دیواری به دور آمریکا

خسرو طوسی - در دسامبر سال گذشته میلادی ، مجلس نمایندگان آمریکا طرحی را به تصویب رساند که هدف آن مقابله با مشکل روزافزون مهاجرت غیرقانونی به ایالات متحده آمریکاست.
از جالبترین موارد پیشنهادی در این طرح ، ساخت دیواری با هزینه 2/2 میلیارد دلار در مرز بین ایالات متحده و مکزیک ، بزرگترین مرکز ورود غیرقانونی مهاجرین است که در صورت عملی شدن ، نمونه ای قرن بیست و یکمی از دیوار بزرگ چین و دیوار برلین خواهد بود. اما آیا انجام چنین کاری عملی است؟ و پیامدهای سیاسی و اقتصادی آن چیست؟
نکته ای که همگان بر آن اتفاق نظر دارند ، لزوم ایجاد راه حلی کاربردی و قاطع برای سیل مهاجرین مکزیکی است اما در عمل باید اذعان داشت که حل این معضل تنها از طریق بسته شدن مرز انجام نمی گیرد و ابعادی به مراتب گسترده تر دارد.
چشم انداز اجتماعی اقتصادی جهان در آغاز قرن بیست ویکم ترکیبی است پیچیده از جابه جایی بین المللی میلیاردها دلار سرمایه و میلیون ها نفر مهاجر که همه تلاش ها تاکنون صرف تشویق مورد اول و محدود کردن مورد دوم شده اند و سرمایه در شکل های مختلف آن ، چون ابرشرکت های بین المللی و منابع عظیم مالی متناوباً در چرخه ای محدود به کشورهای ثروتمند و توسعه یافته دست به دست می شود و در حالی که در این مناطق عمده فعالیت های اقتصادی بر بازار مستغلات ، بانکداری و خرید و فروش سهام متمرکز است ، در دیگر مناطق جهان صنایع تولیدی وابسته به خارج با استفاده از عوامل مختلف ، نیروی کار ارزان را به خدمت می گیرند و منابع طبیعی را روز به روز تحلیل می برند.
تعداد بی شماری قرارداد گسترش همکاری های تجاری چون GAAT و NAFTA برای تضمین روزافزون مبادلات اقتصادی بین کشورهای مختلف ایجاد شده است اما آنچه طراحان این موافقت نامه ها به هیچ عنوان علاقه ای به آن ندارند ، گسترش مبادلات انسانی در بین سرزمینهای فقیر و غنی است.
برای بسیاری از افراد ، این تراکنش جهانی سرمایه و نیروی کار خبر از تغییری اساسی در ساختار و کارکردهای نظام بین الملل در نوع سنتی آن می دهد و مهمترین خطرهایی که در این میان احتمال وقوع دارند عبارتند از: افزایش هرچه بیشتر بیکاری در کشورهای توسعه یافته به علت انتقال موقعیت های شغلی به کشورهای در حال توسعه، تغییر چشم انداز جمعیتی کشورهای مهاجرپذیر در اثر سیل مهاجرین جدید با درصد زاد و ولدی به مراتب بیشتر از حد معمول کشور میزبان و از دست رفتن کنترل دولت های توسعه یافته بر مرزهایشان که دربردارنده خطرات سیاسی و امنیتی بسیار است.
ایالات متحده آمریکا به عنوان بزرگترین قطب صنعت و سرمایه در جهان ، از جمله آسیب پذیرترین کشورها در مقابل پدیده مهاجرت غیرقانونی است و هرچند در میان این میهمانان ناخوانده شمار زیادی از مردمان آسیایی و آفریقایی نیز وجود دارند ، اما مهمترین صادرکننده مهاجر غیرقانونی به این کشور جایی نیست جز همسایه جنوبی آن ، مکزیک ، کشوری با نابرابری های عمیق اقتصادی که هرچند از نظر تولید ناخـالـص ملی ، وضعیتی به مراتب مرفه تر از دیگر کشورهای آمریکای لاتین دارد اما شکاف گسترده طبقاتی و کمبود موقعیت های شغلی برای ساکنین نواحی روستایی آن ، باعث تشویق میلیونها شهروند به ترک زادبوم خود برای دستیابی به موقعیت های جدید در همسایه شمالی شده است.
حجم مهاجرت غیرقانونی به آمریکا ، با رشدی خارق العاده نسبت به اواسط دهه 1990 ، از 3 میلیون به حـدود 11 میـلیون نـفر در سال رسیده که درصد چشمگیری از این افراد را مکزیکی ها تشکیل می دهند.
بیش از 4 میلیون خانواده در مکزیک ، منحصراً از طریق درآمد اعضای خانواده خود در ایالات متحده آمریکا امرارمعاش می کنند که البته هرگاه بخواهیم مهاجرین فصلی و فعالان قاچاق مواد مخدر را نیز به حساب بیاوریم رقم یادشده به مراتب افزایش خواهد یافت.
مکزیکی های مقیم آمریکا سالیانه بین 18 تا 20 میلیارد دلار پول به سرزمین مادری خود می فرستند که دومین منبع درآمد در مکزیک محسوب می شود و دولت مکزیک نیز که خود با مشکلات متعدد اقتصادی و سیاسی مواجه است ، نه تنها عملاً توان همکاری بیشتر با آمریکا برای کنترل مهاجرت غیرقانونی را از دست داده ، که به واسطه ورود جریان گسترده ارز به بازار داخلی ، به طور ضمنی از این پدیده رضایت دارد.
فلسفه کلی این مهاجرت هم البته بسیار ساده است: عرضه و تقاضا . مکزیک کارگر ارزان با شرایط آسان عرضه می کند و بازار کار آمریکا نیز نیازی قابل توجه به این کارگران دارد.
اما دولت آمریکا معتقد به کنترل این سیل روزافزون کارگران مکزیکی به منظور تأمین منافع ملت آمریکاست ، زیرا سالیانه میلیاردها دلار از مالیات شهروندان صرف افرادی می شود که نه تنها مالیاتی نمی پردازند بلکه وضعیت بازار کار را نیز به نفع خود دگرگون ساخته اند.
سهل بودن مهاجرت غیرقانونی از سوی دیگر ، باعث ناامیدی مهاجران قانونی ، که سالها به انتظار نوبت ورود به آمریکا بوده اند می شـود ، افـرادی کـه تـوانایی های به مراتب قابل توجه تری نسبت به مهاجران غیرقانونی ، برای عرضه به جامعه ایالات متحده دارند.
مهاجرین غیرقانونی همچنین خود در معرض خطر سوءاستفاده از سوی کارفرمایان آمریکایی قرار دارند آن هم در محیط های غیرمناسب و تحت شرایطی که فعالان حقوق بشر در آمریکا را دچار نگرانی ساخته است.
طرح جدید کنگره ، پاسخی است به مشکل مهاجرت غیرقانونی از سوی دولت آمریکا ، که علاوه بر پروژه دیوار ، بسیاری برنامه های دیگر از جمله ایجاد یک پلیس ضد مهاجرت غیرقانونی در کالیفرنیا و تگزاس ، دو نقطه اصلی ورود مکزیکی ها به آمریکا و ایـجاد سیستم های ثبت نام متمرکز کارگران و کارفرمایان برای جلوگیری از به کارگیری نیروی کار غیرقانونی است.
منطقی ترین قسمت این طرح ، برنامه ای است که طی آن شمار معینی از شهروندان مکزیک می توانند با اخذ ویزاهای کار فصلی ، هر ساله برای مدتی مشخص به آمریکا بروند و به این ترتیب نه تنها ضرر وارده به دولت آمریکا را کاهش داده ، که خود را نیز تحت حمایت این دولت درآورند.
تصویب بخش های مختلف این طرح البته مستلزم زمانی طولانی و تابع بسیاری از دیگر عوامل است اما آنچه اهمیت دارد ، افزایش آگاهی عمومی ، هم در ایالات متحده و هم در مکزیک نسبت به ابعاد مختلف مسئله مهاجرت غیرقانونی است.
دیوارهای بزرگ در طول تاریخ یا جنبه دفاعی داشته اند (دیوار چین) یا نمایانگر تنش بین دو نظام بوده اند (دیوار برلین). اکنون باید دید که آیا این نمونه جدید 2/2 میلیارد دلاری می تواند سدی بر موج گسترده مهاجرت غیرقانونی به آمریکا باشد یا همچنان بایستی شاهد تداوم این مسئله در قالب های دیگر باشیم؟ پرسشی که زمان پاسخگوی آن خواهد بود.