اولین نماز جمعه در تهران

*همانطور که مى دانید 5 مرداد سالروز اقامه اولین نماز جمعه تهران به امامت آیت‌الله طالقانى است. براى شروع بحث بفرمایید نماز جمعه نظام اسلامى از چه جایگاه و اهمیتى برخوردار است که رهبر انقلاب در آن زمان دستور اقامه آن را صادر فرمودند و بر اجراى آن تاکید کردند؟
**در ابتداى صحبتم سالگرد نخستین نماز جمعه که بعد از پیروزى انقلاب اسلامى در 5 مرداد سال 1358 اقامه شد را گرامى مى‌دارم. رهبر انقلاب اسلامی، در تاریخ 5 مرداد فرمان اقامه و برگزارى اولین نماز جمعه را صادر کردند. نماز جمعه یک فریضه مهم الهى است که خداوند آن را در نظامى ارزشی- الهى براى امت اسلامى تعبیه کرده است. این موضوع به قدرى مهم است که پیغمبر اکرم(ص) بعد از هجرت مدینه بلافاصله در اولین جمعه نماز جمعه را اقامه کردند که نشان دهنده ارتباط تنگاتنگ نماز جمعه با نظام اسلامى الهى است که ریشه در قرآن کریم دارد واحادیث فراوانى از پیغمبر اکرم(ص) و دیگر ائمه اطهار در خصوص اهمیت نماز جمعه در دست است. نماز جمعه نمازى است عبادی- سیاسى یعنى یک نماز عبادى و یا یک نماز سیاسى صرف نیست. لذا این نماز یک نماز معمولى به شمار نمى‌آید این نماز یک نماز جمعى است و به جماعت برگزار مى‌شود و اگر جماعت نباشد این نماز قابل اقامه نیست همچنین این نماز باید خطیب داشته باشد.
 خطیبى که از سوى پیامبر(ص) و یا ائمه معصومین(ع) انتخاب مى‌شود و در زمان غیبت هم از سوى ولایت مطلقه فقیه انتخاب مى‌شود امام راحل(ره) نیز به تبعیت از پیامبر اکرم(ص) و ائمه هدی(ع) و سیره همه بزرگان الهى بعد از پیروزى انقلاب اسلامى فرمان برگزارى نخستین نماز جمعه را صادر نمودند و مرحوم آیت‌الله طالقانى این نماز را در دانشگاه تهران اقامه کردند. از آن زمان تا به حال نماز جمعه بدون وقفه برگزار شده است. چه در سرما و چه در گرما و چه در زمانهایى که خطرات زیادى متوجه کشور و نمازگزاران و ائمه جماعات بود این نماز با شور و اشتیاق تمام برگزار شده است. مثلا صدام بارها اعلام کرده بود که ما نماز جمعه را بمباران خواهیم کرد و اتفاقا هر بار که این مطلب تکرار مى‌شد مردم بیش از گذشته در نماز جمعه شرکت مى‌کردند لذا به لطف خداوند نماز جمعه تا به حال بدون وقفه برگزار شده مگر مواقعى که مناسبت‌هایى چون عید فطر یا عید قربان با آن تلاقى پیدا کرده که ما در آن زمان نماز عید فطر یا عید قربان را خوانده‌ایم.
از 5 مرداد سال 58 مجموعا 1401 بار تا به امروز نماز جمعه اقامه شده است که از این تعداد مقام معظم رهبرى 238 بار نماز را اقامه کرده‌اند. بیشترین تعداد نماز جمعه را آقاى هاشمى رفسنجانى اقامه کرده‌اند که 389 بار بوده و کمترین تعداد اقامه را مرحوم آیت‌الله ربانى املشى داشته‌اند که 3 بار این توفیق شامل حالشان شده است.
*در سال 58 که در کشور ما مردم شاهد برگزارى اولین نماز جمعه بودند، استقبال مردم از آن نماز به چه صورت بود؟
**وقتى که اعلام کردند از طرف حضرت امام (ره) دستور اقامه نماز جمعه صادر شده است، مردم همه خوشحال شدند و روز جمعه مصادف با 5 مرداد 58 دانشگاه تهران جمعیت کثیرى شرکت داشتند و نماز جمعه بسیار باشکوه و با عظمتى برگزار شد. علت هم این بود که در ایران نماز جمعه به صورتى که مورد نظر بود اقامه نمى‌شد اگر هم نمازى در گوشه و کنار برگزار مى‌شد جنبه عبادى آن مطرح بود و جنبه سیاسى آن به خاطر فشارهاى رژیم مورد توجه قرار نمى‌گرفت. اما بعد از پیروزى انقلاب و استقرار نظام جمهورى اسلامى نماز جمعه برقرار شد. تا قبل از برگزارى این نماز برادران اهل سنت به ما خرده مى‌گرفتند که چرا شما به فریضه نماز جمعه عمل نمى‌کنید. البته آنان نمى‌دانستند که چرا ما اقدام به این کار نمى‌کردیم.
*واقعا جاى سئوال است که چرا ما تا قبل از مرداد 58 اقدام به برگزارى نماز جمعه نکرده‌ایم؟
**در زمان طاغوت نمى‌شد آن طورى که باید و شاید نماز جمعه را برگزار کرد و آن طور که لازم بود تمام مسائل سیاسی، اجتماعى مطرح نمى‌شد. اصلا حکومت یک حکومت غیر قانونى و غیر اسلامى بود و نماز جمعه فریضه‌اى است که در شان حکومت اسلامى است و چون طاغوت یک حکومت غیر اسلامى بود نماز جمعه در آن دوران برگزار نمى‌شد. بنابراین وقتى حکومت اسلامى تشکیل شد نماز جمعه اقامه گردید و همه مردم هم از این موضوع خوشحال شدند.
*برگزارى اولین نماز جمعه در ایران بعد از انقلاب اسلامى چه بازتاب‌هایى را به دنبال خود داشت؟
**بازتاب خیلى مثبتى را داشت. مردم خیلى خشنود بودند. مرحوم مجاهد نستوه، آیت‌الله طالقانى بیان بسیار زیبایى داشتند و مسائل روز را به خوبى مطرح مى‌کردند مردم را نسبت به مباحث روز آگاه مى نمودند. وقتى یک دانشمندى به امر ولى فقیه خطبه مى‌خواند و مسائل را هر چه هست اعم از اطلاعات داخلى و خارجى کشور، از جمله اعتقادى سیاسی، اجتماعى و .. را د راختیار مردم مى‌گذارد قطعا استقبال خوبى مى شد. چرا که مردم تا آن روز در زمان رژیم طاغوت اکثرا از اوضاع بى‌خبر بودند لذا در نماز جمعه که از اوضاع و احوال داخل وخارج کشور بحث مى‌شد همه اظهار خشنودى مى کردند و در این مراسم شرکت مى‌کردند مردم در آن زمان با شرکت در نماز جمعه علاقه‌ خود به امام (ره) شهیدان اسلام و نظام را نشان دادند.
*در دوران جنگ صدام بارها تهدید کرده بود که مراسم نماز جمعه تهران را به آتش مى‌کشد. اما این تهدیدات مانع از شرکت مردم در این مراسم سیاسی- عبادى نشد همچنین ما شهداى بزرگى را در مراسم نماز جمعه از دست دادیم. به نظر شما علت مخالفت دشمنان با این مراسم در چیست؟
**نماز جمعه همانطور که عرض شد یک نماز عبادى سیاسى است و ستون نظام است. اگر نماز ستون دین است نماز جمعه ستون نظام اسلامى است. یعنى همه حقایق چه اعتقادى چه سیاسى در نماز جمعه از سوى امام جمعه خیلى باز و روشن مطرح مى‌شود. وقتى امام جمعه با سخنان خود مردم را آگاه مى‌سازد و مردم نسبت به مسائل آگاه مى‌شوند. آنگاه پاسخگوى‌شبهات‌خودشان مى‌شوند. دشمن طبیعتا به دنبال این است که مردم جاهل باشند و از اسلام و معارف اسلامى چیزى ندانند لذا یکى از ناراحتى‌هاى‌دشمن‌همین است.
‌دیگر‌اینکهامام‌جمعه مى‌بایست حتما مسائل روز سیاسى را مطرح نماید و به دنبال آن، آنها را تحلیل کند. اگر امام جمعه در خطبه‌هاى خود، مسائل داخل و خارج و توطئه‌هاى دشمنان را مطرح کند توطئه‌هاى دشمن خنثى خواهد شد. منافقین هم با شایعه پراکنى در جامعه علیه مسئولین و نیروهاى مورد اعتماد نظام به تخریب آنان مى‌پردازند، اما امام جمعه این مسائل را براى مردم روشن مى‌کند و مردم را متوجه این مسائل مى‌کند که در نتیجه برنامه‌هاى دشمن را برهم مى‌زند و لذا طبیعتا دشمن راضى به برگزارى این مراسم نیست. دشمنان ما دشمن علم و آگاهى و شناخت ما هستند. اگر ملتى عاقل و دانا باشد و مسائل سیاسى اجتماعى داخل و خارج کشور خود را بداند دیگر دشمن نمى‌تواند او را اغفال کند و براى تسلط بر آن توطئه‌چینى کند و مردم نسبت به شایعه پراکنى آنها واقف خواهند بود. همان چیزى که در اوایل انقلاب براى دکتر بهشتى اتفاق افتاد دشمن تلاش مى‌کرد با شایعه پراکنى شهید بهشتى را تخریب کند و او را از ملت و ملت را از او جدا کند.
برگزارى نماز جمعه در هر هفته تمام توطئه‌هاى دشمنان را خنثى مى‌سازد و مردم را نسبت به تحولات جامعه آگاه مى‌سازد. نه تنها مردم کشور از بیانات نماز جمعه بهره مى‌برند بلکه در خارج از کشور نیز افرادى هستند که با توجه به خطبه‌هاى نماز جمعه از آن کسب آگاهى و اطلاع مى‌کنند.
*همانطور که مى‌دانید جامعه ما جامعه جوانى است. وقتى از وظایف نظام این است که ارزشهاى خود را به نسل بعد انتقال دهد به نظر شما نماز جمعه به عنوان یک ارزش تا چه اندازه به جوانان ما منتقل شده است. اساسا شما استقبال جوانان از نماز جمعه را چطور ارزیابى مى‌کنید؟
**استقبال جوانان ما از نماز جمعه به نسبت خوب است. جوانان ما جوانانى متدین و خداجو هستند. شما اگر نگاهى به مساجد درماه رمضان بیندازید با انبوهى از جوانان مواجه خواهید شد و یا در محرم و صفر مشاهده مى‌کنید که در مساجد و تکایا جوانان ماحضور گسترده‌اى دارند. لذا در کل جوانان ما جوانان معتقد و با ایمانى هستند. در نماز جمعه تهران ما مشکلى داریم و آن این است که هنوز کار مصلى به اتمام نرسیده است و وضعیت آب و هوا بعضا نمازگزاران را دچار مشکل مى‌کند. اما با ساخت مصلى این مشکل برطرف خواهد شد و نمازگزاران با آرامش بیشترى چه در سرما و چه در گرما مى‌توانند نماز جمعه را اقامه کنند. اگرچه هنوز هم مردم ما و به خصوص جوانان در شرایط جوى مختلف د رنماز جمعه حضور قوى داشته‌اند به خصوص وقتى که اعلام مى‌شود مقام معظم رهبرى قرار هست نماز جمعه را اقامه کنند جمعیت عظیمى براى نماز حاضر مى‌شوند. این امر نشان از آن دارد که مردم ما علاقه به اسلام، جمهورى اسلامی، ولایت فقه و مراسم دینى دارند.
البته نماز جمعه باید انگیزه‌هاى کافى را براى مردم فراهم کند. مثلا در جایگاه امامت نماز جمعه باید یک خطیب توانا و دانشمندى حضور داشته باشد که بتواند با جوانان امروز ما رابطه قوى برقرار کند و بتواند مشکلات آنان را مطرح کند و براى آن راه حل ارائه دهد. خطیب باید به گونه‌اى باشد که وقتى جوانى در آن نماز شرکت نکرد احساس ضرر کند. همچنین سخنران نماز هم باید از دانش کافى برخوردار باشد و مطالعه کافى در زمینه‌اى که قرار است صحبت کند داشته باشد. لذا اینها استوانه‌هایى هستند که نماز جمعه بر آنها استوار است.
ستاد د‌ر این رابطه از آموزش و‌پرورش براى حضور دانش‌آموزان در نماز جمعه دعوت به عمل مى‌آورد و گاهى از سپاه و ارتش بسیج دعوت مى‌کند و گاهى هم از دانشجویان، ما قصد داریم تا از این طریق ارتباط خوبى با جوانان برقرار کنیم. اما من معتقدم که یک کار فرهنگى عظیم‌تر و گسترده‌ترى باید در این خصوص صورت بگیرد. در اول کار ما باید بررسى کنیم که این کار وظیفه کدام نهاد است.
به عبارت دیگر باید مشخص شود که متولى نهادینه کردن فرهنگ نماز جمعه در جامعه چه نهادى است و پس از آن به دنبال این باشیم که از طرق مختلف نماز جمعه را به عنوان یک فرهنگ در افراد جامعه درونى کنیم. باید عرض کنم که هنوز در کشور ما نماز جمعه و حتى نماز به عنوان یک فرهنگ نهادینه و درونى نشده است. زمانى این اتفاق مى‌افتد که وقتى صداى اذان از مساجد به گوش رسید همه براى اقامه نماز آماده شوند. این که من عرض مى‌کنم در بعضى از کشورها اتفاق افتاده است و نماز براى آنان درونى شده است یعنى مساجد با بلند شدن صداى اذان مملو از جمعیت مى‌شود .
*در گذشته یکسرى اعتراضات متوجه نماز جمعه از سوى بعضى گروهها مى‌شد مبنى بر اینکه عده‌اى از نماز جمعه سوء استفاده مى‌کنند و از آن به عنوان بلندگوى یکسرى افراد و گروه‌هاى خاص بهره‌بردارى مى‌شود. شما در جواب این انتقاد یا اتهام چه پاسخى دارید؟
**این حرفها از جمله حرفهایى است که پایه واساس درستى ندارد. چرا که امام جمعه را در زمان غیبت، ولى فقیه انتخاب مى‌کند و ولى فقیه مقدس ترین رکن نظام جمهورى اسلامى است که همه مردم نسبت به ایشان اعتماد دارند و در این مسئله هیچ کس تردید نخواهد کرد که انتخاب ایشان مبنى بر هوى و هوس و امیال دنیوى نخواهد بود بلکه ایشان رضاى خدا را در نظر خواهد گرفت و لذا این انتخاب در اختیار گردانندگان نماز جمعه نیست. موضوع دیگر سخنران نماز جمعه است که ما همواره سعى کرده‌ایم در طول سالیان گذشته از طیف‌ها و گروه‌هاى مختلف براى سخنرانى دعوت به عمل آوردیم اما بعضى از افراد نیامدند. مثلا ما در گذشته از آقاى خاتمى که رئیس جمهور بودند بارها دراین راستا دعوت کردیم اما ایشان حضور پیدا نکردند.
بعضى هم شان و مرتبه علمى‌شان به اندازه‌اى نبود که ما بخواهیم از آنها براى سخنرانى نماز جمعه دعوت به عمل آوریم. لذا همه معترضان هم به خوبى مى‌دانند که ما در نماز جمعه هیچگاه خطى و جناحى برخورد نکرده و نخواهیم کرد. چون مقام معظم رهبرى هم روى این موضوع تاکید کرده‌اند که نماز جمعه نماز فردى نیست بلکه نماز جماعت است و باید از سلیقه‌هاى مختلف دعوت کنید.
ما همه آنانى که به اسلام، نظام جمهورى اسلامی، و ولایت فقیه اعتقاد‌دارند‌جداى‌از‌نوع سلیقه‌هایشان دعوت کرده‌ایم .
*به عنوان نکته آخر چه سخنى براى خوانندگان دارید؟
**من قبل از هر چیز از شما و روزنامه رسالت تشکر مى‌کنم که حقایقى را براى مردم روشن مى‌کنید. من از همین جا از همه جوانان، دانشجویان و دانشمندان دعوت مى‌کنیم که ما را از نظرات خود محروم نساخته و با ارائه دیدگاههاى خود ما را در برگزارى هرچه باشکوهتر نماز جمعه یارى کنند.