قطعنامه شورای امنیت برگی که سوخت

سرویس سیاسی
پیش نویس قطعنامه ای که در آن با تعیین یک ضرب الاجل از ایران خواسته می شود تمامی فعالیت های خود در زمینه غنی سازی را به حال تعلیق درآورد، دیشب در حالی در شورای امنیت به رای گذاشته شده و تصویب شد که تهران تهدید کرده است چنین اقدامی را بی پاسخ نخواهد گذاشت. قطعنامه شورای امنیت که پس از رایزنی های فشرده میان تروئیکای اروپایی، روسیه، چین و آمریکا صادر شد و کیهان نسخه ای از آن را در اختیار دارد، با تعیین یک ضرب الاجل از ایران می خواهد تمامی درخواست های مندرج در قطعنامه Gov/6002/41 (فوریه 2006) شورای حکام را که به منظور اطمینان از ماهیت صلح آمیز برنامه هسته ای اش و همچنین پاسخگویی به مسایل در دست بررسی (Outstanding question) ضرورت دارد بدون «تاخیر بیشتر» انجام دهد.
قطعنامه ماه فوریه از ایران می خواهد: 1- تمامی فعالیت های مرتبط با غنی سازی اورانیوم از جمله تحقیق و توسعه را به نحوی که برای آژانس قابل راستی آزمایی باشد به حال تعلیق درآورد 2- در کار احداث راکتور آب سنگین تجدیدنظر کند 3- پروتکل الحاقی را به سرعت تصویب کرده و به طور کامل به اجرا بگذارد و 4- تا زمان تصویب پروتکل بر مبنای آن عمل کند.
در قطعنامه فوریه از این اقدامات تحت عنوان اقدامات داوطلبانه و اعتمادساز نام برده شده ولی اکنون که قطعنامه شورای امنیت این درخواست ها را تکرار می کند، نوعی الزام حقوقی با آن همراه خواهد بود. نکته مهم در اینجا این است که در قطعنامه شورای امنیت هنگام طرح درخواست تعلیق از ایران فعل Demand به کار برده شده است.این فعل دقیقا «درخواست از روی نیاز و احتیاج» معنا می دهد به هیچ وجه نشانی از تحکم و اقتدار در خود ندارد. جالب توجه است که به گفته یک مسئول بلندپایه پرونده هسته ای به کیهان در پیش نویس اولیه این قطعنامه آمریکایی ها فعل Decide را گنجانده بودند که در واقع به این معنا بود که شورای امنیت «تصمیم گرفته است» که ایران تعلیق کند.
روسیه، چین و اروپایی ها هیچکدام زیربار چنین اصطلاحی نرفتند و خیلی زود آمریکایی ها هم از آن کوتاه آمدند. در مرحله بعدی مذاکرات گروه 6، آمریکایی ها پیشنهاد کردند از فعل Call on استفاده شود که این پیشنهاد هم به نتیجه نرسید و نهایتا فعل ضعیف Demand جایگزین آن شد. علاوه بر این بنابر اطلاعاتی که کیهان در اختیار دارد پیش نویس فعلی از دو جهت بسیار مهم دیگر هم نسبت به آنچه مطلوب آمریکایی ها بود تعدیل شده است. مذاکره کننده آمریکایی (جان بولتون) در جلسات گروه 6 تمایل فراوانی داشت که در این قطعنامه از برنامه هسته‌ای ایران به عنوان «تهدید صلح و امنیت بین‌الملل» یاد شود تا رسیدگی به آن فقط در صلاحیت شورای امنیت باشد. آمریکایی ها نهایتا در دستیابی به این هدف هم ناکام ماندند از جمله به این دلیل که درست در همان روزی که آمریکایی ها به استفاده از چنین عبارتی درباره برنامه ایران اصرار می کردند، محمد البرادعی برای نخستین بار و به طور مطلق اعلام کرد: «برنامه هسته ای ایران اهداف نظامی ندارد».
مقامات روسی و چینی با استناد به این سخن البرادعی پای مذاکره از طرف آمریکایی خود پرسیده اند چگونه می‌توان برنامه‌ای را که مدیر کل آژانس اینگونه به صراحت آن را صلح آمیز و قانونی می نامد، تهدید صلح و امنیت بین المللی خواند؟! منابع آگاه از روند گفت وگوها در نیویورک به کیهان گفته اند آمریکا درخواست سومی هم داشت که نهایتاً موفق به گنجاندن آن در پیش نیوس قطعنامه نشد و آن این بود که آمریکایی ها مایل بودند ایران در بندی از قطعنامه به طور صریح تهدید شود که در صورت عدم پای بندی به درخواست های مطرح شده، تحریم خواهد شد. باز هم با مقاومت روسیه و چین کللمه «تحریم» (vacation) از پیش نویس حذف شد و تنها اشاره‌ای به ماده 41 از فصل 7 منشور باقی ماند.
بنابر آنچه گفته شد تحلیلگران در تهران عقیده دارند قطعنامه شورای امنیت از وزن و استحکام چندانی برخوردار نیست و در واقع هدف اعضای گروه 6 از تصویب آن بیشتر از آنکه اقدام واقعی علیه ایران باشد به قصد افزایش فشار و تهدید برآن است. در واقع غربی ها با خود اینگونه اندیشیده اند که پس از صدور این قطعنامه تهران خواهد فهمید که آنها «جدی» و «متحد» هستند و این احتمالاً اراده اش برای ادامه پافشاری بر حفظ غنی سازی در خاک خود و عدم تعلیق آن، متزلزل خواهد ساخت. ضمناً طراحان قطعنامه عمیقاً امیدوارند، تصویب آن در شورای امنیت به دسته بندی ها و اختلاف نظرهای جدید در داخل ایران بینجامد و تهران را وادار به پذیرش تعلیق و بازگشت به مذاکرات کند، قبل از آنکه مهلت 31 اوت به پایان رسیده و آنها مجبور به استفاده از ماده 41 باشند.
یک دیپلمات هسته ای در تهران که در این باره با خبرنگار کیهان سخن می گفت این رویکرد را در این جمله خلاصه کرد: «آنها می خواهند از تهدید نتیجه بگیرند نه از اقدام». در لحظات آخری که این گزارش نوشته می شد (بعدازظهر دوشنبه) کیهان اطلاع یافت در نیویورک و در میان اعضای شورای امنیت تردیدهایی در این باره که آیا اساساً باید به سراغ تصویب چنین قطعنامه ای رفت یا نه به وجود آمده است. منابع آگاه به کیهان گفتند این تردیدها لااقل دو خاستگاه عمده دارد.
اول- برخی طرف ها در نیویورک عقیده دارند در شرایط فعلی که منطقه به دلیل جنگ لبنان در وضعیت ویژه قرار گرفته و با توجه به اینکه هرگونه تصمیم تهران می تواند بسیاری از معادلات را در این صحنه جابجا کند، نباید با اتخاذ تصمیم های نابجا و انجام رفتارهای تند اوضاع را وخیم تر کرد. آنها عقیده دارند خرج کردن برگ قطعنامه شورای امنیت در این مقطع تنها سوزاندن آن است بی آنکه تأثیری بر اراده ایران بگذارد. دوم- تهران تهدید کرده است که در صورت تصویب چنین قطعنامه ای بررسی بسته پیشنهادی اروپا را از دستور کار خود خارج خواهد کرد. طی دو روز گذشته هم رئیس‌جمهور و هم سخنگوی وزارت خارجه براین موضع تأکید کرده اند. اما از طرف دیگر بنا به اخبار موثق و متعدد هدف اصلی اعضای گروه 6 از تصویب این قطعنامه افزایش فشار به تهران برای پذیرش هر چه زودتر بسته پیشنهادی بوده است. اکنون بعضی دیپلمات ها در نیویورک می گویند اگر قرار باشد صدور این قطعنامه به منتفی شدن بررسی بسته در تهران بینجامد یک نقض غرض کامل رخ خواهد داد و به همین دلیل باید تا 22 اوت صبر کرد و پاسخ تهران را شنید.