نبرد در کله قندی

سابقه نظامی منطقه و نحوه اشغال مهران
قبل از هجوم سراسری ارتش عراق به سرزمین ایران اسلامی از فروردین 1359 به طور متناوب شهر مهران و حومه آن با خمپاره و توپخانه هدف حمله قرار می گرفت.
در آن هنگام شهر مهران و 15 روستای اطراف آن حدود 176 هزار نفر جمعیت داشت ، اما پس از مداومت و شدت نسبی حملات دشمن ، از اردیبهشت 1359 تخلیه شهر به تدریج شروع شد . به مرور زمان به دلیل خالی شدن شهر از سکنه و تحرکات نیروهای دشمن در نقاط مختلف مرز ، واحدهایی از تیپ اسلام آباد (ارتش ) برای حفظ و تامین منطقه اعزام شدند. پس از استقرار نیروهای تیپ اسلام آباد در خط مرزی این منطقه و اجرای آتش متقابل (هر چند ضعیف ) علیه دشمن ، آتش عراق قطع شد و مردم به شهر بازگشتند . بعد از مدتی تیپ 84 خرم آباد جایگزین یگان قبلی در منطقه گردید. مدتی از استقرار این یگان نگذشته بود که آتش دشمن مجددا آغاز گشت و به تدریج به آتش دو طرفه مبدل شد.
در تاریخ 1359/6/20 ارتش عراق میمک را اشغال کرد و هم زمان شهر مهران را زیر آتش توپخانه قرار داد و به تدریج آتش خود را تشدید کرد. هفت روز بعد دشمن یک درگیری در پاسگاه های زالوآب و رضاآباد ایجاد کرد و نهایتا عقب رفت اما مجددا در 1359/6/29 یک ستون نظامی از نیروهای دشمن که از طرف شهر زرباطیه به طرف پاسگاه دراجی و ارتفاعات 303 حرکت کرده بودند ، در این منطقه مستقر شدند. هم زمان با هجوم سراسری در 1359/6/31 نیروهای عراق از چند محور به خاک جمهوری اسلامی حمله نمودند و ضمن درگیری و تصرف پاسگاه های بهرام آباد و فرخ آباد به طرف شهر حرکت کردند. نیروهای نظامی خودی نیز با به جای گذاشتن تجهیزات خود عقب‌نشینی کردند.
ارتش عراق در ادامه حملات خود ، در تاریخ 1359،7،12 در حالی که تعدادی از مردم هنوز در مهران بودند وارد این شهر شد. سرانجام نیروهای عراقی ارتفاعات شمالی (کوه گچ ، زالوآب ، کولک ، زیل ) و ارتفاعات جنوبی (قلاویزان ، حمرین ) و ارتفاعات شرقی (چکه موسی ، چکه قمر ، گره بور) و شهر مهران را تصرف کردند و در آنجا مستقر شدند. بعد از آزادی خرمشهر با همت رزمندگان اسلام ، ارتش عراق از اکثر مناطق اشغالی باقی مانده عملیات بیت المقدس و نیز شهر مهران و ارتفاعات مزبور عقب نشینی کرد و روی ارتفاعات شمالی و جنوبی شهر مهران در داخل خاک ایران مستقر شد. بدین ترتیب اولین اشغال مهران پایان یافت ، اما این منطقه همچنان زیر دید و تیر دشمن بود و شهر وضع عادی نداشت و در حالی که تقریبا به طور مداوم آماج آتش خمپاره عراقی ها بود ، از برخی منازل حومه آن به عنوان پایگاه های تدارکاتی و پشتیبانی دیگر مقرهای نظامی استفاده می‌شد.
موقعیت منطقه
در منطقه دشت مهران ، دو رشته ارتفاعات وجود دارد : در شمال ، ارتفاعات زالوآب و کانی سخت و نمه کلان بو است که قسمت عمده آن در خاک ایران قرار دارد و در جنوب ، ارتفاعات « قلاویزان » واقع است که مرز ایران عراق را مشخص می سازد. بین دو ارتفاع یاد شده ، دشت مهران و « دشت ورمهراز » و « زرباطیه » عراق واقع است ; در قسمتی از ارتفاعات زالوآب و کانی سخت ، مرز مشترک ایران و عراق قرار دارد که در سمت غربی آن ، ارتفاعات نمه کلان بو ، با قللی بیش از 200 و کمتر از 400 متر ارتفاع ، واقع است.
همچنین ارتفاعات زالوآب ، که دارای تپه هائی به ارتفاع 340 ، 325 ، 343 و 310 می باشد ، در سمت شرق « نمه کلان بو » قرار دارد که مهمترین ارتفاع آن معروف به کله قندی دارای 363 متر ارتفاع است .
طرح مانور
با توجه به مختصات جغرافیائی منطقه و اهمیت استراتژیک آن ، عملیات به ترتیب در سه محور زالوآب و نمه کلان بو ، دشت مهران ، و قلاویزان ، به منظور تامین اهداف از پیش تعیین شده ، طراحی شد. در این عملیات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ، با استعداد یک تیپ زرهی (که در خط داشت ) و یک گردان نیروی پیاده و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ، به استعداد 3 لشکر ، 2 تیپ ، یک تیپ منهای پیاده و یک تیپ زرهی ، به صورت ادغامی وارد عمل شدند.
شرح عملیات
عملیات در تاریخ 62،5،7 ساعت 11 شب ، با رمز « یا فاطمه الزهرا » (س ) ، آغاز شد . محور شمالی عملیات ، قبلا جاده 490 ، با غافلگیری ، تا پشت نمه کلان بو کشیده شده بود و تعدادی قاطر ، جهت ترابری یکروزه ، تا تکمیل جاده ، منظور شده بود.
با شروع عملیات در این محور ، شب اول ارتفاعات نمه کلان بو تصرف و تامین گردید و برای شب دوم ، جاده 490 (که در رابطه با عقبه نیروهای خودی نقشی تعیین کننده و سرنوشت ساز داشت ) با ماشین آلات مهندسی ، کامل شد و مورد بهره برداری قرار گرفت.
در محور میانی (دشت مهران ) از پاسگاه دوراجی تا فرخ آباد ، با پشت سر گذاردن جاده مهران ـ ایلام ، هدفها تامین گردید و سپس جهت پدافند خاکریز احداث شد . ضمنا 60 تن از نیروهای عراقی نیز به اسارت درآمدند.
در محور جنوبی علیرغم موفقیتهای چشمگیر اولیه ، از آنجا که فرصت لازم برای احداث خاکریز از یال قلاویزان به سمت فیروآباد (در دشت مهران ) و از آنجا به فرخ آباد ، بدست نیامد ، لذا اهداف این محور بطور صددرصد تامین نگردید. در محور شمالی ، با توجه به اهمیت ارتفاعات زالوآب و کله قندی (که دومی مسلط بر تنگه میان تنگ است ) ، علیرغم اینکه کله قندی در محاصره نیروهای خودی قرار داشت ، دشمن تلاش فراوان می کرد که به هر نحو که ممکن است کله قندی را از محاصره خارج کرده و بر روی آن استقرار یابد. بدین منظور دشمن نزدیک یک هفته به وسیله هلی کوپتر به نیروهای تحت محاصره خود با اسلینگ آذوقه و کمک می رساند. از سوی دیگر سعی وافر داشت که خط خودی را در دوراجی شکسته ، با جناح چپ الحاق کند تا بدین وسیله صرفنظر از شکسته شدن محاصره کله قندی ، با محاصره نمه کلان بو تمامی موقعیت جناح شمالی عملیات را متزلزل نماید و پس از آن محور میانی را از دشت مهران پس بزند. بر این اساس و با توجه به روند حرکتهای دشمن ، در محور « دوراجی » و « نمه کلان بو » ، مقاومت چشمگیری بعمل آمد.
از سوی دیگر ، دشمن یک گردان از نیروهای پیاده خود را به یکی از شیارهای پشت ارتفاعات منتقل کرده بود تا شب را در آنجا استراحت کنند و صبح با آغاز روشنائی هوا پاتک خود را با رعایت غافلگیری انجام دهند. در این میان ، نیروهای شناسائی بطور غیرمنتظره با حضور نیروهای عراقی در داخل شیار مواجه می شوند که بلافاصله موضوع به اطلاع یکی از یگانهای سپاه می رسد و شیارها زیر آتش شدید خمپاره قرار می گیرد که در نتیجه ، از نیروهای دشمن جز تعدادی انگشت شمار ، جان سالم بدر نبرده ، تماما در داخل شیار به هلاکت می‌رسند.
نظر به اینکه مقاومت نیروهای دشمن در کله قندی نقشی موثر در امیدواری دشمن جهت انجام پاتک داشت ، لذا پس از گذشت 11 شب از محاصره نیروهای دشمن ، شهید حاج همت ، فرمانده لشکر محمد رسول الله (ص ) ، بمنظور درهم کوبیدن مقاومت دشمن با نیروهای تحت فرماندهی خود اعزام گردید و در همان شب بلافاصله وارد عمل شد و بدین شکل ، زائده حاصله از حضور دشمن ، پاکسازی گردید.
لازم به تذکر است که فرمانده دشمن در کله قندی ، سرهنگ جاسم یعقوب بود که در هنگام اسارت جراحات متعددی برداشته بود و در حین انتقال به خطوط پشت جبهه به هلاکت رسید.
نتایج عملیات والفجر 3
1. آزادسازی جاده ایلام ـ مهران ـ دهلران
2. آزادسازی ارتفاعات زالوآب و نمه کلان بو
3. آزادسازی دشت مهران
4. برقراری ارتباط جبهه های میانی و جنوبی از طریق دو جاده ایلام ـ مهران دهلران
همچنین خسارات وارده به دشمن و نیز غنائم بدست آمده به شرح زیر بود :
1 فروند هواپیما ، 3 فروند هلی کوپتر ، 10 انبار مهمات ، 3 دستگاه لودر و بلدوزر ، 16 قبضه خمپاره انداز ، 60 قبضه تیربار ، 33 دستگاه خودرو .
همچنین بیش از 70 دستگاه تانک و نفربر از دشمن منهدم گردید.
در میان غنائم ، 15 دستگاه خودرو 5 دستگاه لودر و بلدوزر ، 16 قبضه خمپاره انداز ، 3 دستگاه تانک ، بیش از 1800 قبضه تیربار ، بیش از 51 قبضه خمپاره 80 و 120 و مقادیر قابل توجهی سلاح و تجهیزات انفرادی ، بچشم می‌خورد.
ضمنا هنگام کمک رسانی دشمن به ارتفاعات زالوآب که با هلیکوپتر صورت گرفت مقدار زیادی غنائم بدست آمد.
همچنین 5000 نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی شده و 509 نفر به اسارت درآمدند.
پس از آزادی خرمشهر با همت رزمندگان اسلام ، ارتش عراق از اکثر مناطق اشغالی باقی مانده عملیات بیت المقدس و نیز شهر مهران و ارتفاعات مزبور عقب نشینی کرد و روی ارتفاعات شمالی و جنوبی شهر مهران در داخل خاک ایران مستقر شد.
پس از گذشت یازده شب از محاصره نیروهای دشمن ، شهید حاج همت فرمانده لشکر محمد رسول الله (ص ) به منظور درهم کوبیدن مقاومت دشمن با نیروهای تحت فرماندهی خود به کله قندی اعزام گردید و در همان شب بلافاصله وارد عمل شد و بدین شکل ، زائده حاصله از حضور دشمن ، پاکسازی گردید.