جهاد علمی و اصول‌گرایی در رسانه ملی

آرش پژمان
حضرت آیت الله خامنه ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، روز 29 خرداد سال جاری در دیدار مسئولان و کارگزاران نظام اسلامی با تذکر مسائل اخلاقی و معنوی و تبیین دقیق ارزش های اسلامی، در سخنانی بسیار مهم به تحلیل اوضاع کشور و تبیین شاخص های اصول گرایی پرداختند.
ایشان با ذکر مبانی هشت گانه اصول گرایی، اصل پنجم اصول گرایی توجه به جهاد علمی و راه اندازی نهضت تولید علم دانستند. تأکید ویژه معظم له بر اهمیت جهاد علمی ضمن آنکه مسئولیت بخش های دولتی و اجرایی در حمایت های لازم از این بخش را ضروری می سازد، وظیفه و مأموریت جامعه علمی و نخبه کشور را نیز در برپایی این جنبش علمی دوچندان می‌سازد.
در این میان، نقش و کارکرد رسانه ملی صدا و سیما به شکل قابل توجهی درخور توفیق و تعمیق است. امروز در عصر دوم رسانه ها، نقش مهم و به سزای رسانه های دیداری و شنیداری در برپایی و پشتیبانی جنبش های علمی غیرقابل انکار است. شبکه های عمومی و تخصصی رادیویی و تلویزیونی- اعم از دولتی و خصوصی- در کشورهای مختلف دنیا با هدف گذاری های دقیق و استراتژی های مدون، در سه حوزه برپایی جنبش های علمی، تولید علم و پشتیبانی از تولید علم به فعالیت های چشمگیری مشغولند که در پاره ای موارد، برخی از این تولیدات به شکل تأمین برنامه و مستندهای علمی خارجی در شبکه های مختلف سیمای جمهوری اسلامی ایران خود می‌نمایاند.
نکته قابل تأمل، سهم رسانه ملی صدا و سیما در این جریان پرشتاب است. ناگفته پیداست سیما بدون تأسی به برنامه های تأمینی در این حوزه، گویی چیزی کم دارد. این چالش در حوزه های مختلف قابل ریشه یابی و بررسی است. برخی از این زمینه ها، شاید عدم درک صحیح از ضرورت تولیدات اینچنینی، نبود اعتبارات خاص، جایگاه نازل این گروه در اولویت های تولیدی رسانه و کمبود نیروی انسانی نخبه باشد.
رسانه های پیشرو با شناخت صحیح- ناشی از نیازسنجی های کارشناسانه- با دو نگاه موضوع محور و مخاطب محور اقدام به تولید این برنامه می نمایند. تنوع برنامه های علمی و مستندهای تخصصی، خودگواهی بر فراخی دیدگاه موضوع محور سیاستگذاران و برنامه سازان این رسانه هاست. در حوزه مخاطب محور نیز، وقتی آن سوتر از برنامه های مخاطبین دانشجو و دانش پژوه، به بررسی برنامه های خاص مخاطب کودک و نوجوان می پردازیم، گوشه ای دیگر از استراتژی های حوزه مخاطبان این رسانه ها خودنمایی می کند. مستندهای علمی، سریال های داستانی، برنامه های عروسکی و انیمیشن تولیدی این رسانه ها، با چنان هوشمندی و ظرافتی، جزئی ترین مطالب علمی و تخصصی را به زبان قابل فهم به مخاطبان خود منتقل می کنند، که کودک و نوجوان بیننده در ظن خود شاهد هر برنامه ای می تواند باشد جز برنامه ای علمی و آموزشی. بر این پایه، مخاطب پائین دست- به لحاظ عمق اندیشه و سواد رسانه- علاوه بر دریافت مبانی علوم پایه، انس ناخودآگاهی با مقولات علم و اندیشه می یابد که در سال های بعد، خویشتن او، نوعی نیاز به دریافت مستمر علوم را در وی طلب می‌کند.
اینجا رسانه ها علاوه بر ایجاد سلیقه در مخاطب، به نوعی وی را تربیت و آماده دریافت اطلاعات بعدی می‌نمایند.
باز به رسانه ملی صدا و سیما برمی گردیم. ضمن تقدیر و قدرشناسی از برنامه سازان متعهد و خدوم رسانه ملی، اجازه می خواهم سؤال سطور ابتدائی این سیاهه را مجددا تکرار نمایم: سهم رسانه ملی صدا و سیما در این جریان پرشتاب جنبش علمی چیست؟ آیا می توان تولیدات داخلی را در حوزه تولید، معرفی و پشتیبانی از جنبش های علمی را چه به لحاظ کمی و چه کیفی، کافی دانست؟ تا چه میزان این تولیدات رنگ و بوی بومی دارد و می‌کوشد دانش وطنی را نشر دهد؟
مقام معظم رهبری چه امیدوارکننده فرموده اند که: «ما باید بر ثروت علمی بشر بیفزاییم. نگویید نمی شود، می شود. یک روز بشریت فناوری ریزترین ها- نانوتکنولوژی- را نمی‌شناخت.
امروز صد تا میدان دیگر ممکن است وجود داشته باشد که بشر نمی شناسد؛ اما می توان آنها را شناخت و می توان جلو رفت. البته مقدمات دارد، اما آن مقدمات را هم می شود با همت فراهم کرد.»
معظم له همان طور که در ادامه صحبت خود در آن جلسه اشاره فرمودند، روزی در مجموعه جوان ها و دانشگاهیان فرمودند که توقع دارند جامعه علمی ایران تا پنجاه سال دیگر، در رتبه بالای علمی دنیا قرار داشته باشد و سپس سؤال فرمودند که: «این توقع زیادی است از یک ملت با استعداد؟»
هر خرد بیدار و شم بی طرفی، اذعان دارد که فاصله ما با دنیا، آن چنان زیاد نیست که موجب خوف و سستی دستگاه های تولید و نشر علم شود. در پایان دیگر بار با تأکید بر نقش مهم و چشمگیر رسانه ملی صدا و سیما در «جهاد علمی» که طبق فرمایش مقام معظم رهبری اصول پنجم و از مبانی اصول گرایی است. امید می رود دست اندرکاران و سیاست گذاران رسانه، با تلاشی مضاعف نگرشی عمیق تر نسبت به ایجاد فضاهای جدید فکری و جذب نخبگان، زمینه را هرچه بیشتر در جهت نزدیکی به آرمان های مقدس نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبر اندیشمند انقلاب مساعد نمایند. بحول الله بقوته اقوم و اقعد.