دگردیسى در گستره ناتو

هورست باکیا
مترجم: محمدعلى فیروزآبادى
ناتو به عنوان سازمانى نظامى- سیاسى که تجربه جنگ سرد در قرن بیستم را پشت سر گذارده، حال در قرن بیست و یکم به دگردیسى هاى خود ادامه مى دهد. این سازمان در راستاى ماموریت به اصطلاح حفظ صلح، در افغانستان حضور دارد و در تابستان آینده گستره ماموریت خود در این کشور را تا ایالت هاى ناآرام جنوبى افغانستان گسترش خواهد داد. علاوه بر آن ناتو خود را براى حضورى مقتدرانه تر در ایالت بحران زده دارفور واقع در سودان آماده مى کند و بدین ترتیب به گفته یکى از دیپلمات هاى ناتو، این سازمان سیاسى نظامى در حال حاضر در هر چهار قاره کره زمین حضور دارد. با پافشارى ایالات متحده، تصمیم براى ایفاى نقشى جهانى براى ناتو، با توجه به (به گفته آمریکا) تهدیدات جدید و از طریق «همکارى هاى جهانى» با کشورهایى چون استرالیا، نیوزیلند، ژاپن و کره جنوبى روز به روز بیشتر جنبه عملى به خود مى گیرد. علاوه بر آن، سران ناتو تصمیم گرفتند در سال ،2008عضویت اعضاى جدیدى به این سازمان را مورد بررسى و احتمالاً پذیرش قرار دهند.اما دستور کار اصلى نشست آینده سران ناتو در ماه نوامبر آینده در شهر «ریگا» پایتخت لتونى به اصطلاح «ادامه تحول و دگردیسى» در این سازمان است. بدین صورت مى توان نتیجه گرفت که نشست دو روزه و غیر رسمى وزراى خارجه ناتو که به تازگى در پایتخت بلغارستان برگزار شد، در واقع پیش زمینه اى بود بر آنچه که در آینده و در لتونى در مورد آن صحبت خواهد شد. وزراى خارجه ناتو در نشست اخیرشان در شهر صوفیه بیش از هر چیز در مورد همکارى هاى آینده، پذیرش عضویت کشورهاى بالکان و اروپاى شرقى در اجلاس آتى و همین طور در مورد ماموریت هاى مختلف نظامى این سازمان به گفت وگو پرداختند. با این حال مذاکرات این نشست غیررسمى نشان داد که اعضاى فعلى ناتو در موارد مختلف چندان هم از اتفاق آرا برخوردار نیستند.
بحث و بررسى مسائل مربوط به همکارى هاى جهانى هم براى اولین بار در این نشست ها و با حضور وزراى خارجه کشورهاى عضو ناتو انجام گرفت. دبیرکل ناتو یعنى «دوهوپ شیفر» نیز یک باردیگر تاکید کرد که این اجلاس بنا ندارد تا در مورد پذیرش یا عدم پذیرش عضویت کشورهاى آسیاى جنوبى و شرقى یا دفاع مشترک براساس بند پنج پیمان آتلانتیک شمالى (ناتو) به عنوان وظیفه اصلى اعضاى این پیمان، صحبت و مذاکره اى صورت گیرد. اما ترفندهاى آمریکا در این نشست ها باعث آن شد تا بسیارى از کشورهاى اروپایى عضو این پیمان نسبت به طرح هاى وزیر خارجه آمریکا نگاهى بدبینانه داشته باشند. از نظر آنان در طرح هاى دولت آمریکا هیچ نشانه اى از نگرانى در جهت حفظ انسجام سازمان ناتو به چشم نمى خورد.
در نشست صوفیه، آمریکایى ها و همین طور دبیرکل ناتو بر این نکته پافشارى داشتند که دیگر اعضاى ناتو مثل استرالیا و نیوزیلند که در حال حاضر هم نیروهایشان در ماموریت هاى نظامى این سازمان در افغانستان حضور دارند و همین طور ژاپن و کره جنوبى که ازجمله مهم ترین همکاران سیاسى این سازمان به شمار مى آیند، ارتباط عمیق ترى با ناتو برقرار کنند. احتمالاً این بخش از درخواست هاى آمریکایى ها و دبیر کل بیشتر به تقویت روابط با کشورهاى اروپایى مثل سوئد، فنلاند و یا سوئیس نظر دارد یعنى کشورهایى که در چارچوب برنامه ناتو موسوم به «همکارى در جهت صلح» با این سازمان همکارى دارند.
در حال حاضر بحث بر سر این مسئله که چطور مى توان همکارى هاى پیش گفته را تقویت کرد، در میان محافل اروپایى ادامه دارد. برخى بر این عقیده اند که با ایجاد ساختارى نوین براى ناتو، نشست هاى مرتب و زمان بندى شده و تقویت گفت وگوهاى دو جانبه میان کشورهایى که از نظر نظامى با ناتو همکارى دارند، مى توان به این هدف دست یافت. بسیارى از کشورهایى که پیش از این از آنها نام بردیم به دلایلى که مربوط به حوزه سیاست داخلى آنها مى شود در نظر دارند تا خود در مورد نوع رابطه و همکارى با ناتو تصمیم بگیرند. سخنگوى دبیرکل ناتو وضعیت کنونى این سازمان را به این صورت عنوان مى کند: «ناتو پیمانى جهانى نیست اما مى توان از آن به عنوان پیمانى با همکاران جهانى یاد کرد.» در حال حاضر کرواسى، مقدونیه، آلبانى و حتى اوکراین و گرجستان نیز خواهان عضویت در پیمان آتلانتیک شمالى هستند. این سه کشور منطقه بالکان از سال ها پیش به این سو با همکارى در برنامه ها و طرح هاى عملیاتى این سازمان، خود را براى عضویت در ناتو آماده مى کنند. البته نشانه هایى در دست است مذاکره در مورد اعضاى جدید، در محافل سیاستمداران ناتو با نمایندگان این کشورها همچنان برقرار است و ادامه دارد.
با وجود آنکه مذاکره بر سر اقدامى عملى در دارفور در جهت رفع معضلات این منطقه، ازجمله مهم ترین محور بحث هاى سران ناتو را تشکیل مى داد، اما به گفته یکى از دیپلمات هاى ناتو در این مورد جز چند پیشنهاد چیز دیگرى وجود ندارد، پیشنهادهایى که تنها مى توان از آنها به عنوان یکسرى بازى هاى فکرى یاد کرد. از زمانى که پرزیدنت بوش خواستار نقش پررنگ تر ناتو در حل مسائل دارفور شد، اتحادیه آفریقا براى متقاعد ساختن دولت سودان در مورد جایگزینى کلاه آبى هاى سازمان ملل با سربازان ناظر صلح اتحادیه آفریقایى، دچار مشکلات عدیده اى شده است.
از همین رو ناتو از اتحادیه آفریقایى خواسته است تا فعلاً تنها به ادامه پشتیبانى ها و کمک هاى خود در حوزه کشورهاى آفریقا ادامه دهد و بس. این همکارى تا به این جاى کار به نقل و انتقال هوایى و ارسال متخصصان و کارشناسان به «آدیس آبابا» پایتخت اتیوپى محدود مى شود که البته همین کار هم با کمک برخى کشورهاى اتحادیه اروپایى انجام مى گیرد. در حال حاضر ناتو و به ویژه آمریکا در نظر دارد تا براى آموزش افسران سودانى، مربیان و کارشناسان خود را به این کشور اعزام کرده و علاوه بر آن ترابرى هوایى و بازسازى و نوسازى مخابرات در سودان را نیز خود بر عهده گیرد.