با نگاه کلیشه‌ای نمی‌شود درد اصحاب قلم را فهمید

رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس گفت: با نگاه کلیشه‌ای نمی‌شود درد اصحاب قلم را فهم کرد.
عماد افروغ در گفت‌وگو با "ایلنا"، با اشاره به برخی رفتارهای ناشایست با اصحاب قلم در طول تاریخ، گفت: این مسائل عمدتا ناشی از این بوده است که یا صاحبان قدرت خودشان از اهل قلم نبوده‌اند و با این وادی و دغدغه‌های آنان کمترین آشنایی داشته‌اند و یا خود از اصحاب قلم بوده و پس از رسیدن به قدرت خود اسیر خرده فرهنگی شده‌اند که مولود قدرت است و شخص پس از رسیدن به قدرت اظهارات، احکام و اعمالش با قبل از رسیدن به کرسی قدرت مغایر می‌شود. وی افزود: البته نفس قدرت اگر مراقبتی نشود، یک سری مخالفت‌ها و موانعی‌ برای اصحاب قلم می‌تراشد و آنها را در مقابل خود می‌بیند، هر چند من معتقدم که باید با این مقوله ساختاری مقابله کرد.
این استاد جامعه شناسی، بافت تاریخی جامعه ایران را هم در ذهنیت برخورد با اصحاب قلم خیلی موثر دانست و ادامه داد: بافت تاریخی جامعه ما از یک استبداد حکایت می‌کند و وقتی سخن از استبداد به میان می‌آید، بلافاصله ضدیت و مقابله با اصحاب قلم هم رخ می‌نماید. هر چند در برابر این استبداد تاریخی نمی‌توان و نمی‌شود از خرده فرهنگ‌ها و فرهنگ‌های عمومی هم یاد نکرد و از روحیه مبتنی بر آزادی قلم سخن نراند اما رگه‌هایی از ظلم پذیری و استبداد پذیری را هم در این خرده‌فرهنگ‌ها می‌توان یافت و هنوز هم وجود دارد. افروغ، درک بهتر قدر و منزلت قلم را بهترین شکل بهره گیری از قلم در نقد اصحاب قدرت دانست و گفت: هم جامعه و هم اصحاب قدرت و هم گروههای سیاسی و اجتماعی و علی الخصوص صاحبان قلم باید قدر و منزلت قلم را بهتر درک کنند.
علاوه بر این که این درک و منزلت قلم خود یک ارزش و منزلت است، باید با موانع ساختاری ضدیت با قلم هم مقابله کرد. نماینده تهران با تاکید بر این نکته که با نگاه کلیشه‌ا‌ی نمی‌شود درد اصحاب قلم را فهم کرد گفت: اگر می‌خواهیم رهایی بخشی صورت گیرد، حتما باید با زبان مردم آشنا باشیم و آن را بفهمیم. اگر این نکته را خوب درک کنیم، کمک بزرگی هم به جامعه و کشور خواهیم کرد و هم به خودمان. وی افزود: نقد قدرت و صاحبان قدرت باید از عرصه‌های غیررسمی باشد و کسانی که در جایگاهی رسمی نشسته‌اند، نمی‌توان منتقدان موفقی باشند.
همواره به بهانه‌های مختلف حقوق اهل قلم تضییع شده است
نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس با نکوهش جایگاه نامناسب اهل قلم در نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران گفت: همواره مسئولان و متولیان حوزه فرهنگ و قلم به بهانه‌های مختلف به تضییع حقوق اندیشمندان، فضلا، نویسندگان و اهل قلم پرداخته‌اند. جواد آریان‌منش در گفت‌وگو با "ایلنا" انقلاب‌های مختلف علمی، اجتماعی و سیاسی را در طول تاریخ مرهون قلم خواند و گفت: امروزه که رسانه‌های نوین پا به عرصه گذاشته‌اند، باز هم قلم جایگاه ارزشمند خود را حفظ کرده است. نایب رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس افزود: البته قلم همانند تیغ دو لبی است که ضمن آنکه می‌تواند انسان‌ساز باشد، می‌تواند انسان‌سوز هم باشد، به طوری که اگر این ابزار انسان‌ساز به دست ناصالح و نااهل بیافتد، ممکن است در جهت تخریب و سوء استفاده از آن بهره‌برداری شود. آریان‌منش ادامه داد: همان طور که فرهنگ و شریعت ما برای قلم جایگاه خاص قائل است، باید توجه داشت که انقلاب اسلامی ما نیز یک انقلاب فرهنگی بود و در راستای قلم شکل گرفت.
وی اضافه کرد: ولی با این تفاسیر متاسفانه اهل قلم و قلم بدستانی در جامعه جایگاه مناسبی ندارند و در نظام مقدس اسلامی جایگاه واقعی خود را بدست نیاورده‌اند و حال آنکه در یک انقلابی که رسالت فرهنگی را بر دوش دارد، منادیان فرهنگ و قلم بدستان متعهد باید از جایگاه ممتازی برخوردار باشند. نایب رئیس کمیسیون مجلس با اشاره به دلایل ضعف جایگاه اهل قلم در جامعه ایران گفت: فقدان سیاست‌گذاری‌ها و مدیریت‌های مناسب در حوزه فرهنگ و عدم اهتمام لازم از سوی مسئولان فرهنگی، علمی آموزشی و سیاسی در جهت ارتقاء فرهنگ و قلم در طول 27 سال گذشته، مهمترین علت ضعف جایگاه اهل قلم در ایران است. نماینده مشهد افزود: به بهانه وجود گرفتاری‌هایی مثل دوران دفاع مقدس جنگ و سازندگی شاهد بوده‌ایم که همواره متولیان بحث فرهنگ و قلم باعث تضییع حقوق اندیشمندان، فضلا، نویسندگان و اهل قلم شدند، به گونه‌ای که ما هنوز در نظام تشکیلاتی اداری خودمان به رغم اینکه نویسندگان برجسته‌ای در دستگاه‌های اجرایی حضور دارند، پستی تحت عنوان نویسنده اهل قلم نداریم و این نشان از کم‌توجهی نظام اداری و اجرایی ما به اهل قلم دارد.
وی افزود: البته در جامعه ما انجمن‌های مختلفی تحت عنوان نویسندگان اهل قلم و امثالهم طی سال‌های اخیر بوده است که متاسفانه این تشکیلات مربوطه هم قوی عمل نکرده و نتوانسته‌اند نیازها، دغدغه‌ها و انتظارات اهل قلم را به شکل مدون و کارشناسانه به مسئولان و برنامه‌ریزان انتقال دهند تا اگر خلایی وجود دارد، مرتفع شود و حمایت جدی‌تری از این قشر صورت گیرد. وی اضافه کرد: البته خود اهل قلم بعضا کریمانه از کنار مشکلات خود گذاشته‌اند و حاضر به بیان دغدغه‌های خود نشده‌اند، چرا که بسیاری از بزرگان اهل قلم ما سعی می‌کنند دغدغه‌های مادی خود را پوشیده نگه دارند و در این شرایط قاعدتا رسالت مسئولان فرهنگی است که به عنوان متولی امر دغدغه‌های موجود در این عرصه را شناسایی و رفع کنند. نایب رئیس کمیسیون فرهنگی در مورد خط قرمزهای تعریف شده در جامعه ایران برای صاحب قلم گفت: قانون اساسی ما جزو مترقی‌ترین قوانین اساسی دنیا است که به آزادی‌ قلم بهای زیادی داده است ولی طبیعتا همانند تمام دنیا، این آزادی‌ها حدودی دارد تا جایی که مصالح عمومی امنیت ملی خدشه‌دار نشود.
وی ادامه داد: تفسیر مصادیق این حدود هم بر عهده هیات‌های نظارتی است که برای هر عرصه نظیر مطبوعات، نشر کتاب، کتاب کودک و غیره تعریف شده است که البته نباید منکر این باشیم که انسان‌ها ممکن است در تشخیص مصادیق و تطبیق مصادیق با قوانین دچار اشتباه و خطا شوند.
هنوز نتوانسته‌ایم تعریفی مشخص از نوع برخورد با اصحاب قلم ترسیم کنیم
عضو کمیسیون فرهنگی مجلس نسبت به نبود آیین نامه‌ای شفاف برای لحاظ خطوط قرمز برای اهل قلم انتقاد کرد و گفت: متاسفانه در این زمینه تفاسیر شخصی شرایط را برای اهل قلم سخت کرده است. امیر رضا خادم در گفت و گو با ایلنا افزود: جایگاه اهل قلم همواره در جامعه ما دارای وزن محصوص بوده است، اما متاسفانه گاهی همانند بسیاری از مسائل این موضوع نیز به دلیل سیاست زدگی و اقتصاد زدگی حاکم بر جامعه دستخوش بی‌مهری و کم توجهی شده است. وی ادامه داد: توجه اهل قلم به حرفه خود به عنوان هنر و عشق سبب این شده است تا اصحاب قلم با تمام این کم لطفی‌ها دست و پنجه نرم کنند. نماینده تهران با تاکید بر تاثیر انکارناپذیر اهل قلم بر جامعه گفت: با توجه به این تاثیر اجتناب ناپذیر اهل قلم بر جامعه است که همواره حساسیت‌هایی در برخورد با آنها و الزام آنها به رعایت خطوط قرمز وجود داشته است. خادم تصریح کرد: متاسفانه ما نتوانسته‌ایم هنوز یک تعریف مشخص و چارچوب معینی از نوع برخورد و نوع ارتباطی که باید با اصحاب قلم وجود داشته باشد، ترسیم کنیم و همین امر نیز سبب اعتراض و بروز دلخوری ‌در این قشر موثر جامعه شده است.
وی افزود: دولت باید بر اساس وظایف قانونی خود این چارچوب را به صورت شفاف برای اصحاب قلم تعریف کند و طبیعتا به نظر می‌رسد باید این چارچوب‌ها و خط قرمز بسیاری کمرنگ‌تر شود. وی افزود: نباید با نگاه جناحی برای تعریف این چارچوب‌ها شرایط را برای اهل قلم سخت کرد زیرا در حال حاضر امکان فراهم سازی بسیاری از امکانات را برای آنها نداشته‌ایم، لذا نباید با مانع تراشی‌ها شرایطی را فراهم کنیم تا آنها قادر به ابراز قابلیت‌های خود نباشند. خادم ادامه داد: در حاضر متاسفانه برای برخورد با اصحاب قلم در جامعه ما تنها به قوانین مصوب شورای عالی انقلاب بسنده کرده‌ایم که از آن هم به انواع مختلف تفاسیر شخصی می‌‌شود، لذا توقع ما از وزارت ارشاد این است که آیین نامه‌ای کاملا شفاف برای لحاظ چارچوب‌های مورد نظر برای اهل قلم تدوین کند تا اهل قلم بدانند در چه چارچوبی و چه فضایی در حال فعالیت هستند و چه کاری را باید انجام دهند.
مجلس، مشکلات اهل قلم را حل خواهد کرد
عضو هیات رئیسه کمیسیون فرهنگی مجلس گفت: در حال حاضر بسیاری از افراد هستند که خود اهل قلم هستند و در جایگاه صاحبان قدرت قرار دارند و بهترین نمونه این مثال نیز وزیر ارشاد است که می‌تواند نقش موثری نیز در ارتقا جایگاه اصحاب قلم داشته باشد. یوناتن بت کلیا در گفت و گو با ایلنا" افزود: البته در شرایط مختلفی صاحبان قلم در جامعه ما دچار دغدغه‌ها و گرفتاری‌های مختلف بوده‌اند و طبیعتا این مسایل در تمام دنیا وجود دارد. وی افزود: با توجه به اینکه ایران مبتکر بحث گفت و گو است و در حال حاضر وزیر ارشاد نیز فردی از اهالی قلم است، بستر خوبی برای بررسی مشکلات این عرصه و رفع آنها وجود دارد، پیش از آنکه بخواهیم علیه یکدیگر قلم فرسایی کنیم. وی با پیشنهاد ارائه طرحی از سوی نویسندگان و اصحاب قلم مبنی بر حل مشکلات عرصه قلم به مجلس گفت: مطمئن باشند که کمیسیون فرهنگی به آن رسیدگی می‌کند و بهتر است تا دیگران به زخم‌هایی که داریم نمک نپاشند. چرا که متاسفانه در سطح جهان بسیاری قدم‌هایی بر می‌دارند که در جامعه اختلاف افکنی کنند و بهره برداری خود را در جهت رسیدن به منافع خود داشته باشند. نماینده آشوری و کلدانی‌ها ادامه داد: کسی که قلم به دست می‌گیرد، باید به جای منافع شخصی و جناحی به فکر منافع کشور باشد، چرا که ایرانیان همواره ثابت کرده‌اند که در تمام شرایط در کنار مسئولان ایستاده‌اند.
بسیاری از اندیشمندان حاضر نیستندبرای تولید اندیشه، هزینه بپردازند
مدیر دفتر مطالعات تاریخ معاصر ایران با بیان این که وقتی قرآن به قلم سوگند یاد می‌کند، دیگر یادآوری ضرورت احترام به اندیشه و آزادی بیان نیازی نیست، گفت: هر چه در مسیر حرمت گذاشتن به قلم گام برداریم کم برداشته‌ایم. عباس سلیمی نمین با بیان این که جوامع بشری برای حل مشکلات فکری و بهتر دیدن اطراف خودشان نیاز به تولید اندیشه دارند، گفت: بنابراین اگر اندیشمندان و صاحب نظران به حد کفایت مورد حرمت قرار گیرند و جامعه قدردان زحمات آن‌ها باشد مسیر تولید اندیشه هموارتر خواهد شد. وی با بیان این که بسیاری از اهل قلم در مواجهه با کمترین ناملایمات ترجیح می‌دهند که قلم خودشان را محدود کنند، گفت: این افراد دیگر حاضر نمی‌شوند که وارد چالش‌ها شوند. البته صاحبان اندیشه برجسته می‌دانند که هر نوع تولید فکری موافقت‌ها و مخالفت‌هایی را جلب می‌کند. بنابراین خودشان را آماده می‌کنند که مخالفانی در برابرشان صف آرایی کنند، اما بسیاری از اندیشمندان حاضر نیستند برای تولید اندیشه خودشان هزینه‌ای پرداخت کنند.
سلیمی نمین با بیان این که ما هر چه قدر جور زحمت و تحقیق را بیشتر به جان بخریم قدرت جدی تری در بیان نقطه نظرات خود پیدا کنیم، گفت: ما هر چه در درون از لحاظ اندیشه و شخصیتی سست‌تر باشیم‌ طبعا جرأت ورود به صحنه‌های دشوار را نخواهیم داشت. موانع بیرونی هم مساله جدی و تعیین کننده است و نمی‌خواهم موانع کج سلیقه‌ها و کم تحملی‌ها و برنتابیدن‌ اندیشه نو را نفی کنم بلکه می‌خواهم بگویم یکی از مسائل اساسی در ارتباط با عدم تولید اندیشه نو، شخصیت قوام نیافته خود اهل نظر و فکر است. به گزارش ایسنا، وی در ادامه اظهار داشت: در حال حاضر هر نوع مخالفت با نظرات استاد در کلاس‌های درسی دانشگاه با واکنش‌های عجیب و غیر قابل تصور مواجه می‌شود. بعضا می‌شنویم که دانشجویان با بی‌مهری‌های این چنینی مواجه می‌شوند، در حالی که استاد باید این نظرات را ترغیب کند تا دانشجو محقق و اهل فکر بار بیاید، اگر در کلاس دانشگاه او را نیاموزیم که برود مطالعه کند محقق نخواهد شد و سرکوب شده و هرگز به دنبال تحقیق نخواهد رفت. این روش تحمل و سعه صدر را در زمینه‌های علمی در دانشگاه پایین می‌آورد.
سلیمی نمین گفت: وقتی وارد حوزه تولید فکر و اندیشه می‌شویم، شاید برخی از تولیدات ما برداشت‌های درستی نباشد، که باید تصحیح و تکمیل شود، اما گرفتن جلوی نوآوری به دلیل وحشت از این که اگر حرف نویی زده شود احتمال دارد خطا و یا باورهای مهم دچار انحراف شود، جامعه را دچار مشکل خواهد کرد. این استاد دانشگاه گفت: حوزه‌ها نیز بعضا از این جهت دچار مشکلاتی است و به رغم تاکیدات بزرگان بر این که دانشگاه و حوزه باید مسائل روز جامعه را تشخیص دهد و بفهمد و برای آن راه حل پیدا کند و به نیازهای روز جامعه پاسخگو باشد اما کمتر این تحول را شاهدیم.