مذاکره با ایران، آمریکا تحت فشار

آزاده افتخارى: با وجود افزایش نگرانى ها در خصوص درگیرى احتمالى ایران و آمریکا، دولت بوش آرام آرام در جهت تابوشکنى در روابط تهران _ واشینگتن حرکت مى کند و اخیراً براى گفت وگوى مستقیم با تهران با پیش شرط توقف عملیات غنى سازى اعلام آمادگى کرده است. تاکنون ایالات متحده مذاکره با ایران را تنها به مسائل عراق محدود مى دانست اما با روى کار آمدن دولت جدید در بغداد و طولانى شدن بن بست هسته اى ایران، لزوم توسعه محدوده رایزنى ها به برنامه هاى هسته اى تهران بیش از پیش خودنمایى مى کند.
این در حالى است که مقامات تهران که پیش از این نیز با ایده مذاکره هسته اى با آمریکا مخالف نبودند، براى انجام این گفت وگوها چراغ سبز نشان داده اند. محمدجواد ظریف نماینده ایران در سازمان ملل مى گوید کشورش براى مذاکره با هدف حل مسائل هسته اى آماده است و آمریکا را هم از این امر مستثنى نمى داند. یک دیپلمات نزدیک به سازمان ملل نیز مى گوید: «على لاریجانى دبیر شوراى عالى امنیت ملى ایران به ما گفته است تهران براى گفت وگو به عنوان اعضاى برابر و بدون هیچ گونه پیش شرط آماده است.»
روزنامه نیویورک تایمز به نقل از مقامات اروپایى که طى هفته هاى اخیر با دولت آمریکا ارتباط نزدیکى داشته اند مى نویسد: بحث مذاکره با ایران داغ تر شده است و کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا مى کوشد تا با همکارى همتایان اروپایى خود تهران را به توقف عملیات غنى سازى ترغیب کند.
جورج بوش نیز به طور ضمنى از بررسى طیف گسترده اى از مشوق ها در صورت توقف عملیات حساس هسته اى در ایران سخن مى گوید. این در حالى است که رهبران اروپایى هیچ گاه تمایل خود را براى مشارکت فعال ایالات متحده در روند مذاکرات پنهان نکرده اند و از کاخ سفید مى خواهند با هدف اجتناب از درگیرى، بحث تحریم یا حمله نظامى به ایران را کنار بگذارد. مقامات اروپایى مى گویند: رایس بحث در این خصوص را با مشاوران برجسته وزارت امور خارجه آمریکا آغاز کرده است، اما در نهایت موضوع باید به تایید مقامات امنیت ملى برسد. با این حال وزیر امور خارجه آمریکا معتقد است علائم ارسالى واشینگتن براى مذاکره ضعیف است و در روند مذاکرات با اروپا اخلال ایجاد مى کند. از سویى دیگر دیک چنى معاون بوش و دونالد رامسفلد وزیر دفاع آمریکا با گفت وگوى مستقیم، حتى از طریق حمایت کانال هاى غیررسمى مخالفت مى کنند و در نتیجه بسیارى از مقامات اروپایى بر این عقیده اند که مذاکرات در آینده اى نزدیک انجام نمى شود. به بیانى دیگر شکاف عمیقى میان مقامات دولت بوش درخصوص مذاکره با ایران وجود دارد و درحالى که بسیارى گفت وگوى مستقیم با هدف حل مسائل جارى را پیشنهاد مى کنند، برخى دیگر با اصل تعامل با جمهورى اسلامى ایران مخالف هستند.
روزنامه لس آنجلس تایمز مى نویسد: شمارى از مردان پرنفوذ وزارت امور خارجه، سناتورهاى جمهوریخواه و کارشناسان سیاست خارجى آمریکا از دولت بوش مى خواهند آنچه را که دیگر دولت هاى آمریکایى طى27سال انجام نداده اند، انجام دهد و به صورت مستقیم با تهران گفت وگو کند. این روزنامه آمریکایى مى افزاید: شخصیت هاى برجسته اى نظیر هنرى کیسینجر وزیر امور خارجه سابق و ریچارد لوگار رئیس کمیته روابط خارجى سناى آمریکا به طور علنى دولت را به رهاکردن راهى که به درگیرى با ایران مى انجامد ترغیب مى کنند و از بوش مى خواهند به تلاش متحدان اروپایى براى مذاکره مستقیم با تهران ملحق شود. این درحالى است که تلاش هاى علنى این جبهه با کوشش هاى محرمانه مقامات داخلى دولت بوش، تحلیلگران سیاست خارجى و متحدان خارجى براى نفوذ در مقامات کلیدى نظیر رایس و الیوت آبرامز _ تحلیلگر سیاست ایران در شوراى امنیت ملى- ترکیب شده است. یک مقام آگاه مى گوید: «به عقیده من آنها در جهت درستى حرکتى مى کنند و هدف آنها تغییر موضع دولت است. اما در حال حاضر آنها ابتکار عملى ندارند و در آغاز راه هستند.» بسیارى از کارشناسان سیاست خارجى مى گویند: موضع کنونى دولت در قبال ایران مخالفت با گفت وگوى مستقیم و خالى کردن صحنه براى مذاکره دیگر کشورها دستاوردى نداشته است و تنها میزان مخالفت با گزینه نظامى یا تحریم علیه ایران را افزایش مى دهد. آنها بر این باورند که فشار اروپاییان، روس ها و احساس عمومى موجب تغییر رویکرد آمریکا مى شود. لس آنجلس تایمز مى نویسد: به دنبال افزایش فشارها بر کاخ سفید نشانه هایى از تعدیل و نه تغییر شگرف در موضع دولت به چشم مى خورد.
تونى اسنو دستیار مطبوعاتى بوش ضمن تکرار موضع آمریکا در مخالفت با گفت وگوى مستقیم با ایران مى گوید: در صورت توقف عملیات غنى سازى و عزم ایران براى توقف دائم این عملیات احتمال تغییر شرایط وجود دارد. اسنو مى گوید: «اگر این اتفاق بیفتد فرصت هایى وجود خواهد داشت.» تحلیلگران مى گویند اظهارات اخیر اسنو شرایط آمریکا براى مذاکره احتمالى را به تصویر مى کشد. این درحالى است که خبرگزارى سى ان ان به نقل از ظریف مى نویسد: واشینگتن باید حق ایران را براى استفاده از انرژى هسته اى تحت معاهده منع گسترش تسلیحات هسته اى به رسمیت بشناسد و پیش از آنکه ایران و آمریکا بتوانند مذاکراتى بامعنا داشته باشند باید این مسئله حل شود. ایران هم این مسئولیت را تحت این معاهده براى آنکه نباید به دنبال سلاح هسته اى باشد، به رسمیت مى شناسد. هر چند حرکت آمریکایى ها در جهت از سرگیرى مذاکرات با ایران بسیار محتاطانه و موشکافانه است، ایرانیان صراحتاً از واشینگتن مى خواهند درخصوص مشکلات گفت وگو کند. نماینده ایران در سازمان ملل مى گوید: اگر آمریکا تاکتیک هاى فشار و ارعاب را منع کند و با ایران به طور مستقیم گفت وگو کند، بیش از آنکه از طریق اروپاییان و سازمان ملل اقدام کند، به دست خواهد آورد. وى مى افزاید: اگر به دنبال راه حل هستند، چرا با یک طرف این مشکل صحبت نمى کنند؟ لس آنجلس تایمز با اشاره به مخالفت جدى باز هاى آمریکایى با گزینه مذاکره مستقیم مى نویسد: با وجود صداى مخالف بازها در دولت و کنگره آمریکا، به نظر مى رسد که موضع اندک کاخ سفید نشانه اى از ارجحیت سیاست خارجى واقع گرایانه و میانه رو جمهوریخواهان باشد. تحلیلگران مى گویند: به دنبال ناامیدى آمریکا از حمایت روسیه از طرح پیشنهادى واشینگتن علیه برنامه هاى هسته اى ایران و با توجه به ادامه اختلاف نظرها میان اعضاى شوراى امنیت درخصوص رویکردى مشترک در قبال تهران، فشارها براى گفت وگو با ایران به دولت بوش افزایش یافته است.
در این میان مقامات اروپایى شامل آنگلا مرکل صدراعظم آلمان و خاویر سولانا رئیس سیاست خارجه اتحادیه اروپا و جمعى از شخصیت هاى جهانى نظیر کوفى عنان دبیرکل سازمان ملل و محمد البرادعى مدیرکل آژانس بین المللى انرژى اتمى بیش از دیگران از بن بست جارى در مذاکرات هسته اى با ایران ابراز نگرانى مى کنند و از واشینگتن مى خواهند به نوعى ابتکار عمل را در دست گیرد. زیرا تنها آمریکا مى تواند ضمانت اجرایى لازم براى مشوق هاى پیشنهادى اروپا به ایران در زمینه تجارت یا امنیت منطقه اى را فراهم کند و در صورت حضور جدى تر آمریکا، احتمال پیشرفت مذاکرات وجود دارد.برخى مقامات اروپایى مى گویند: احتمال مداخله آمریکا در پایان راه وجود دارد. برخى دیگر نیز مى گویند: ارتباط غیررسمى آمریکا با ایران از طریق سازمان هاى غیردولتى یا موسسه هاى سیاسى دور از ذهن نیست. تعدادى از تحلیلگران نیز الگویى نظیر گفت وگوهاى شش جانبه با کره شمالى را پیشنهاد مى کنند.این در حالى است که مایک بالى مشاور سناتور چاک هاگل که از حامیان طرح مذاکره با ایران است، مى گوید: «در صورتى که بخواهیم با ایران مذاکره کنیم، این روند بسیار آرام و در سکوت دنبال مى شود.» وى مى افزاید: ما بیانیه اى مطبوعاتى که مى گوید در حال مذاکره با ایران هستیم، منتشر نخواهیم کرد.