شانگهای بلوک جدید قدرت

از ساختارهایی که در منطقه آسیای مرکزی به تازگی شکل گرفته، سازمان همکاری شانگهای است.
این سازمان اگر چه در ابتدا با هدف حل و فصل اختلافات مرزی چین و چهار همسایه آن ایجاد شد، اما درادامه این گونه به نظر رسید که در راستای تبدیل شدن به یک اتحاد منطقه ای با اهداف نظامی و امنیتی پیش رفت.
با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کشورهای آسیای مرکزی با مشکلات عدیده ای در تمام زمینه ها از جمله مسائل امنیتی رو به رو شدند این مشکلات تاثیر بسیاری بر روسیه و چین گذاشت. در این راستا، کشورهای آسیای مرکزی به علاوه روسیه و چین در سال 1996 سازمان همکاری شانگهای را بنیان نهادند.
محدودکردن نقش آمریکا در منطقه آسیانه مرکزی و برچیدن پایگاه های نظامی واشنگتن از جمله اهداف شکل گیری این سازمان است. سازمان همکاری شانگهای بر آن است تا با ایجاد ثبات منطقه ای به ویژه در افغانستان، آمریکا را مجبور به خروج از این کشور و برچیدن پایگاه های نظامی خود در منطقه نماید.
چین و روسیه تلاش می کنند تا با قدرتمندکردن این سازمان، آن را از سازمانی منطقه ای به یک بلوک قدرت جدید تبدیل کنند.
درخواست از ایران، پاکستان و هند برای عضویت در این سازمان از نشانه های بارز برای تقویت نقشه منطقه ای و جهانی این سازمان به شمار می روند. سازمان همکاری شانگهای از کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، چین، روسیه و ازبکستان تشکیل شده است.
به گزارش «مهر»، دهمین نشست سران کشورهای عضو سازمان همکاریهای شانگهای در ژوئیه سال 5002 میلادی در پایتخت قزاقستان تشکیل شد. محور اصلی این نشست مبارزه با تروریسم بود. در این نشست، سازمان رسما با عضویت «ایران، مغولستان، پاکستان و هند» به عنوان اعضای ناظر موافقت کرد.
این در حالیست که وزرای امور خارجه شش کشور عضو سازمان همکاری شانگهای 15مه (52اردیبهشت) گذشته درباره گسترش همکاری کشورهای عضو، سازماندهی دوباره این سازمان، مسائل اقتصادی و امنیتی و تعیین سازوکاری برای همکاری کشورهای ناظر بحث و گفت وگو کردند.
مجموعه کشورهای آسیای مرکزی به لحاظ دارابودن ویژگی های نسبتا مشابه پتانسیل مناسبی برای ایجاد پیمان های امنیتی منطقه ای دارد. انعقاد پیمان امنیتی «گوام» با حمایت و هدایت آمریکا، پیمان شانگهای و پیمان امنیت دسته جمعی از جمله این پیمان ها هستند.
سیاست پیمان ناتو در گسترش به شرق حاکی از اهمیت این منطقه در نظام امنیت بین المللی است.
در همین حال، آسیای مرکزی بنا به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی و امنیتی، در محاسبات استراتژیک چین جایگاه خاصی دارد. به نظر محققان چینی در قرن بیست و یکم، همکاری امنیتی میان کشورهای آسیای مرکزی، رقابت قدرت های بزرگ، رقابت بر سر منابع نفت و گاز و نقش تروریسم در بی ثباتی منطقه افزایش خواهد داد.
در این قرن، اوضاع آسیای مرکزی بر صلح و ثبات در شمال غربی چین و تامین انرژی مورد نیاز به این کشور تاثیر مستقیم دارد و به همین علت، حضور و نفوذ چین در منطقه نیز افزایش خواهد یافت.
به طور کلی هر یک از این کشورها سعی دارند که با عضویت در این سازمان منافع خود را تأمین کنند.
آشنایی با اعضای سازمان همکاری شانگهای
 قرقیزستان:
در اوایل سده 190میلادی، قرقیزستان تحت حکومت «خانات خوقند» درآمد. قرقیزستان در سال 1876 به امپراتوری روسیه ضمیمه شد. جمهوری قرقیزستان در سال 1926 میلادی تشکیل شد و در سال 1991 پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به استقلال دست یافت.
این کشور با چین، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان همسایه است. قرقیزستان 198 هزارو 600 کیلومتر مربع مساحت و پنج میلیون و 146هزار نفر جمعیت دارد.
 قزاقستان:
قزاقستان کشوری در آسیای مرکزی و به پایتختی آستانه است. وسعت این کشور بیش از 27 هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال 2005 میلادی حدود 15میلیون نفر است.
قزاقستان جنوبی ترین همسایه روسیه به شمار می رود.
این کشور از زمین های پست، فلات و تپه تشکیل شده، بخش کوچکی از آن کوهستانی بوده و دارای آب و هوای قاره ای است. ازلحاظ منابع طبیعی، غنی است و به همین علت صنایع آهن، فولاد، سیمان، صنایع شیمیایی و تولید کالاهای مصرفی، از صنایع فعال قزاقستان به شمار می روند.
دامداری دراین کشور معمول بوده و 75 درصد زمین های کشاورزی را مراتع و چراگاه ها تشکیل می دهند. یکی از اختلافات این کشور با روسیه، میزان بهره برداری از آب دریاچه «آرال» جهت استفاده های کشاورزی است.
ازبکستان
ازبکستان با کشورهای افغانستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قرقیزستان و قزاقستان مرز مشترک دارد. تاشکند هم پایتخت این کشور است.
مساحت ازبکستان 447 هزارو 400 کیلومتر مربع است. در سده دهم میلادی، ازبکستان جزیی از قلمرو سامانیان بود.
پس از سامانیان، ازبکستان به ترتیب جزیی از حکومت های غزنوی، سلجوقی،خوارزمشاهی، مغول، تیموری و ازبک بوده است. در سده نوزدهم میلادی، غرب و شمال ازبکستان زیرسلطه خانات خوارزم، و جنوب ازبکستان جزیی از خانات بخارا بوده است. خانات بخارا و خوارزم در سال 1866 میلادی از زیرسلطه روسیه درآمدند.ازبکستان پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به استقلال دست یافت.
جمعیت جمهوری ازبکستان 25 میلیون و 663 هزار نفر است. تراکم جمعیت تقریبا 50 نفر در یک کیلومتر است. طبق آماری که ترکیب ملی قومی ازبکستان خیلی مغول است.
زبان های رسمی ازبکستان ازبکی و روسی هستند.
 تاجیکستان
تاجیکستان در شمال افغانستان قرار دارد. پایتخت این کشور دوشنبه است و زبان رسمی آن نیز تاجیکی است.
سرزمین سغد باستان که سرزمین کنونی تاجیکستان را دربرمی گیرد، در زمان داریوش یکم به بخشی از امپراتوری هخامنشی تبدیل شد. پس از حمله اسکندر، تاجیکستان به ترتیب جزیی از امپراطوری های سلوکی، پارت، کوشان و ساسانی بوده است.
درسال 715 میلادی در زمان امویان این سرزمین به تصرف عرب ها درآمد. در سده دهم میلادی تاجیکستان جزیی از قلمرو سامانیان بود.
درسال 1992میلادی، پس از استعفای اجباری «رحمان نبی اف» نخستین رهبر این کشور پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی سابق، امامعلی رحمان اف که قبلا رئیس یک مجتمع کشاورزی بود، به مقام ریاست شورای عالی تاجیکستان منصوب شد.
رحمان اف نقش بسیار مهمی در تلاش طرفداران کمونیسم برای بیرون راندن شورشیان ملی از دوشنبه ایفا کرد. دراین جهت وی نه تنها از کمک نیروهای دیگر جمهوری های شوروی سابق استقبال کرد، بلکه خود شخصا رهبری نیروهای منطقه جنوبی کولاب را برعهده گرفت. سرانجام پس از سالها جنگ داخلی و خشونت، تاجیکستان کم وبیش به ثبات دست یافته است.
درسال 1994 میلادی، رحمان اف به مقام ریاست جمهوری انتخاب شد. پس از اتمام دوره پنج ساله، وی مجدداً درسال 1999 برای مدت هفت سال دیگر به این مقام برگزیده شد.
درسال 2003 میلادی، مردم تاجیکستان باشرکت در یک همه پرسی در ارتباط با قانون اساسی کشور زمینه انتخاب مجدد وی برای دو دوره متوالی هفت ساله، بعد از اتمام دوره کنونی اش در سال 2006 میلادی فراهم کردند.
 روسیه
روسیه کشوری گسترده که در اروپای شرقی و آسیای شمالی قراردارد، با 17 میلیون و 75 هزار کیلومتر مربع پهناورترین کشور جهان به شمار می رود. مساحت روسیه دوبرابر کانادا، چین و ایالات متحده آمریکاست.
پایتخت روسیه شهر مسکو و واحد پول آن «روبل» است.
 جمهوری خلق چین:
چین در شرق آسیا قرار دارد که پایتخت آن پکن است. این کشور پرجمعیت ترین کشور جهان است.
نام چین از نام خاندانی به همین نام گرفته شده است که همزمان با اشکانیان بر چین فرمان می راندند. این نام از راه زبان پارسی به دیگر زبان ها راه یافت. پس از انقلاب مردمی چین حکومت این کشور از پادشاهی به جمهوری تبدیل شد. آنگاه ژاپنی ها بر این سرزمین تاختند. با پایان جنگ جهانی دوم، جنگ داخلی میان هواداران ژنرال «چیان کایچک» و «مائوتسه تونگ» بالا گرفت که سرانجام به پیروزی هواداران مائو انجامید و از آن پس چین به گونه کمونیستی تا به امروز اداره می شود.
هواداران «چیان کایچک» نیز که ملی گراها بودند به جزیره تایوان گریختند و تا به امروز به ایستادگی دربرابر فشار جمهوری خلق چین ادامه داده اند.جمهوری خلق چین یک کشور سوسیالیستی است. نظام سوسیالیسم نظام اصلی جمهوری خلق چین می باشد. بانک جهانی وضعیت اقتصادی چین را مطلوب و محیط اقتصاد کلان این کشور را باثبات توصیف کرده است.