلیل فقر از دسترسی به تکنولوژیهای جدید محروم بودهاند تا حد زیادی از نکات منفی و فسق و فجور ناشی از این رسانهها نیز در امان بودهاند.
سرعت شتابدار تغییرات تکنولوژیکی
نکته مهم دیگری که درباره تکنولوژی باید مورد توجه قرار گیرد این است که تکنولوژی با سرعت زیاد و پرشتاب در حال پیشرفت است. در طول دو قرن گذشته پیشرفتهای تکنولوژیکی بیش از مجموع پیشرفتهای تکنولوژیکی در طول دو هزاره قبل بوده است. در این شرایط نتیجهگیری کلی که ما امروز درباره تکنولوژی داریم را نمیتوانیم به فردا تعمیم دهیم.این تغییرات بدین معنی است که محرومیت از یک تکنولوژی میتواند مزیتی برای آینده باشد. برای مثال آفریقا به دلیل اینکه به خوبی سیمکشی نشده بود نتوانست به خوبی از سیستمهای مخابراتی و اینترنتی بهره ببرد ولی همین محرومیت از سیستم سیمکشی کامل و مناسب اکنون به مزیتی برای آفریقا تبدیل شده است چرا که این امر زمینه را برای جهش آفریقا به سوی فناوری بیسیم فراهم آورده است و اکنون حتی آمریکا و اروپا نیز در حرکت به سوی فناوری بیسیم شتاب آفریقا را ندارند.
چند بعدی بودن کاربردهای تکنولوژی
برای مثال برای استادان دانشگاه، اینترنت ابزاری ارزشمند است ولی برای دانشآموزان و نوجوانان ممکن است اینترنت بیشتر به عنوان ابزاری تفریحی مورد استفاده قرار گیرد. نمیتوان پیشبینی کرد که در آینده اینترنت و یا سایر تکنولوژیها چه کاربردهایی خواهد داشت.
تکنولوژی مانند آینه
نکته چهارم این است که ما معمولا تصور میکنیم تکنولوژی یک تعیین کننده قوی و حتی قطعی برای شکل بخشیدن به جامعه است ولی در حقیقت اینطور نیست. تکنولوژی که ساخته و عرضه میشود بیشتر انعکاس دهنده خصوصیات جامعهای است که تکنولوژی در آن ساخته شده است. در اکثر کتابهای تاریخ آمده است که ساخت باروت باعث ایجاد دموکراسی در دوره رنسانس در غرب شد ولی همین باروت باعث تقویت قدرت حاکمان ستمگر در چین شد. تکنولوژی نمیتواند به خودی خود باعث بدتر شدن و یا بهتر شدن اوضاع جامعه ما شود بلکه انعکاس دهنده جامعهای است که در آن زندگی میکنیم. به این معنی که تکنولوژی در خدمت یک جامعه دموکراتیک باعث تقویت دموکراسی و در یک جامعه غیر دموکراتیک باعث تضعیف دموکراسی میشود.
مهمترین مشخصات و ماهیت کنونی تکنولوژی جدید حاکی از فرهنگ کنونی جهان است. این تکنولوژی این امکان را دارد که در جهت آموزش و فرهنگسازی صحیح به کار گرفته شود ولی امروزه عمدتا ماهیتی تجاری پیدا کرده است.اکنون در سراسر جهان بیش از 95 درصد از استفادهاز اینترنت تجاری است که در حدود یک چهارم آن مربوط به سایتهای اینترنتی غیراخلاقی است. پس از آشنایی با نکاتی مهم درباره تکنولوژی اکنون به بررسی مفاهیم از دموکراسی میپردازیم.
انواع دموکراسی
واژه دموکراسی دارای مفهوم خالا و سادهای نیست. دموکراسی را میتوان به انواع مختلف دموکراسی مستقیم و دموکراسی غیرمستقیم، دموکراسی نمایندگی و دموکراسی پوپولیستی، دموکراسی مبنی بر اظهار عقیده عامه و دموکراسی قوی تقسیم کرد.وقتی که از ارتباط بین تکنولوژی و دموکراسی صحبت میشود منظور کدام دموکراسی است*شاید بتوان گفت که تکنولوژی که در خدمت نوعی دموکراسی است برای نوع دیگری از دموکراسی مضر باشد. در کشور آمریکا دموکراسی عمدتا به معنی دموکراسی نمایندگی است یعنی چیزی که با دموکراسی مشارکتی و یا دموکراسی قوی در تضاد است. در دموکراسی نمایندگی، حقوق شهروندی محدود به حق رای دادن است. در این نوع نگرش نسبت به دموکراسی مردم فقط در زمان انتخابات قدرت دارند و در پی آن فقط باید اجرا کننده دستورات نماینده خود باشند.
با این وجود میتوان ارتباطی بین برخی مشخصات تکنولوژی و برخی ابعاد خاص چندین مدل از دموکراسی شد. از جمله مهمترین مشخصات تکنولوژیهای جدید میتوان به سرعت، سادگی،حفظ خلوت کاربر، اتکا به قابلیت های تصویری و صوتی و امکان بیشتر تقسیمبندی مخاطبان اشاره کرد.
یکی از مهمترین مشخصات تکنولوژی های جدید است. اکنون ارتباطات رایانهای با سرعت نور انجام میشود. زمانیکه انقلاب آمریکا رخ داد شش هفته طول کشید تا خبر آن به انگلیس برسد.اما آیا این سرعت برقآسای ارتباطات برای سنجش و ملاحظات دموکراتیک مضر نیست* این سرعت زیاد میتواند باعث ایجاد تفکرات و عقاید اشتباه و عجولانه در مخاطب شود. دموکراسی برای اینکه تقویت شود نیاز به تامل و تصمیم گیریهای دقیق دارد که در تضاد با عطش تکنولوژیهای جدید به سرعت است. یکی دیگر از چالشهایی که تکنولوژیجدید برای دموکراسی ایجاد کرده امکان انتشار هر نوع مطالب بویژه از طریق اینترنت است. هر نوع مکتب و عقیدهای میتواند بدون گذر از فیلتر خاصی در فضای اینترنت پراکنده شود و این برای دموکراسیها مخرب است.
نتیجهگیری
تحولات تکنولوژیکی بدون شک باعث به پیش بردن روند جهانی شدن میشود ولی در مورد تاؤیرات تکنولوژیهای جدید بر دموکراسی اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. تکنولوژیهای جدید میتواند تضعیف کننده ویا تقویتکننده دموکراسی باشد. خود روند جهانی شدن بیش از اینکه باعث تقویت دموکراسی شود باعث تضعیف آن میشود و تکنولوژیهای جدید در صورتی میتواند باعث تقویت دموکراسی شود که به خوبی برنامهریزی شده پیش رود و این برنامه ریزیها باید با توجه به تئوریهای سیاسی و الگوهای دموکراسی در یک رژیم صورت گیرد. نیروهای بازار، تکنولوژیهای جدید را به سوی کاربردهای دموکراتیک و انسانی هدایت نمیکنند و فقط در پی تقویت مصارف اقتصادی این تکنولوژیها هستند تا سود بیشتری کسب کنند. از این رو دموکراسیها باید وارد عمل شوند و ترویج دهنده کاربردهای دموکراتیک این فناوریهای جدید شوند. نبود قانونگذاریهای لازم درباره نحوه بهرهبرداری از تکنولوژیهای جدید و نبود نظارت کافی میتواند عواقب هولناکی روی دموکراسیها برجای گذارد. پیشرفتهای تکنولوژیکی باید تابع نیازهای دموکراسی باشد و در حقیقت مانند اسبی مطیع باشد که دموکراسی برآن سوار است تا اینکه مانند اسبی وحشی و عنان گسیخته باشد که دموکراسی را زیرپای خود لگد کوب میکند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
