مخالفت روسیه و چین با صدور بیانیه مشترک 1+5 در وین

آخرین خبرها از نشست شورای حکام در وین حکایت از آن دارد که غربی ها تلاش فراوانی به خرج می دهند تا از دل این نشست یک اهرم جدید برای فشار به ایران بیرون بیاید. منابع خبری از وین گزارش می دهند غرب درصدد است با همراه کردن روسیه و چین با خود بیانیه ای صادر کند و ایران را برای پذیرش توقف غنی سازی اورانیوم و بازگشت به مذاکرات بر مبنای پیشنهادهای گروه6، تحت فشار قرار دهد.
با این وجود گزارش‌های دریافتی حکایت از آن دارد که چین و روسیه در مقابل این روند مقاومت می کنند. آسوشیتدپرس دیروز از وین گزارش داد: چین مخالف صدور بیانیه مشترک علیه ایران است و روسیه نیز ممکن است در این روند از چین پیروی و با صدور بیانیه مشترک مخالفت کند. دیپلمات هایی که با این خبرگزاری گفت وگو کرده اند علت اصلی پافشاری چین بر چنین موضعی را در آن می دانند که چین به شدت از جانب غیرمتعهدها تحت فشار است. چینی ها همواره تلاش کرده اند موضع خود را در شورای حکام با مواضع غیرمتعهدها منطبق سازند. گروه هسته ای جنبش عدم تعهد که زمانی حدود 2سال پیش در شورای حکام آژانس اساسا به ابتکار ایران شکل گرفت همواره حامی برنامه هسته ای ایران و در کنار آن مخالف الزامی ساختن برخی تعهدات داوطلبانه و فراقانونی برای این کشور بوده است. سران 116کشور عضو جنبش عدم تعهد نیز اخیرا در کنفرانس خود در کوالالامپور مالزی با صدور بیانیه ای حمایت قاطع خود را از برنامه هسته ای صلح آمیز ایران اعلام کردند. صدور این بیانیه عصبانیت شدید آمریکا را در پی داشت.
دیپلمات‌ها می‌گویند: همه در وین در انتظار بیانیه غیرمتعهدها هستند. آنها می خواهند ببینند آیا غیرمتعهدها با غنی سازی در ایران موافقت خواهند کرد یا نه. همچنین خبرها حکایت از آن دارد که اعضای جنبش عدم تعهد در وین به شدت از جانب آمریکا تحت فشار هستند تا در بیانیه خود درخواست های شورای حکام از ایران در زمینه تعلیق غنی سازی را تکرار کنند. این در حالی است که غیرمتعهدها اعلام کرده اند بیانیه ای صادر خواهند کرد شبیه آنچه در سی ماه می در کوالالامپور صادر کردند. آنها در آن بیانیه از حق ایران برای استفاده صلح آمیز از فناوری هسته ای از جمله تحقیقات دفاع و نسبت به هرگونه حمله به تاسیسات ایران هشدار داده بودند. این منابع عقیده دارند با پیوستن روسیه و چین به غیرمتعهدها آمریکا در موضع بسیار دشواری قرار خواهد گرفت. به این ترتیب ممکن است کار به جایی بکشد که هریک از اعضای گروه 1+5 بیانیه جداگانه ای بدهند. بروز چنین وضعیتی به عقیده تحلیلگران در حکم تیر خلاص به ائتلاف 1+5 خواهد بود.
آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود نوشت: دیپلمات دیگری در همین رابطه از احتمال بروز اختلافات بیشتر خبر داد و اظهار داشت که چین، روسیه و احتمالاً آلمان ممکن است به ایران اجازه غنی سازی در مقیاس کوچک و کنترل شده بدهند و ممکن است چین نیز از تحمیل تحریم علیه ایران خودداری کند.
همچنین آسوشیتدپرس براساس اسنادی که ادعا کرده متعلق به دولت آمریکا است، و دیپلمات های ناشناس در اختیار این خبرگزاری قرار داده اند گزارش داد آمریکا در این سند همه کشورهای عضو شورای حکام را تشویق کرده است تا بیانیه محکمی درباره ایران داشته باشند و از ایران بخواهند تا در زمینه پیشنهادات با غرب گفتگو کند.
براساس این سند اگر ایران پیشنهادها را رد کند پنج عضو دائم شورای امنیت بعلاوه آلمان تدابیری را در سازمان ملل برای فشار بر تهران در راستای تغییر موضع دنبال خواهند کرد.
یک دیپلمات دیگر گفته است که اروپا و آمریکا درصدد رایزنی در بین اعضای مهم و تأثیرگذار جنبش غیرمتعهدها مانند هند و مصر، آرژانتین، و برزیل هستند تا به حمایت این جنبش از فعالیت های هسته ای ایران پایان دهند و موضوع هسته ای تهران را به شورای امنیت ارجاع دهند.
به همین دلیل روزنامه نیویورک تایمز در شماره روز گذشته خود نوشت: شورای حکام در موقعیت بسیار حساسی قرار گرفته است. این روزنامه علت حساسیت این نشست را چنین بیان کرد: «نشست شورای حکام زمانی برگزار می شود که به لحاظ دیپلماتیک بسیار حساس است. ایران در حال بررسی آمریکا، چین و روسیه برای متوقف ساختن برنامه های هسته ای خود در ازای دریافت مشوق های اقتصادی و سیاسی است.»
واشنگتن پست: ژاپن در همکاری با آمریکا به تردید افتاده است.
برخی تحلیلگران می گویند که ژاپن در اعمال تحریم علیه ایران همراهی خود را با آمریکا کاهش داده و برای موافقت با این تحریم ها به تصمیم چین، به عنوان اولین رقیب خود در بازارهای انرژی جهان و استفاده از نفت ایران، نگاه می‌کند.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه واشنگتن پست امروز در تحلیلی نوشت: مقام های آمریکایی و ژاپنی روز گذشته اعلام کردند که با وجود ماهها فشار از سوی واشنگتن، ژاپن در روند رو به افزایشی برای پیوستن به طرح دولت بوش در جهت اعمال تحریم علیه ایران، در صورت شکست مذاکرات، تمایل خود را از دست داده است.«آنتونی فایولا» و «دافنالینزر» (Anthony Faiola and Dafna Linzdr« نویسندگان این تحلیل خاطرنشان می‌کنند که مقامات ژاپنی پیشنهاد می کنند کشورشان، که از نظر مالی بیش از هر کشور دیگری در معرض خطر این تحریم ها قرار خواهد گرفت، ممکن است به اقدامات تنبیه کننده نپیوندد، مگر آنکه یک اجماع بین المللی گسترده در راستای قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد وجود داشته باشد و یا اینکه اقدامات دیگری به حمایت کشورهایی که هم اکنون برای اعمال تحریم علیه ایران تمایلی ندارند، مثل چین، صورت گیرد.
این در حالی است که کاخ سفید ابراز امیدواری کرده است تا ژاپن را وارد ائتلاف خود کند، زیرا در این ائتلاف از همکاری کشورهایی مثل چین و روسیه که مخالف اعمال تحریم علیه ایران هستند، خودداری شده است.
به عقیده نویسندگان، اگر گفتگوها با ایران با شکست روبرو شود- با وجود اقدامات مالی تحمیل شده از سوی گروه کوچکی از کشورهای همفکر- طرح دولت بوش تا حد زیادی به مشارکت ژاپن بستگی دارد. مقامات دولت محاسبه کرده اند که بدون حمایت ژاپن تأثیر این تحریم ها کاهش خواهد یافت.
در ادامه این تحلیل آمده است:
ژاپن 22 درصد از صادرات نفتی ایران را به خود اختصاص داده است و قرار است که طی سال جاری کار توسعه بزرگترین و مدرنترین میدانهای نفتی مدرن ساحلی ساخته شده در ایران را از انقلاب سال 1979 آغاز کند. واشنگتن پست می‌افزاید: تحلیلگران و دیپلماتهای غربی پیشنهاد دولت بوش برای همراه کردن ژاپن را یک آزمایش کلیدی برای این احتمال فرض کرده اند که همپیمانان آمریکایی در نهایت توافق کنند تا به این فداکاری دردناک تن بدهند.
در بخش دیگری از این تحلیل آمده است: تحریم های اولیه علیه ایران تا حد زیادی تجارت جهانی در نفت خام ایران را محدود می کند، اما بنا به گزارش نیروی عملیات ویژه وزارت خزانه داری آمریکا تحریم های سخت تر مثل توقف دسترسی تهران به دلار، یورو، پوند انگلیس و ین ژاپن گامی در جهت به مخاطره انداختن تجارت اروپایی و ژاپنی است.
این روزنامه آمریکایی ادامه می‌دهد: ژاپنی ها به طور خصوصی گفته اند که می خواهند در هر اقدامی به شدت از آن ممانعت به عمل آورند. یک مقام دولت ژاپن که خواست نامش فاش نشود، در این باره گفت: «ما هیچ اقدامی را بدون حمایت کامل جامعه بین المللی انجام نخواهیم داد. ما به رای شورای امنیت سازمان ملل و یا اقدام مشابهی نیاز داریم که در آن چین و روسیه هم حضور داشته باشند. در غیر این صورت ژاپن ممکن است به اقدامات علیه ایران پایان دهد مگر آنکه ببیند شرکای نفتی دیگری هم در این عرصه وارد شوند.»
از سوی دیگر، مقامات ژاپنی گفته اند در حالی که آنها نگرانی عمیقی در مورد برنامه هسته ای ایران دارند، نگران این مسئله نیز هستند که تحریم های سخت می تواند سبب شود که چین جای پای ژاپن بگذارد. از دید ژاپن چین به عنوان مهمترین رقیب آن در بازار انرژی جهان درست پشت سر ژاپن در مصرف نفت ایران قرار دارد.
نویسندگان تصریح می کنند: در حالی که ژاپن به توسعه پروژه میدان نفتی آزادگان در ایران به دید مثبت نگاه می کند، اما آمریکا اصرار دارد که این پروژه تنها ژاپن را به ایران وابسته تر می‌کند.
این در حالی است که دانشمندان ژاپنی کم کم از اعمال فشار آمریکا بر ایران سخن می گویند.در بخش دیگری از تحلیل فایولا و لینزر آمده است: ژاپن به عنوان کشوری که نیروهای مسلح آن در نتیجه قانون مسالمت آمیز پس از جنگ محدود شده و توسط چتر هسته ای آمریکا مورد حمایت قرار می گیرد، اغلب دریافته است که منافع آن به طور طبیعی همراه با منافع واشنگتن است، اما یک حس در حال رشد در ژاپن وجود دارد که به ویژه در مورد ایران، توکیو و واشنگتن منافع مختلفی دارند و حمایت ژاپن از سیاست آمریکا خوشایند نیست.
«هیدکی واکابایاشی» یکی از اعضای مجلس لردهای ژاپن که یکی از نمایندگان هیئت اعزامی به ایران در ماه گذشته بود، گفت: «به نظر من ما باید تا زمانی که اجماعی در مورد برنامه هسته ای ایران ایجاد شود، با جامعه بین المللی همراه شویم.»وی افزود: «اما برای دولت بوش این تفکر خوبی نیست که پیش از شکست مذاکرات بر ژاپن فشار وارد کند.»