فرهنگ مشارکت در ایران پایین است

* تا آنجا که به یاد دارم شما تحقیقی دربارهء «رفتارمشارکت و انتخاب در انتخابات مجلس ششم» انجام داده بودید. به عنوان عضو هیات مدیرهء انجمن صنفی روزنامه‌نگاران چه برداشتی از رفتار مشارکت و انتخاب در انتخابات انجمن صنفی روزنامه‌نگاران دارید؟
** در کل، فرهنگ انتخابات و مشارکت سیاسی و اجتماعی در جامعهء ما پایین است. ا ین را حتی می‌توان به قشر نخبه و روشنفکر جامعه از جمله به حوزهء روزنامه‌نگاری نیز تسری داد.
* یعنی به همین دلیل است که انتخابات انجمن صنفی با استقبال روبه‌رو نمی‌شود؟
** بله. می‌دانید که در هر سه دورهء قبل و در این دورهء انتخابات هیات‌مدیره به نوبت سوم کشیده شده است. چون برمبنای اساسنامهء انجمن اگر در نوبت اول و دوم تعداد اعضا به حد نصاب نرسد در نوبت سوم انتخابات با حضور هر تعداد از اعضا برگزار خواهد شد.
* چرا این طور است؟
** این پیش‌بینی اساسنامه است که...
* نه. منظورم این است که چرا با فقر مشارکت در جامعه روبه‌رو هستیم؟
** یکی از دلایل مهم، شرایط سیاسی و مقطعی حاکم بر جامعه است. مهم‌تر از این رقابت پایین و گزینه‌های کم است. تحقیقات، تجربیات و مباحث نظری اثبات کرده که میزان مشارکت افراد در انتخابات رابطهء معناداری با میزان رقابت بین کاندیداها دارد. مثلائ «رابرت دال» رابطهء بین رقابت و مشارکت را مورد تحقیق قرار داده و به نتایج جالبی هم دست یافته است...
* دربارهء جامعه ما هم این موضوع صادق است؟
** قطعائ صادق است،اما شاخص‌های دیگری هم مؤثر است که از آن جمله می‌توان به فرهنگ سیاسی رشد شعور سیاسی، نوع نگرش افراد و گروه‌ها به ساخت قدرت و میزان اعتماد عمومی به مسوولان اشاره کرد.
* اگر بتوان این مباحث کلان را در سطح خرد هم _به کار برد باید پذیرفت که رشد شعور و فرهنگ سیاسی روزنامه‌نگاران هم تابعی از کل جامعه است و بی‌اعتمادی آنان به عملکرد هیات مدیره و ناکارآمدی آنان در مشارکت پایین تاثیر داشته است قبول دارید؟
** شاید چنین باشد اما به نظر من قضیه بیش‌تر از جای دیگری آب می‌خورد.
* از کجا؟
** من فکر می‌کنم هیات مدیره چه در این دوره و چه در دوره‌های قبل در فعال کردن رابطهء خود با اعضا_به نحو مناسبی عمل نکرده است. شاید در مقاطعی این رابطه بهبود یافته، اما به طور کلی روند صعودی مناسبی را طی نکرده است.
* یعنی جلسات ،مداوم و پیگیرانه نبوده؟
** جلسات یک بخش از بستر این تعامل است. بیش‌تر بحث برنامه‌ها و ایجاد بسترهای مناسب برای ایجاد ارتباط و تقویت مشارکت اعضاست.
* شما خود، عضو هیات مدیره انجمن صنفی هستید. فکر می‌کنید چرا این ارتباط آن طور که مطلوب بود برقرار نشده است. به هر حال این انتقاد به خود شما هم وارد است، نیست؟
** به نظر من مشکل اصلی آماتوری برخورد کردن اعضای هیات مدیره با پستی است که در اختیار دارند ‌هیات مدیره نباید به پستی که در اختیار دارند به صورت حاشیه‌ای نگاه کنند. موفقیت هیات مدیره در گرو حضور فعال، تمام وقت و حرفه‌ای است.حداقل اگر به صورت یک شغل اول و تمام وقت به آن نگاه نمی‌کنیم باید به عنوان شغل نیمه‌وقت و دوم با این پست مواجه شویم اما متاسفانه تاکنون چنین نشده است.
* فکر نمی‌کنید، رعایت نشدن شأن صنفی و گاه غیرصنفی عمل کردن اعضای هیات مدیره باعث شده که اعضای انجمن مشارکت فعالی در جایگاه صنفی نداشته باشند؟
** نه; اصلا.
* ولی این انتقادی است که گاه به انجمن صنفی روزنامه‌نگاران وارد می‌شود.
** من این انتقاد را قبول ندارم. چون باید موردی بحث کرد و من موردی را سراغ ندارم که هیات مدیره انجمن روزنامه‌نگاران پا را فراتر از مباحث صنفی گذاشته باشند. تمام تلاش انجمن این بوده و هست که بر مبنای اساسنامه و در قلمرو صنفی فعالیت کند. راستش را بخواهید این انتقاد جناح راست است و سایر نیروها از جمله جناح چپ و اصلاح‌‌طلب، در ضمن فراموش نکنید که صنفی عمل کردن ما به معنی سیاسی نبودن نیست. متاسفانه یا خوشبختانه در ایران فعالیت‌های صنفی و به صورت خاص روزنامه‌نگاری پیوند خاصی با حوزهء سیاست دارد و این بیش‌تر به کارکرد سیاسی مطبوعات و رسانه‌ها در ایران بازمی‌گردد. با گستردگی حوزهء مورد ادعای سیاست در ایران این طبیعی است که گاه موضع‌گیری‌های صنفی ما رنگ و بوی سیاسی پیدا کند.
* فکر نمی‌کنید بخشی از این انتقاد ناشی از سیاسی بودن چهره‌های هیات مدیره باشد؟
** شاید، اما اشتباه است.
* چرا؟
** هر آدمی موضع سیاسی، جناحی و حزبی خاص خود را دارد اما این دلیل نمی‌شود که به دلیل نگرش خود نتواند به فعالیت‌های صرفائ صنفی و خنثی بپردازد، اگر منصفانه به عملکرد اعضای هیات مدیرهء انجمن نگاه کنید می‌بینید که هویت و کنش صنفی این افراد کاملائ از هویت و کنش سیاسی آن مجزا بوده و هست.
* این هویت سیاسی به کار صنفی لطمه نمی‌زند؟
** عملا، خیر. همان طور که تاکید کردم هیات مدیره باید به فکر تقویت مشارکت اعضای صنف و ارایهء برنامه برای برقراری و تقویت تعامل بین بدنه و هیات مدیره باشد و این صرف‌نظر از موضع سیاسی قابل پیگیری است.
* شما برای انتخابات دور چهارم داوطلب شده‌اید؟
** بله.
* آیا برنامهء خاصی ارایه داده‌اید؟
** چون مرجع خاصی که خواستار برنامه باشد وجود نداشت من هم برنامهء خاصی را به صورت مدون_ ارایه نکردم.
* یعنی اگر مرجعی نباشد نباید برنامه‌ای ارایه داد؟
** برنامهء مکتوبی ارایه نکردم چون تریبونی برای ارایهء آن نداشتم اما این‌طور هم نبوده که اصلائ برنامه‌ای نداشته باشم.
* پس برنامهء شما چیست؟
** به دلیل تخصصی که داشتم، ‌نظرسنجی‌هایی را انجام داده ایم و محورهای تقویت‌کنندهء نقش و سمت مدیریت را استخراج کرده‌ایم تا راهنمای عمل هیات مدیرهء جدید قرار گیرد. من هم اگر انتخاب شوم آن محورها را موردنظر و اجرا قرار خواهم داد. به نظر من فارغ از شخصیت حقیقی اعضای هیات مدیره، مهم کار نهادی و انسجام صنفی در ایفای نقش مدیریتی است.
* گفتید باید به مدیریت به صورت حرفه‌ای نگاه کرد. فعالیت اصلی شما در چه زمینه‌ای است؟
** فعالیت اصلی و اولیه‌ام روزنامه‌نگاری است و فعالیت فرعی و ثانویه‌ام پژوهشگری که البته الان فعالیت اولیه‌ام تقریبائ تعطیل شده است.
* یعنی روزنامه‌نگاری نمی‌کنید؟
** به صورت ثابت و به طور مشخص نه.
* چرا؟
** چون هیچ دعوت و پیشنهاد رسمی و جدی از سوی هیچ رسانه‌ای دریافت نکرده‌ام.
* فکر نمی‌کنید که این دور بودن از حوزهء روزنامه‌نگاری بعدائ معضل مدیریتی را ایجاد کند؟
** اگر با بدنهء تحریریه‌ها ارتباط مداوم و حداکثر وجود داشته باشد قطعائ مطلوب‌تر است اما فکر می‌کنم افرادی چون من و شمس‌الواعظین با سابقهء بلندمدتی که در کار مطبوعاتی و در سطوح مختلف داشته‌ایم به خوبی با مسایل صنفی و روزنامه‌نگاری آشنا هستیم و این فراغت اجازهء مدیریت حرفه‌ای‌تر و بهتر را به ما می‌دهد.