تبعیض در کارشناسی!

یکصد و هفت روز پیش که مردم به طور ناگهانی از تصمیم دولت مبنی بر عدم تغییر ساعت مطلع شدند، تصور می‌کردند که با پایان یافتن تعطیلات رسمی، استدلال و مستندات دولت برای این تصمیم به اطلاع عموم خواهد رسید.
اما پس از چند روز، تنها این استدلال مطرح شد که «دلیلی برای اثبات صرفه‌جویی در مصرف برق به خاطر جلو کشیدن ساعت وجود ندارد» این ادعا در حالی مطرح می‌شد که اولاً اصرار همه کشورهای پیشرفته به اجرای این تمهید، نشانه قابل اتکایی برای تداوم روش سابق بود، ثانیاً در داخل کشور نیز برخی مراکز پژوهشی بر علمی بودن این اقدام صحه می‌گذاشتند. از جمله مرکز پژوهش‌های مجلس، گزارش مفصلی تهیه کرد که نشان می‌داد عدم تغییر ساعت، موجب افزایش انرژی در حدی خواهد شد که تامین آن معادل سیصد میلیون دلار هزینه دارد. یک کارشناس پژوهشکده نیرو نیز از زیان سیصد میلیارد تومانی به خاطر عدم تغییر ساعت سخن گفت.
البته اگر قرار بود دولت تصمیم جدیدی بگیرد حق داشت که به دنبال دلایل کافی برای سودمند بودن آن تصمیم باشد، اما کنار گذاشتن روشی که حدود سه دهه در ایران و تمامی کشورهای پیشرفته- به ویژه قدرت‌های بزرگ اقتصادی دنیا- اجرا شده است آن هم با این استدلال که «آمار دقیقی در مورد تأثیر تغییر ساعت در مصرف انرژی وجود ندارد.» از اقدامات عجیبی بود که تنها مردم در دولت نهم شاهد آن بوده‌اند. ضمن آن که دولتمردان فواید متصور برای اقدام خویش نیز هیچگاه با مردم در میان نگذاشتند.
اکنون با گذشت سه ماه و نیم از اجرای سیاست جدید دولت، مردم شاهد تکرار خاموشی‌ها در سراسر کشور هستند. مقامات مربوطه نیز تنها به افزایش غیرمتعارف مصرف برق توسط مردم اشاره می‌کنند. از جمله وزیر نیرو دو نکته در این خصوص اعلام کرده است: 1- عدم افزایش قیمت برق از سال 83 باعث افزایش انگیزه مردم برای مصرف شده است.2- افزایش 12 درصدی مصرف برق به جای میزان پیش بینی شده توسط وزارت نیرو یعنی 8 درصد، مشکلات زیادی ایجاد کرده است.
در حالی که هر دو استدلال وزیر نیرو به راحتی قابل مناقشه است. نخست آن که اکثر مردم حتی برای پرداخت هزینه برق مصرفی بر اساس نرخ‌های 83 نیز مشکل داشته و دارند و لذا عدم افزایش این نرخ، نمی‌تواند انگیزه‌ای برای افزایش مصرف آنها شود، در مورد افزایش 12 درصدی مصرف به جای رشد پیش بینی شده نیز به نظر می‌رسد تنها تغییری که پیش بینی وزارت نیرو و نرخ متعارف رشد مصرف را با چالش مواجه کرده است، عدم تغییر ساعت و به عبارتی افزایش ساعت مصرف برق خانگی است. زیرا اگر در سال گذشته فاصله زمان تاریک شدن هوا تا نیمه شب، 4 ساعت بوده اکنون این زمان به 5 ساعت افزایش یافته و در نتیجه ساعات بیدار بودن بسیاری از مردم و استفاده آنها از وسایل روشنایی حداقل 25 درصد افزایش یافته است.
البته در مورد خانواده‌هایی هم که یک یا دو ساعت قبل از نیمه شب به استراحت می‌پردازند همین وضعیت حاکم است و زمان استفاده آنها از وسایل روشنایی، نسبت به سال گذشته یک ساعت افزایش یافته است.
به هر حال، اینکه دولتمردان برای موجه جلوه دادن تصمیم گیری خود، حاضر نباشند تاثیر این تصمیم بر افزایش مصرف برق را بپذیرند و همه عوامل جز این موضوع را در خلق وضع جدید، موثر بدانند، رویه خطرناکی است که می‌تواند خسارتهایی غیر قابل جبران ایجاد کند.
اما این سکه روی دیگری هم دارد که در اظهارات ماههای گذشته دولتمردان نمود داشته است. آنها ظاهراً ‌ادعا دارند تا زمانی که برای مفید بودن یک اقدام- حتی اقدامی که سال‌ها تجربه شده است- دلایل کافی در اختیار نداشته باشند، از انجام آن خودداری خواهند کرد البته اگر این رویه، به همه شئون و ابعاد اداره کشور تسری یابد بسیار کارساز خواهد بود:
مثلاً اگر قرار است این اظهار نظر نسبت به برخی حوادث بین‌المللی انجام شود. دولتمردان ابتدا موضوع را به کارشناسان بسپارند و پس از آنکه از ترجیح منافع آن بر زیانهای احتمالی اطمینان حاصل کردند، نظر خود را بیان دارند، اگر قرار است در مورد بورس و بازار سرمایه، سخنی گفته و یا تصمیمی گرفته شود، ابتدا دلایل کافی کارشناسی برای سودمند بودن آن بیابند و سپس سخنی بگویند یا اقدامی انجام دهند، اگر قرار است به یک کار تبلیغی و به قول رئیس یکی از کمیسیون‌های مجلس «محبوبیت ساز» روی بیاورند، ابتدا تاثیرات تورمی یا ضد تورمی و در یک کلمه برآیند آن اقدام را بسنجند، سپس ماهها به تبلیغ آن بپردازند، اگر قرار است دستمزد کارگران افزایش یابد ابتدا موضوع را به بحث کارشناسی دقیق بگذارند تا پس از چند روز از ابلاغ و ایجاد تاثیرات منفی در جامعه، ناچار به لغو آن نشوند.
و در یک کلام اگر قرار است کارشناسی و اتکا به آمار، مبنای تصمیم گیریها باشد این موضوع باید در همه عرصه‌ها حاکم باشد و نه فقط در برخی عرصه‌های گزینش شده مانند تغییر ساعت، که برخی از مردم تفاسیر عجیب و غریبی در مورد آن ارائه می‌دهند.
راستی آیا در بسیاری از موارد، اتخاذ تصمیمات جدید، با همان وسواسی انجام شده و می‌شود که در مورد تداوم یک اقدام تجربه شده- تغییر ساعت- عمل شد؟ بعید است پاسخ بسیاری از خوانندگان به این سوال مثبت باشد!