بسته 1 + 5 و چهار گام دیپلماتیک ایران

بی تردید ناکامی ایالات متحده امریکا درهمراه کردن 4 عضو اصلی شورای امنیت سازمان ملل با سیاست های تنبیهی علیه ایران پس از گزارش پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت و همچنین افزایش هزینه های حضور امریکا در عراق و از طرفی رویارویی مستقیم ایران و امریکا در سه حوزه مهم فلسطین ، عراق و پرونده هسته ای ایران ، در تغییر گفتمان امریکا در پیشنهاد اخیر نیز تاثیر تعیین کننده ای داشته است .
اما آنچه را که ایران در بدست گیری ابتکارعمل در موقعیت کنونی نباید فراموش کند این است که رویکرد جهانی در مفهوم عام و رویکرد اعضای 1+5 در مفهومی خاص باعث اتفاق نظر بین المللی در رابطه با پرونده هسته ای ایران و ایجاد « پارادایم مذاکره » و انتظار شنیدن پاسخ مثبت ایران شده است ، که اظهار نظرهای متعدد سران کشورها ، دبیران سازمانها و نمایندگان گروهها موید این مطلب است .
در این راستا ایران در دو رویکرد متفاوت با پیشنهاد اخیر 1 + 5 قرار گرفته است . اول آنکه با اتخاذ موضع متفاوت و یکسویه با موقعیت یاد شده به چالشهای کنونی دامن زده و به رویارویی مستقیم با امریکا ادامه دهد که باتوجه به اتفاق نظر و همسویی کلی بین المللی بنظر می رسد منافع ملی را در مخاطره قرار داده و به انزوای ایران در عرصه بین المللی و حتی در منطقه بیانجامد و دوم اینکه با موقعیت سنجی و استفاده از شرایط کنونی ابتکارعمل را بدست گرفته و با بررسی پیشنهاد غرب و امریکا ، به « تعادل سازی مشوقها با تعهدات خواسته شده » پرداخته و آنرا در قالب اصلاحیه ای درمدت زمان منطقی به طرف مقابل ارائه دهد و در قالب مذاکراتی « هدفمند و غیرفرسایشی » با تاکید بر برسمیت شناختن حقوق حقه ملت ایران دراستفاده از فن آوری هسته ای به رفع نگرانیهای بین المللی دراین زمینه بپردازد و با ترفیع و تثبیت جایگاه در عرصه بین المللی ، غرور ملی را نیز در عرصه داخلی حفظ نماید.
در این رابطه و با توجه به پاسخ اولیه ایران که بطور رسمی و توسط منوچهر متکی در مادرید اسپانیا ، با مثبت ارزیابی کردن پیشنهاد 1 + 5 ، ابراز امیدواری کرد ایران در مدت زمان مقتضی این پیشنهاد را بررسی و پاسخ دهد ، بنظر می رسد ایران راهکار دوم را درپیش گرفته است .
براین اساس دستگاه دیپلماسی ایران در آزمونی جدی و سرنوشت ساز قرار گرفته که چشم جهانیان را به ایران دوخته است و بنظر می رسد از زمان ارائه بسته پیشنهادی در 16 خردادماه تا زمان ارائه پاسخ ایران که احتمالا تا در روسیه در اواسط جولای (24 تا 26 تیرماه ) ، G 8 قبل از برگزاری اجلاس ایران چهار گام دیپلماتیک را طی کند که حائز اهمیت بسیاری است .
اولین گام دیپلماتیک ایران به پیشنهاد غرب و امریکا (پس از اظهار نظرهای غیررسمی و غالبا متفاوت ) ، اعلام ارسال بسته متقابل و پاسخ مثبت ایران به این بسته پس از گذشت حدود 10 روز از ارائه آن بود که توسط وزیر خارجه ایران و در جمع خبرنگاران در مادرید اسپانیا اعلام شد. متکی با مثبت ارزیابی کردن پیشنهادات به خبرنگاران گفت : به نظر می رسد آمریکا و متحدان اروپایی اش به همراه روسیه و چین این بار تصمیم گرفته اند با زبان و رفتاری وارد مذاکرات شوند که حاوی احترام بیشتر به ایران باشد و نه به شیوه سابق با روشی کاملا تنبیهی با ایران روبرو شوند.
اظهارات متکی حاکی از آن بود که این بار ایران اصطلاحا در پی شوت کردن صرف توپ به زمین اروپا و امریکا نیست و درصدد آن است تا با درایت و درقالب پروسه ای هدفمند حفظ توپ کند تا در بهترین موقعیت آنرا به زمین حریف ببرد و به نتیجه برسد.
در دومین گام مقامات بلند پایه ایرانی رایزنیهای دیپلماتیک خود را در سطح منطقه ای و بین المللی آغاز کردند. از آنجمله می توان به سفر علی لاریجانی به مصر و گفت و گوی او با حسنی مبارک و عمرو موسی اشاره کرد.
به فاصله چند روز بعد از بازگشت لاریجانی از مصر ، عمرو موسی دبیر کل اتحادیه عرب اعلام کرد که اتحادیه عرب از موضع ایران برای استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای حمایت می کند ، زیرا این حق در پیمان ان .پی .تی برای ایران تضمین شده است .
اظهارات عمرو موسی حاکی از موفقیت لاریجانی در اطمینان سازی میان کشورهای عربی و تشویق آنها برای حمایت از مواضع هسته ای ایران بود. لاریجانی بعد از سفر به مصر عازم الجزایر شد و قصد داشت بعد از آن عازم اسپانیا شود.
اهمیت این سفرهای دیپلماتیک تابدان جا بود که پس از آنکه اعلام شد لاریجانی به دلیل مسائل پزشکی نمی تواند به اسپانیا برود ، منوچهر متکی که باید رییس جمهور ایران را در چین برای شرکت در اجلاس رهبران سازمان همکاری های شانگهای همراهی می کرد عازم مادرید شد و محمود احمدی نژاد ، بدون وزیر امور خارجه خود راهی پکن شد تا در اجلاس شانگهای شرکت کرده و با ولادیمیر پوتین ، رئیس جمهور روسیه و هو جین تائو ، رئیس جمهور چین نیز دیدار و گفت و گو کند. در ادامه گام دوم ، سفرهای دیپلماتیک بسیار مهمی نیز به ایران انجام شد.
سعود الفیصل ، وزیر امور خارجه عربستان با سفر غیر منتظره به ایران و دیدار با رهبری پیام ملک عبدالله پادشاه عربستان را تقدیم ایشان کرد و همچنین با رئیس جمهور و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز دیدارهایی داشت . جالب آنکه الفیصل در حالی به ایران سفر کرد که از طرف شورای همکاری خلیج فارس ، وزیر خارجه عمان برای رایزنی های هسته ای با ایران انتخاب شده بود.
در این راستا بنظر می رسد وزیر خارجه عربستان نیز بسته ای را از جانب شورای همکاری خلیج فارس به ایران آورده باشد.
همچنین یکی دیگر از سیاستمداران عرب که وارد تهران شد عبدالعزیز حکیم ، از رهبران بلند پایه عراق و رئیس مجلس اعلای شیعیان عراق بود که خبرگزاری های بین المللی از قول منابع خود هدف از این سفر را احتمال میانجیگری در روابط ایران و آمریکا داده بودند.
گام دوم دیپلماتیک ایران نیز موفق بنظر می رسد ، چراکه رایزنی های دیپلماتیک همزمان را در دیگر نقاط جهان تحت تاثیر قرار داد که نمونه بارز آن سفرهای اروپایی ایهود اولمرت ، نخست وزیر اسرائیل بود که بنا بر اخبار منتشر شده نه تنها نتوانست اقدامی در جهت جلب حمایت لندن و پاریس برای تحت فشار قرار دادن فعالیت های هسته ای ایران انجام دهد ، بلکه در جلب حمایت تونی بلر ، نخست وزیر انگلیس و ژاک شیراک ، رئیس جمهور فرانسه برای حمایت از طرح عقب نشینی یکجانبه اسرائیل از نوار غزه حمایتی بدست نیاورد.
و همچنین تلاش ریچارد بوچر دستیار وزیر امور خارجه آمریکا برای قانع کردن عبدالله گل وزیرخارجه ترکیه به همراه شدن این کشور با مواضع آمریکا در قبال برنامه هسته ای ایران با شکست روبرو شد.
در ادامه این پروسه ، ایران گام سوم دیپلماتیک را توسط نماینده خود در حاشیه برگزاری اجلاس شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی برداشت و آمریکا را در جلب حمایت کشورهای غیر متعهد شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی برای حمایت از مواضع این کشور و تحت فشار قرار دادن ایران ناکام گذاشت .
تلاش آمریکا برای جلب حمایت غیر متعهدها که نیمی از 35 عضو شورای حکام را تشکیل می دهند در حالی صورت می گرفت که علی اصغر سلطانیه ، نماینده ایران در آژانس بطور غیر مستقیم از اعضای شورای حکام خواسته بود با حفظ خویشتنداری به منظور پرهیز از بین رفتن فضای کمابیش مثبت آژانس ، از بیان اظهارات تکراری خودداری کنند.
در نهایت با وجود تمام تلاشی که آمریکا برای جلب حمایت « نم » انجام داد کشورهای غیر متعهد عضو شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی ، با تکرار مواضع بیانیه کوالالامپور ، بدون توجه به درخواست آمریکا از حق ایران در تولید سوخت هسته ای حمایت کردند.
اما مهمترین و سرنوشت سازترین گام دیپلماتیک ایران با نزدیک شدن زمان برگزاری اجلاس آتی سران کشورهای صنعتی جهان در روسیه و در حالی برداشته می شود که تمام نگاهها بسمت تهران و پاسخ صریح و کامل ایران دوخته شده است .
با توجه به موفقیت نسبی ایران در سه مرحله قبلی ، به نظر می رسد جمهوری اسلامی ایران در چهارمین گام خود در شرایط کنونی می تواند با اصلاح و تعریف مشخص مشوقهای سیاسی ، اقتصادی و هسته ای ارائه شده از سوی غرب و امریکا و با روشن ساختن نقاط ابهام در تعهدات خواسته شده از ایران ، تعریف و میزان غنی سازی داخلی ، با « احتساب هزینه منفعت » پس از « متعادل سازی » مشوقها و تعهدات ، در قالب مذاکراتی سازنده و هدفمند درباره زمانی مشخص و ضمانتهای عینی و اجرایی متقابل به حفظ حقوق حقه و توسعه صلح آمیز هسته ای و تثبیت توان دیپلماتیک خود در عرصه بین المللی بپردازد.