فشار به مصر از راه منطقى

بسیارى در واشینگتن هستند که فکر مى کنند سیاست مصر بهار گذشته همزمان با اعلام تصمیم «جورج دبلیوبوش» رئیس جمهور آمریکا براى ایجاد تغییر سیاسى در آن کشور دگرگون شد. اینها همچنین بر این باورند که رهبرى مصر در قاهره به موازات کاهش توجه «بوش» به مسائل داخلى این کشور باز هم به شیوه هاى نامناسب قدیمى خود بازگشته است. این عده در هر دو مورد اشتباه مى کنند. واقعیت آن است که هیچگاه تغییر شگرفى در مصر به وقوع نپیوسته است. برخى آمریکایى ها ممکن است درباره تغییراتى که هم اکنون واقعاً آنجا وجود دارد دچار هیجانات آنى شده باشند، اما سطح مشارکت سیاسى مصرى ها حکایت متفاوتى را بازگو مى کند: کمتر از ? درصد واجدین شرایط راى دادن براى شرکت در رفراندوم مى گذشته در مورد قانونى کردن انتخابات ریاست جمهورى با شرکت نامزدهاى متعدد پاى صندوق هاى راى حاضر شدند و شاید 20درصد در خود انتخابات ریاست جمهورى راى دادند.
برداشت غلط از تاریخچه مصر باعث مى شود تا بسیارى بر این باور باشند که ایالات متحده آمریکا باید فشارش را بیشتر و کمک مالى اش را به مصر به تداوم اصلاحات سیاسى در آن کشور مشروط کند. این نه فقط سودمند نیست، بلکه اثر معکوس نیز خواهد داشت. این همچنین به استمرار سیاست غلط داخلى در مصر خواهد انجامید. به نظر من دولت آمریکا باید به فشار شدید خود براى انجام اصلاحات در مصر ادامه دهد و باید محتویات بسته کمکى خود را به این کشور دقیقاً مورد بررسى قرار دهد. اما پیوند دادن این دو لااقل سودمند نخواهد بود، اگر نخواهیم بگوییم که فاجعه آمیز خواهد بود.
شبیه ویلاهاى قدیمى و فرسوده پایین شهر قاهره کمک آمریکا به مصر نیز میراث رنگ باخته روزگار دیگرى است. در دهه 1970 که صلح بین اسرائیل و هر یک از همسایگان عربش یک رویاى خیالى مى نمود و جدا کردن مصر از بلوک شرق به یک کودتاى بزرگ در جنگ سرد شبیه بود، مصر ارزش هر پنى از میلیاردها دلار کمکى را که از آمریکا دریافت کرد، مى دانست. سه دهه بعد اتحاد جماهیر شوروى از بین رفته، اتحادیه عرب از یک راه حل دو کشورى براى پایان دادن به منازعه اعراب و اسرائیل استقبال کرده و شبکه تلویزیونى الجزیره در نقشه هاى تصویرى خود نام اسرائیل را نیز مى آورد. مصر در حوزه هاى گوناگون به ایالات متحده کمک مى کند- به ویژه در دو زمینه مبارزه با تروریسم و تحقق ایده صلح اعراب و اسرائیل- اما هر چه پیشتر مى آییم سخت تر مى توانیم نمونه اى را بیابیم که در آن کمک مصر براى موفقیت یک ماموریت مهم آمریکایى حیاتى بوده باشد. در عین حال بیش از 60 میلیارد دلار کمک پرداختى آمریکا طى 30 سال موجب رضایت مندى عده کثیرى از شهروندان مصرى نشده است. طبق یک نظرسنجى انجام شده توسط موسسه گالوپ که نتایج آن ماه گذشته منتشر شد 72 درصد مصرى ها بر این باورند که ایالات متحده درباره بهبود شرایط اقتصادى در خاورمیانه جدى نیست، این در حالى است که همان طورى که گفته شد آمریکایى ها میلیاردها دلار به اقتصاد مصر کمک کرده اند.
اگرچه شاید ایالات متحده به شایستگى تصمیم به کاهش کمک به مصر گرفته باشد. اما کاهش این رقم در راستاى مشروط کردن کمک به ترویج دموکراسى نه فقط کارگر نخواهد بود، بلکه زیانبار خواهد بود. مطالعات انجام شده قویاً نشان مى دهند که مشروط کردن کمک خارجى وقتى بهترین کارایى را دارد که موضوع یا مصداق مورد نظر را در عمل بتوان سنجید یا اندازه گیرى کرد. حال آنکه برقرارى دموکراسى در یک جامعه آشکارا یک مفهوم ذهنى و محصول میلیون ها تصمیم کوچک در هر شبانه روز است. پس مشروط کردن کمک به هر کشورى (در اینجا مصر) به این مفهوم نه فقط سودمند نخواهد بود بلکه اثر معکوس نیز خواهد داشت. از بسیارى جهات، به ویژه آزادى بیان وضع مصر حتى از سه سال پیش به مراتب بهتر است. اما سرکوب وحشیانه تظاهرات خیابانى طى هفته هاى اخیر را اینگونه مى توان تفسیر کرد که وضع آزادى عمل در مصر هنوز خوب نیست. هرچند، سنجش هیچ کدام از این دو (آزادى بیان و آزادى عمل) به دقت ممکن نیست. ضمناً زمامداران مصرى احساس مى کنند که بیگانگان عمیقاً از تهدیدات گروه هاى تندرو محلى که بخش عظیمى از توان حاکمیت صرف مبارزه با آن مى شود بى اطلاعند. به علاوه، مصرى ها از بیش از یک قرن پیش بدین سو به دلیل پیشینه تاریخى اشغال کشورشان همواره نسبت به اجراى فرامین یا قبول نظرات مشورتى بیگانگان بسیار حساس بوده اند.
شرطى کردن کمک اگرچه ممکن بود احساس خوشایندترى را در ما ایجاد کند، اما مصر را هرگز تغییر نخواهد داد. ما به یک راهکار دیگر که کمتر شعارى و بیشتر عملى باشد نیاز داریم. ما اگرچه باید طراحى کمک خود را به مصر تغییر دهیم، اما نباید طورى رفتار کنیم که زمامداران این کشور خود را بازنده یک نبرد نابرابر ببینند. ما همچنین به تداوم همکارى هاى امنیتى و اطلاعاتى با حکومت مصر براى رسیدن به یک فهم مشترک از تهدیدات رایج پیرامونى نیاز داریم تا بتوانیم با افراط گرایى و خشونت طلبى مبارزه کنیم. ما ضمن حفظ فشار به زمامداران قاهره باید لزوماً مشوق خوبى نیز باشیم تا در آینده بتوانیم شاهد تغییرات داخلى مورد نظرمان در حوزه سیاست باشیم. در هر حال چپ افتادن با حکومت مصر قطعاً اثر معکوس خواهد داشت.