افغانستان و تحکیم روابط با همسایگان

افغانستان با داشتن بیش از 800 کیلومتر مرز مشترک ایفای نقش در اقتصاد خارجی ترکمنستان در سیاست خارجی این کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تحولات سیاسی و اقتصادی افغانستان از دهه‌های گذشته بویژه پس از تهاجم نظامی آمریکا و بر روی کار آمدن دولت جدید، برای ترکمن‌ها مهم بوده و این تحولات به دقت از سوی آنها رصد می‌شود. ترکمنستان پس از استقلال در سال 1991 میلادی روابط متعادلی با همسایه جنوبی خود داشته و مناسبات دو کشور در این سالها همچنان رو به گسترش بوده است.
در نگاهی به مراودات دو کشور باید گفت که «طرح خط لوله موسوم به ترانس افغان، صدور برق و موضوع مخاطره‌آمیز قاچاق مواد مخدر» از جمله مسائلی هستند که دو کشور ترکمنستان و افغانستان را از نظر سیاسی، امنیتی و اقتصادی به هم پیوند می‌دهد. به گزارش ایرنا، طرح ترانس افغان به عنوان طرحی که با اجرای آن گاز ترکمنستان از طریق خاک افغانستان به پاکستان و هند منتقل می‌شود یکی از پایه‌های اساسی گسترش مناسبات بین عشق‌آباد و کابل محسوب می‌شود. این طرح که تاکنون عملیات اجرایی آن پس از 11 سال شروع نشده در صورت اجرایی شدن نقش موثری در ارتقای مناسبات دو کشور خواهد داشت. بر اساس این طرح با احداث یک خط لوله یک هزار و 500 کیلومتری و با صرف هزینه اولیه سه میلیارد و 300 میلیون دلار سالانه تا 30 میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان از طریق خاک افغانستان به پاکستان منتقل می‌شود. در این طرح خط لوله گاز از میدان گاز دولت‌آباد در ترکمنستان شروع و پس از عبور از شهرهای هرات و قندهار در خاک افغانستان وارد پاکستان می‌شود. این طرح برای افغان‌ها بسیار با اهمیت بوده و دلیل آن نیز نقش مهم آن در پویایی اقتصاد ضعیف این کشور و کمک به خروج کابل از بن‌بست جغرافیایی و سیاسی کنونی می‌باشد. به گفته مقام‌های افغان، اجرایی شدن طرح ترانس افغان باعث ایجاد اشتغال مستقیم برای سه هزار نفر شده و سالانه از محل ترانزیت گاز نیز بیش از 200 میلیون دلار عاید این کشور فقیر می‌شود. ترانس افغان همچنین برای ترکمن‌ها نیز با اهمیت بوده و اجرای آن می‌تواند مشکل وابستگی کامل این کشور به صادرات گاز خود از طریق روسیه را مرتفع کرده و از فشارهای اقتصادی و سیاسی مسکو بر این کشور بکاهد. در صورت اجرای این طرح، روابط ترکمنستان و افغانستان بیش از پیش راهبردی شده و منافع دو کشور تا حد گسترده‌ای به یکدیگر پیوند خواهد خورد.
مراودات اقتصادی دو کشور از جمله در زمینه برق عامل مهم دیگری است که زمینه گسترش روابط ترکمن‌ها و افغان‌ها را موجب می‌شود. افغانستان در زمان حاضر سالانه تا 350 میلیون کیلو وات ساعت برق به ارزش 6/5 میلیون دلار از ترکمنستان خریداری و نیاز مناطق مرزی خود را تامین می‌کند. در بررسی مناسبات دو کشور باید به این نکته اشاره کرد که ترکمنستان تاکنون کمک‌های انسان دوستانه قابل توجهی در اختیار افغانستان قرار داده و در این راستا چندی پیش اعلام کرد که نیمی از بدهی این کشور را می‌بخشد. در جریان تهاجم نظامی آمریکا به افغانستان، عشق‌آباد با اعلام موضع بیطرفی تنها اجازه داد که از خاک این کشور برای ارسال کمک‌های انسان دوستانه استفاده شود و از این طریق طی چند سال گذشته دهها تن کمک جهانی به افغانستان ارسال شده است.
ترکمنستان همچنین در طول سال‌های گذشته یکی از کشورهای پذیرای مهاجرین افغانستان بوده و هم‌اکنون نیز دهها خانوار مهاجر افغانی در این کشور سکونت دارند. عشق‌آباد همچنین در توافقی با دولت افغانستان به دهها دانشجوی افغانی در موسسات آموزش عالی خود بورسیه داده است. سران دو کشور افغانستان و ترکمنستان در راستای گسترش همکاری‌ها تاکنون دو بار به صورت رسمی با همدیگر دیدار و گفت‌وگو کرده‌اند.
حامد کرزای رئیس جهوری افغانستان در سال 1380خورشیدی در سفری به عشق‌آباد ضمن دیدار با نیازاف سه موافقتنامه و یک قرارداد همکاری در بخش انرژی، آموزش عالی و بهداشتی با همتای ترکمن خود امضا کرد. کرزای همچنین در سال 1381 خورشیدی نیز در جریان امضای قرارداد طرح ترانس افغان همراه با نخست‌وزیر وقت پاکستان به عشق‌آباد سفر کرد. چنین به نظر می‌رسد که با توجه به تحولات منطقه دورنمای مناسبات دو کشور مثبت بوده و در آینده این روابط همچنان رو به گسترش خواهد نهاد.