گروه محاکم از تشکیل تا تکیه به قدرت

*شما در شهر جوهر متولد شدید؟
**در نزدیکى این شهر.
*در خود جوهر زندگى کرده اید؟
**در دوران کودکى ام در آنجا نبوده ام ولى در جوانى در آنجا کار کرده ام.
*آیا از آنجا بیرونت کردند؟
**به هیچ وجه. ولى به دلیل سوءتفاهمى که بین من و محل کارم ایجاد شد، آنجا را ترک کردم.
*این اختلاف بر سر چه چیزى بود؟
**من رئیس قضایى این منطقه بودم و قرار ما بر این بود که هیچ یک در کار دیگرى دخالت نکنیم و اگر اشتباه یا مشکلى پیش آمد مى بایست آن را به صورت شفاف مطرح و بررسى کنیم، ولى به این عهد عمل نشد و به صورت مکرر در امور قضایى دخالت شد و مسائل مختلفى پیش آمد از جمله اینکه برخى را دستگیر مى کردند و از برخى اخاذى مى کردند و بسیارى مسائل دیگر نیز اتفاق افتاد. من نسبت به این امور اعتراض کردم و اختلافاتمان بالا گرفت تا اینکه احساس کردم ماندن من در آنجا هیچ نفعى براى مردم سومالى ندارد. در نتیجه کارم را رها کردم.
*حالا بار دیگر به جوهر برگشتید و این بار بر آن تسلط یافتید. اکنون چه احساسى دارید؟
**خدا شاهد است تنها چیزى که به آن فکر مى کردم این بود که مردم سومالى در بحران به سر مى برند و کشور نیاز به تغییر دارد و این تغییر اتفاق افتاد. مهمترین مسئله این است که آنچه موجب راحتى مردم سومالى باشد موجب راحتى من هم خواهد بود.
*«ائتلاف احیاى امنیت و مبارزه با تروریسم» اکنون به تاریخ پیوسته و رهبرانش هم پایان این جریان را اعلام کرده اند. برخى از مردم عذرخواهى کرده و برخى به خاطر کرده هایشان عذر تقصیر به درگاه خدا آورده اند. آیا شما این عذرخواهى ها را مى پذیرید؟
**بله ما مى پذیریم زیرا خداوند متعال در توبه را به روى مردم گشوده است. در سنت پیامبر اکرم هم خطاکاران به توبه توصیه شده اند. ما از آنها به خاطر توبه و ابراز پشیمانى شان تشکر مى کنیم و خدا را سپاس مى گزاریم.
*محمد قنیارى افراح وزیر سابق امنیت ملى و یکى از افراد اصلى ائتلاف احیاى امنیت و مبارزه با تروریسم، شما را مسئول جلوگیرى از ورود نیروهاى اتیوپى به اراضى سومالى دانسته و گفته است که اگر در این امر موفق نشدید از مردم سومالى خواهد خواست به او کمک کنند تا به موگادیشو باز گردد. ممکن است شما در جلوگیرى از ورود اتیوپى به سومالى به قنیارى افراح کمک کنید؟
**به نظرم آقاى قنیارى افراح با بقیه اعضاى ائتلاف فرق دارد. ما از او تشکر مى کنیم که سلاح هایش را به گروه محاکم (دادگاه ها) تحویل داد و پایتخت را ترک کرد و بعداً از جوهر نیز خارج شد بدون اینکه نبردى میان او و محاکم اسلامى روى دهد. پس از آن هم عذرخواهى و توبه کرد. بنابر این فکر مى کنم باید چنانچه شایسته است براى او احترام قائل شویم. ولى بقیه اعضا در این سطح عمل نکردند و معتقدم که با هر یک از آنها باید به روشى که خودش عمل کرده است رفتار کنیم.
*ولى به سئوالم در مورد محمد افراح پاسخ ندادید. آیا ممکن است شما از محمد قنیارى افراح بخواهید که در رویارویى با دخالت نیروهاى اتیوپى به شما کمک کند؟
**گفتم که باید به او بیش از دیگران احترام بگذاریم ولى اینکه از او کمک بخواهیم مسئله اى است که باید در مورد آن بررسى و تصمیم گیرى شود.
*دولت انتقالى در بیدوآ در زمانى که میان شما و نیروهاى ائتلاف ضد تروریسم درگیرى بود بیانیه اى صادر و اعلام کرد کارى که گروه محاکم اسلامى انجام دادند یک انقلاب مردمى و کار خوبى بود. ولى اکنون مشکلاتى میان محاکم و دولت موقت به وجود آمده است. چه عاملى به این مشکلات دامن زده است؟
**فکر مى کنم وقتى دولت اقدام ما را تایید کرد کار درستى انجام داد ولى اینکه از ما خواستند سلاح بر زمین بگذاریم خواسته اى زودهنگام بود. اکنون ما در مرحله اى هستیم که باید گفت وگوها را آغاز کنیم و هر صحبت دیگرى غیر مفید و بى فایده خواهد بود.
*در حال حاضر موافق گفت وگو با دولت هستید؟
**ما از اساس با گفت وگو موافقیم زیرا معتقدیم مشکلات سومالى تنها از طریق گفت وگو حل مى شود و بر همین اساس همواره از گفت وگو استقبال کرده و مى کنیم.
*ممکن است در همین اثنا به فکر گسترش تسلط خود بر سایر مناطق کشور بیفتید؟
**به هیچ وجه. زیرا هدف ما سلطه یافتن نیست بلکه نجات دادن است. مى دانید سومالى درگیر مشکلات امنیتى اى بود که جان، مال و آبروى مردم را هدف قرار داده بود و گاهى اوقات به آدم ربایى و تجاوز منجر مى شد. محاکم اسلامى بر همین اساس شکل گرفتند و بعد از آن هم ائتلاف ضدمبارزه با تروریسم تشکیل شد و درگیرى هاى شدیدى میان ما و آنها روى داد تا اینکه مجبور شدیم به جوهر بیاییم زیرا این شهر کانون تمرکز نیروهاى ائتلاف بود و آنها خود را براى حمله به نیروهاى محاکم آماده مى کردند. ولى اکنون آماده ایم از همان جایى که آمدیم برگردیم و به ساکنان محلى فرصت بدهیم تا امور خودشان را اداره کنند.
*شما در جوهر یک اداره محلى درست کردید. چرا در چنین موقعیتى دست به این کار زدید؟
**تشکیل اداره محلى به خاطر این بود که مردم بتوانند خودشان زمام امور خود را به دست گیرند و به تعبیر دیگر هرچه مشارکت مردم بیشتر و فعال تر باشد ما بهتر مى توانیم بر مشکلات سومالى غلبه کنیم.
*اعضاى این نهاد چگونه انتخاب شدند؟
**این کار با مشورت قبایل، عقلا، علما و همه گروه هاى موجود در سومالى صورت گرفت.
*آیا نوعى انتخابات یا نظرسنجى عمومى براى تشکیل این مرکز انجام شد؟
**مى دانید که شرایط براى انجام چنین چیزى مناسب نیست و ما ناگزیر هستیم بسیارى از کارها را با شتاب تمام حل و فصل کنیم. ولى این یک نهاد موقت است و زمینه را براى برگزارى انتخابات در این شهر آماده مى کند که به امید خدا پس از یک سال انجام خواهد شد.
*همین برنامه را براى موگادیشو پایتخت سومالى هم در نظر دارید؟
**در حال حاضر در موگادیشو بیش از هر چیزى به برقرارى امنیت فکر مى کنیم. بعد از این مرحله این حق همه مردم سومالى است که از طریق رأى گیرى نظرات خود را بیان کنند و وظایف مختلف را به جاى آورند. به هر حال وضعیت موگادیشو با شهر جوهر فرق دارد و زمان بیشترى لازم است تا مردم بتوانند اداره امور خود را به دست گیرند.
*شما شخصاً یک سال بعد وضعیت پایتخت سومالى را چگونه مى بینید؟
**به نظرم با گذشت یک سال، مشکلات عمده اى که مردم سومالى تاکنون از آن رنج مى بردند حل مى شود و آنها هر چه بیشتر در تعیین سرنوشت خود مشارکت مى کنند و افرادى را که شخصیت قابل احترام و نیز صلاحیت و اخلاص و صداقت دارند برمى گزینند. امیدوارم که مردم بتوانند براى حل مشکلات خودشان متحد شوند.
*در حال حاضر چه موانعى در برابر انجام انتخابات در موگادیشو وجود دارد؟
**مردم سومالى از مدت ها قبل گرفتار آشفتگى و ناامنى شده اند و اکنون آمادگى هضم این مسئله را ندارند ولى گام به گام اقداماتى را انجام مى دهیم که هدف غایى آن برگزارى انتخابات است. ولى این را نیز باید بدانیم که انتخابات به خودى خود هدف نیست بلکه هدف آن است که افراد مناسب در موقعیت هاى مناسبى قرار بگیرند.
*گزارش هایى وجود دارد مبنى بر اینکه گروه محاکم اسلامى تماشا و پیگیرى مسابقات جام جهانى فوتبال را ممنوع کرده است. این تا چه حد صحت دارد؟
**به هیچ وجه چنین چیزى نبوده است. ولى واقعیت این است که در سال گذشته در ماه مبارک رمضان فیلم هاى مستهجن در پایتخت سومالى پخش مى شد و سینماهایى که این فیلم ها را پخش مى کردند مکان هاى کوچکى بودند که شمار بسیارى از جوانان اعم از زن و مرد در آنجا جمع مى شدند و دخانیات و مواد مخدر استعمال مى کردند و به تماشاى فیلم هاى مستهجن مى نشستند. معتقدم این کار مانع رشد علمى و شغلى و فرهنگى مردم مى شود و آنها نوعى فرهنگ غربى را در میان مردم ترویج مى کنند که حتى به فرزندان خود نیز اجازه آن را نمى دهند. احساس کردیم که گروه محاکم اسلامى باید به این مسئله توجه نشان دهد و این اقدام را با درخواست علما و شخصیت هاى بزرگ پایتخت سومالى انجام دادیم. ولى این در سال گذشته بود و اکنون هیچ تصمیمى در مورد سینماها یا نظیر آن اتخاذ نشده است.
*به طور کلى دیدگاه گروه محاکم اسلامى در مورد هنر و تئاتر چیست؟ مى دانید که از زمان دولت قبلى یک تئاتر بزرگ در موگادیشو به جاى مانده که هرچند اکنون متروکه است ولى چندین گروه تئاتر و هنر وجود دارند. این گونه مسائل را چگونه مى بینید؟
**تاکنون امکان اینکه در این مورد نظر بدهیم وجود نداشته است ولى قاعده شرعى اساسى این است که هر چیزى را باید با محتوا و نتایجش سنجید. فکر مى کنم هنوز زود است که در باره اینگونه امور نظر بدهیم. فعلاً مسائل زیادى است که باید چاره اندیشى شود. مردم سومالى در حال حاضر به تئاتر فکر نمى کنند بلکه به چگونگى تأمین امنیت و آینده تحولات مى اندیشند.
*عبدالله یوسف رئیس جمهور سومالى موافقت پارلمان موقت سومالى را در خصوص استفاده از نیروهاى خارجى براى سامان دادن به اوضاع کشور و خلع سلاح کردن گروه ها کسب کرده است. به نظر شما این تصمیم در راستاى ثبات کشور است؟
**به هیچ وجه. زیرا این دولت فقط یک دولت انتقالى است و نه از جانب مردم سومالى انتخاب شده و نه نماینده اراده آنها است بلکه تنها به خاطر ضرورت تشکیل شده است. در پس تشکیل این دولت، کشورهایى همچون اتیوپى قرار دارند. همه مى دانند که انتخاب اعضاى پارلمان و اغلب وزارتخانه ها از سوى اتیوپى یا با موافقت آن نامزد شده اند. به همین دلیل آنها مشروعیت این را ندارند که در مورد ورود نیروهاى خارجى به سومالى تصمیم بگیرند. آنها از حد خود تجاوز کرده اند و باید از اقدام خود عقب نشینى کنند.
*با این توصیف به نظر شما راه خروج از وضعیت سیاسى موجود در سومالى چیست؟
**بخشى از مسئله به عهده مردم سومالى است و آنها باید براى حل مشکلات موجود در کشور تلاش کنند و همه کسانى که در این زمینه کارى از دستشان بر مى آید باید آستین ها را بالا بزنند و درنگ نکنند. خواه این افراد در داخل و خواه در خارج باشند مانند کارشناسان و متخصصین و کسانى که در این زمینه آگاهى دارند. بخش دیگر مسئولیت بر عهده جامعه بین المللى به خصوص کشورهاى عربى و کشورهاى آفریقایى است که مردم سومالى را در تحقق اهدافشان یارى کنند. فکر مى کنم هم کشورهاى عربى و هم کشورهاى آفریقایى هر دو سهمى در حل قضیه دارند. یعنى اگر جامعه بین المللى گام هایى در این جهت بردارد مردم سومالى هم از آن استقبال مى کنند و به آن رضایت مى دهند.
*نقش اتحادیه عرب و به طور کلى دولت هاى عربى در مسئله سومالى را چگونه ارزیابى مى کنید؟
**از همان اول تماس هایى با اتحادیه عرب داشتیم و فکر مى کنم آنها مى خواهند نشستى را براى بررسى مسائل سومالى برگزار کنند و معتقدم که آنها نقش بزرگى مى توانند ایفا کنند. کشورهاى آفریقایى مانند کشورهاى ساحل [عاج] و صحرا هم مى توانند بر عبدالله یوسف فشار بیاورند و براى جلوگیرى از ورود نیروهاى اتیوپى و سایر نیروهاى خارجى به سومالى دخالت کنند. زیرا مردم سومالى نیازى به ورود نیروهاى خارجى ندارد بلکه نیاز به گفت وگو و مشورت با گروه هاى مختلف دارد. فکر مى کنم این کار بهتر از آمدن نیروهاى خارجى است و هزینه هاى اقتصادى که صرف نیروهاى خارجى خواهد شد باید صرف آماده سازى میلیشیاها و حل مشکلات آنها شود. همچنین باید یک نیروى امنیتى فعال از خود سومالیایى ها تشکیل شود و نیز باید یک سرى ادارات محلى تشکیل شود که بتوانند سومالى را از این وضع خارج کنند.
*سومالى سه کشور همسایه دارد که عبارتند از: جیبوتى، اتیوپى و کنیا. چرا این همه بر اتیوپى متمرکز مى شوید مگر کشورهاى دیگر در امور سومالى دخالت نمى کنند؟
**اولاً جیبوتى بخشى از مردم سومالى به شمار مى آید. شاید شنیده باشید که روز گذشته برادرمان عمر جیله یوسف رئیس جمهور جیبوتى چه گفتند. از اظهارات او چنین بر مى آید که او همواره در جهت منافع مردم سومالى و تحقق آن تلاش مى کند و ما کمال تشکر را از ایشان داریم. در مورد کنیا نیز باید بگویم که مشکلى میان مردم سومالى و مردم کنیا وجود ندارد و حتى در سطح دو دولت نیز مشکلى به وجود نیامده است. به رغم اینکه در منطقه گسترده اى از کنیا سومالیایى ها ساکن هستند و این منطقه نسبت به مناطق دیگر عقب مانده است که مى تواند به دلیل بى توجهى عمدى یا غیرعمدى دولت کنیا باشد ولى با این حال چندان مشکلى میان این دو کشور نیست. در مورد اتیوپى نیز در سطح دو ملت، مشکل خاصى وجود ندارد هرچند سومالیایى هایى که در این کشور زندگى مى کنند یا به عبارت دیگر اقلیم سومالیایى از مشکلات بسیارى رنج مى برند.
*منظورتان از اقلیم سومالیایى چیست؟ آیا مقصودتان همان اقلیم اوگادن است؟
**بله. این منطقه اقلیم سومالیایى محسوب مى شود که تحت کنترل اتیوپى قرار دارد.
*ممکن است بسیارى از مردم کشورهاى دیگر آشنایى زیادى با این امر نداشته باشند. مى توانید بیشتر توضیح بدهید؟
**منطقه گسترده اى با ساکنان سومالیایى هست که تحت سلطه اتیوپى قرار دارد.
*پس منظورتان همان اقلیم اوگادن است که اتیوپى آن را پس از جنگ جهانى دوم ضمیمه خاک خود کرد. یعنى فکر مى کنید اتیوپى مى خواهد یک دولت مستقل و متحد در سومالى وجود نداشته باشد از ترس اینکه مبادا چنین دولتى خواستار اعاده این منطقه شود؟
**بله. مقصود من همین است. در واقع حمله به دولت زیاد باره هم به صورت عمدى و با طرح و نقشه اتیوپى صورت گرفت و تمام جبهه هایى که با دولت زیاد باره جنگیدند حملات خود را از اتیوپى سازماندهى مى کردند. پس از سقوط زیاد باره هم سلاح ها همه از اتیوپى وارد سومالى مى شد و همه جنگ سالاران هم از اتیوپى سلاح تهیه مى کردند. تمام دولت هاى سومالى هم دنباله اتیوپى محسوب مى شدند به جز این دولت که مستقل و نماینده مردم سومالى بود.
*بگذارید چند سال به عقب برگردیم. گروه محاکم اسلامى چگونه تشکیل شد و چگونه به عرصه آمد؟
**محاکم اسلامى از سال 1991 تشکیل شد ولى فکر آن از قبل وجود داشت. موسس اصلى آن مبلغ بزرگ مرحوم شیخ محمد معلم بود و وقتى که سومالى دچار ناامنى و آشفتگى و قتل و غارت شد شخصیت ها و علماى بزرگ به این فکر افتادند که دادگاهى اسلامى تشکیل دهند که حافظ جان و مال و ناموس مردم باشد. این دادگاه به محض تشکیل کوشید تا برخى از حدود را اجرا کند ولى شبه نظامیان وابسته به برخى از جریان ها به آن حمله کردند و در نتیجه این دادگاه تعطیل شد. ولى بعد از این هرچه ناامنى و قتل و غارت در سومالى افزایش مى یافت، دادگاه هاى جدیدى تشکیل مى شد. آخرین دور از تشکیل این دادگاه ها با ورود آنها در دولت به پایان رسید و در آن زمان دادگاه ها بر موگادیشو حاکم بودند و مى کوشیدند تا از قتل ها و غارت ها جلوگیرى کنند. شبه نظامیان در فاصله موگادیشو و یک منطقه در نزدیکى آن حدود 70 مانع ایجاد کرده بودند و هر روز مشکلاتى براى مردم ایجاد مى کردند ولى محاکم توانستند ظرف یکى دو روز این موانع را بردارند. در نتیجه مردم سومالى متوجه شدند که محاکم در جنگ با باندهاى قتل و غارت و باز گرداندن ثبات تا چه میزان قدرت دارند. هر قدر مشکلات جدیدى به وجود مى آمد، محاکم نیز در رفع این مشکلات موفق مى شدند و همین امر موجب رشد تدریجى محاکم شد. ولى دادگاه هایى که اکنون عمل مى کنند تقریباً در سال 2004 تشکیل شدند یعنى زمانى که حوادث بى سابقه در سومالى اتفاق افتاد و آن ربودن مردم و مطالبه پول براى آزادى آنها بود در حالى که آنها توان پرداخت چنین مبالغى را نداشتند.
*منظورتان این است که محاکم قبلى به پایان رسیدند و بار دیگر محاکم جدید شکل گرفتند؟
**همین طور است. محاکم قبلى با یکدیگر ادغام و وارد حکومت شدند ولى حکومت نتوانست کارآمد باشد و به این ترتیبدادگاه هاى اسلامى تعطیل شدند. اما پس از این دوباره مشکلات امنیتى در سومالى از سر گرفته شد و این قبل از برگزارى کنفرانس نایروبى بود. به هر حال پس از بروز مجدد ناامنى ها و وقوع حوادث بى سابقه آدم ربایى و گروگان گیرى، رعب و وحشت تمام مردم سومالى و حتى خارجیان را در بر گرفت تا این که بار دیگر این دادگاه ها در مناطق ناامن شکل گرفتند و به لطف خدا توانستند بر وضعیت امنیتى سومالى تسلط پیدا کنند.