افتتاح خط لوله نفتی قزاقستان - چین

حبیب علیزاده: کشور قزاقستان با برخورداری از ذخایر عظیم نفت وگاز، جایگاه ویژه‌ای در بازارهای انرژی جهان دارد.
قزاقستان که همچون دیگر کشورهای شوروی سابق، پس از فروپاشی ابرقدرت شرق، در سال 1991 به استقلال رسید با وسعتی معادل یک میلیون و 525 هزار و 545 کیلومتر مربع، حدود 5/15 میلیون نفر جمعیت دارد. میزان ذخایر اثبات شدهء نفت و گاز این کشور تا سال 2005 به ترتیب 9 تا 29 میلیارد بشکه و 65 تا 70 تریلیون فوت مکعب بوده است. براساس اعلام شانا، قزاقستان بزرگ‌ترین ذخایر قابل برداشت نفت و گاز حوزهء دریای خزر را در اختیار دارد، به طوری که حدود دو سوم از کل تولید نفت در این حوزه متعلق به قزاقستان است.
از سویی، این کشور بزرگ‌ترین اقتصاد آسیای مرکزی به شمار می‌رود. در سال 2004، تولید ناخالص داخلی قزاقستان 33 درصد رشد داشت و به 39 میلیارد دلار رسید. میزان تولید نفت خام این کشور در سال 2004، حدود 2/1 میلیون بشکه در روز بوده است.
این حجم از ذخایر نفت و گاز، توجه بسیاری از کشورها و شرکت‌های خصوصی سرمایه‌گذار را به سوی خود جلب کرده است. بخش اعظم رشد اقتصادی این کشور مدیون صادرات نفت و سرمایه‌گذاری‌های کلان در بخش صنعت نفت است. طی چند سال اخیر، صنعت نفت قزاقستان همواره رشدی صعودی داشته است. نفت 30 درصد از درآمد دولت و حدود 50 درصد از درآمدهای صادراتی آن را تشکیل می‌دهد، به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان نسبت به وابستگی شدید این کشور به نفت هشدار دادند. برخی تحلیل‌گران بر این باورند که بدون سرمایه‌گذاری بیش‌تر در بخش‌های غیرنفتی، رشد اقتصادی قزاقستان در دههء آینده دست‌خوش رکود خواهد شد.
قزاقستان در نیمهء اول سال 2005 روزانه 1/1 میلیون بشکه نفت خام صادر می‌کرد. این نفت از سه مسیر روانهء بازارهای بین‌المللی می‌شد: 1- از شمال: از طریق شبکهء خط لوله و راه‌آهن روسیه; 2- از غرب: از طریق پروژهء خطوط لولهء «کنسرسیوم خطوط لولهء خزر» که از آذربایجان می‌گذرد; 3- از جنوب: از طریق سوآپ با ایران. در حال حاضر بخش اعظم نفت این کشور از طریق مرزهای روسیه صادر می‌شود. اما حدود یک ماه قبل، رییس جمهور قزاقستان در دیدار با همتای آذری خود قراردادی را به امضا رساند که براساس آن، قزاقستان قادر خواهد بود سالانه بیش از 25 میلیون تن از نفت خام خود را از طریق خط لولهء‌باکو - تفلیس - جیهان صادر کند. در حال حاضر، قزاقستان روزانه 3/1 میلیون بشکه نفت تولید می‌کند و اعلام کرده است که تا سال 2015 ظرفیت تولید خود را به بیش از سه میلیون بشکه در روز خواهد رساند. با این حال، به گفتهء تحلیل‌گران نفتی تا زمانی که میدان نفتی 29 میلیارد دلاری «کاشاگان» قزاقستان کارپمپاژ نفت را در سال 2008 آغاز کند انتقال نفت این کشور احتمالائ‌محدود خواهد بود.
یکی دیگر از مسیرهای صادرات نفت خام قزاقستان، خط لولهء 960 کیلومتری قزاقستان - چین است که کار احداث آن از سپتامبر 2004 آغاز شد و روز گذشته رسمائ شروع به فعالیت کرد. قزاقستان پیش از این نفت خود را تنها از طریق راه‌آهن به چین صادر می‌کرد. مقدار نفت صادر شده به چین از این طریق، ‌روزانه حدود 30 هزار بشکه بوده است. با آغاز به کار این خط لوله، نفت قزاقستان به «آلاتائو» واقع در شمال غربی استان خودمختار «جین جیانگ» ارسال می‌شود. هم اکنون به دلیل نقص فنی شیرهای نفت در قزاقستان، ‌در هر ساعت تنها 120 مترمکعب نفت به درون این خط لوله وارد می‌شود و 15 روز طول می‌کشد تا یک تانکر نفت به گنجایش 50 هزار مترمکعب پر شود. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که با رفع نواقص موجود، این خط لوله به یکی از مهم‌ترین مسیرهای صادرات نفت خام قزاقستان تبدیل خواهد شد.
این خط لوله با همکاری مشترک شرکت انرژی قزاقستان (Kazmunaigas) و شرکت ملی نفت چین (CNPC) ساخته شده و قرار است سالانه حدود 20 میلیون تن نفت را از قزاقستان به چین حمل کند. این مقدار معادل 15 درصد از کل نفت وارداتی چین است. به پیش‌بینی کارشناسان نفتی، در سال‌جاری رقم واردات نفت چین از قزاقستان به 75/4 میلیون تن و در سال 2007 به هشت میلیون تن خواهد رسید.