میانجیگرى ترکیه در بحث هستهاى ایران
ترجمه: آزاده افتخاری
کشور ترکیه طى هفتههاى اخیر به یک بازیگر کلیدى در بحران هستهاى ایران تبدیل شده است. رهبران ترکیه با همتایان ایرانى خود روابط نزدیکى برقرار کرده و مىکوشند به صورت محرمانه تهران را براى پاسخگویى به مجموعه پیشنهادى غرب و بازگشایى راهى به منظور مذاکره مستقیم ایران ـ آمریکا ترغیب کنند. مقامات ایرانى در حال حاضر سرگرم بررسى بسته مشوقهاى پیشنهادى پنج عضو دائم شوراى امنیت و آلمان هستند که سه هفته قبل توسط خاویر سولانا رئیس سیاست خارجى اتحادیه اروپا ارائه شد و به نظر نمىرسد که تا اواخر مردادماه غرب پاسخ رسمى ایران را دریافت کند.
این در حالى است که اتحادیه اروپا و ایالات متحده خواستار پاسخدهى هرچه سریعتر ایران بوده و گروه هشت در بیانیه پایانى اجلاس هفته گذشته خود در مسکو از ایران درخواست کرد تا چهارشنبه هفته جارى پاسخ نهایى خود را ارائه کند. در بیانیه وزراى خارجه هشت کشور صنعتى جهان آمده است: «ما از فقدان پاسخ رسمى ایران نسبت به مجموعه مثبت پیشنهادى ناامید شدهایم.» این در حالى است که مقامات ترکیه بنابر اظهارات عبدالله گل وزیر امور خارجه این کشور تلاشهاى گستردهاى براى غلبه بر اختلافات قدرتهاى غربى و ایران به عمل آوردهاند. گل در هفته اول تیرماه با هدف گفتوگو با مقامات ایران شامل محمود احمدىنژاد رئیسجمهور، على لاریجانى مسئول مذاکرات هستهاى و منوچهر متکى وزیر امور خارجه به تهران سفر کرد و در یک کنفرانس خبرى مشترک اعلام کرد: از تمایل تهران براى بررسى و پاسخگویى به مجموعه پیشنهادى غرب اطمینان دارد.
وى این نکته را خاطرنشان کرد که ایران از حق دستیابى به تکنولوژى هستهاى براى اهداف صلحآمیز برخوردار است اما نباید فرصت خاتمه دادن به بحران را از دست داد. وزیر امور خارجه ترکیه افزود: همه طرفها باید با حداکثر توان خود براى دستیابى به یک راهکار دیپلماتیک تلاش کنند. بسیارى تحلیلگران و کارشناسان سیاسى در ترکیه از عملکرد اخیر گل تقدیر مىکنند. چنگیز کندار نویسنده و تحلیلگر ترکیهاى مىگوید: «گل در این سفر (سفر به ایران) ابتکار دیپلماتیک ارزشمندى به نمایش گذاشت و آنکارا توانست با موفقیت نام خود را به عنوان یک میانجیگر قابل اعتماد به ثبت برساند.»
وى مىافزاید: «براى نقشآفرینى باید اعتمادسازى کرد و ترکیه در این زمینه موفق است.» این در حالى است که آمریکا و اروپا از ظرفیتهاى دیپلماتیک ترکیه به خصوص در زمینه اعتمادسازى در تعامل با ایرانیان آگاه هستند. کندار مىگوید: ایرانیان به این باور رسیدهاند که عبدالله گل در روند آغاز مذاکرات با آمریکا قابل اعتماد است، زیرا وزیر امور خارجه ترکیه به ایرانیان اطمینان داده است که به منافع تهران احترام مىگذارد.
از سوى دیگر آمریکا و اتحادیه اروپا نیز مىکوشند از موقعیت ترکیه براى دستیابى به تفاهم هستهاى با ایران استفاده کنند. اخبار رسانههاى ترکیه حاکى از آن است که کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا به گل اطلاع داده است که ایالات متحده به دنبال مذاکره مستقیم با ایران است و از همتاى ترکى خود درخواست کرده است که این خبر محرمانه را به تهران انتقال دهد. تحلیلگران مىگویند هدف رایس از این درخواست کاهش احتمال اشتباه و غافلگیرى دیپلماتیک بوده است. گزارشها حاکى از آن است که گل به عنوان یک میانجى از سوى تمام طرفها در بحران هستهاى مورد استفاده قرار مىگیرد. با این حال وزیر امور خارجه ترکیه مىکوشد با توجه به حساسیت نقش خود آن را کماهمیتتر جلوه دهد. براى مثال گل در کنفرانس خبرى مشترک با مقامات ایرانى این خبر را که وى حامل پیام طرف سوم براى ایران بوده است، تکذیب کرد.
در حالى که نقش میانجیگرى گل با اعتمادسازى همراه است شواهد از محدودیت توانایى وى براى تسریع روند دستیابى به راهحل دیپلماتیک حکایت دارد. کارشناسان در تشریح محدودیتهاى ترکیه براى تاثیرگذارى بر ایران این نکته را خاطرنشان مىسازند که وزیر امور خارجه ترکیه از همتاى ایرانى خود درخواست کرد تا برگزارى نشست هشت تیر وزراى خارجه گروه هشت به مجموعه پیشنهادى غرب پاسخ دهد. اما این نشست برگزار شد و دیپلماسى گل به روشنى در مجادله هستهاى ایران موثر واقع نشد.با این حال گل مىکوشد از ایجاد بحران در مسئله هستهاى ایران جلوگیرى کند و عوامل داخلى نیز در تمایل دیپلماتیک آنکارا براى فعالیت در این حوزه تاثیرگذار است.
رجب طیب اردوغان نخستوزیر ترکیه که با نارضایتىهاى داخلى مواجه است، رهایى از بخشى از فشارهاى داخلى را در گرو نقشآفرینى مثبت ترکیه در مسئله هستهاى ایران مىداند. زیرا در صورتى که این تلاشها به نتیجه نرسد، دولت ترکیه با فشار مضاعفى روبهرو مىشود. تحلیلگران مىگویند: چارچوب مذاکره اعتبار دولت اردوغان را نزد جوامع بینالمللى افزایش مىدهد. از سوى دیگر تمایل آمریکا براى مذاکره با ایران به نفع مقامات ترکیه است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
