تکرار تجربه تلخ مشروطیت؟

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
امروز ، نهضت مشروطیت ، یکصد ساله می شود. به همین مناسبت از مدتی قبل ، دست اندرکاران امور تقنینی و تدوین تاریخ و همه کسانی که به نحوی با نهادینه ساختن آزادی و استقلال کشور مرتبط هستند ، برای بزرگداشت نهضت مشروطیت و بانیان این نهضت تلاش های در خور تقدیری بعمل آوردند و امروز و فردا نیز مجلس شورای اسلامی شاهد همایشی در همین زمینه می باشد.
هرچند ساختمان مجلس در طول این یکصد سال دستخوش تحول و توسعه ای چندباره شد ، اما منطقه ای که ساختمان مجلس در آن قرار دارد ، در یک قرن قبل شاهد جنبش و خیزش مردم برای مبارزه با استبداد داخلی و استعمار خارجی و نهادینه ساختن آزادی و استقلال کشور بود. خاطرات این نهضت بزرگ مردمی که علمای بزرگ اسلام و مراجع تقلید ، رهبری آنرا برعهده داشتند ، علاوه بر فضای میدان بهارستان و خیابانهای اطراف آن ، در کتابهای تاریخ و اذهان کسانی که با یک واسطه اقدامات ، شعارها و فداکاری های مردم را در جریان نهضت مشروطیت شنیدند ، ثبت است و ایکاش از طریق کارهای هنری ماندگار نیز در قالب فیلم و نمایش جاودانه میشد. چنین واقعه مهمی اگر در کشورهای اروپائی و یا حتی خاور دور رخ داده بود اکنون ده ها فیلم و نمایش و اثر هنری دیگر درباره آن ساخته شده و برجای مانده بود . کوتاهی هائی که در این زمینه در 72 سال قبل از پیروزی انقاب اسلامی بعمل آمد ، معلول مخالفتی است که حکومت های قاجار و پهلوی و اربابان خارجی آنها با استقلال و آزادی مردم ایران داشتند و در 28 سال اخیر ، موانعی از قبیل جنگ تحمیلی ، تهاجم فرهنگی و البته غفلت های موجود عوامل موثری در این زمینه بودند.
از ماندگار ساختن نهضت مشروطیت در متن آثار هنری مهم تر ، نهادینه ساختن آن در ذهن و دل نسل های موجود و آینده کشور به عنوان یک فرهنگ است . نهضت مشروطیت ایران ، مرحله مقدماتی انقلاب اسلامی بود که البته بیش از 70 سال به محاق رفت و سر از استبداد رضاخانی و استعمار نوین اروپا و آمریکا در آورد. هنگامی که انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی در ایران به پیروزی رسید ، همه احساس کردند که آنچه در اینجا رخ داده ، مرحله تکاملی و عالی همان نهضتی است که مردم ایران باعنوان مشروطه خواهی برای تحقق آن جان فشانی ها کردند و البته تحقق آنرا برروی کاغذ مشاهده نمودند ولی در عمل ، نه به آزادی رسیدند و نه استقلال .
درسی که اکنون نخبگان ما باید از تجربه تلخ مشروطیت بگیرند اینست که در نهادینه ساختن انقلاب اسلامی به عنوان یک فرهنگ ، هیچ بهانه و مانعی را برنتابند و برای ماندگاری آرمانها و ارزشهای ذاتی این انقلاب ، سرمایه گذاری همه جانبه ای نمایند و برای این کار هیچ محدودیتی ، چه از نظر زمان و چه از نظر امکانات قائل نشوند.
عبرتی که از مشروطیت برجای مانده باید ما را متوجه این واقعیت کند که دشمنان استقلال و آزادی همچنان در کمین هستند. قطعا کینه بدخواهان ملت ایران نسبت به انقلاب اسلامی ، به همان اندازه که این انقلاب از نهضت مشروطیت مهمتر است ، عمیق تر و شدیدتر است . بنابر این ، تلاش ما نیز برای حفظ این انقلاب و دستاوردهای آن باید شدیدتر و قوی تر و هوشیارانه تر باشد.
آفت بزرگ نهضت مشروطیت ، اختلاف و تفرقه بود. از میدان بیرون ساختن روحانیت و میدان دار نمودن تربیت شدگان انگلیس ، محور اصلی انحراف نهضت مشروطیت شد و در چنان شرایط بیمارگونه ای ، امراض لاعلاجی از قبیل دیکتاتوری رضاخانی و استعمار کهنه کار و حیله گر انگلیس توانستند جای خود را در جامعه باز کنند و 70 سال تحقق آرمانهای ملت برای رسیدن به آزادی و استقلال را به تاخیر بیاندازند.
اکنون صحنه های تلخی از تفرقه و اختلاف و تلاش های مرموزانه خارج ساختن روحانیت از میدان عمل کاملا مشهود است . همه چیز حکایت از یک حرکت خزنده مشکوک و کپی برداری شده از تحرکات استعماری در جریان مشروطیت دارد. درست به همین دلیل است که تلاش سنگین برای تضمین ماندگاری انقلاب اسلامی و جلوگیری از تکرار تجربه تلخ مشروطیت یک ضرورت است . در این تلاش تاریخی ، رسالت نخبگان حوزه و دانشگاه ، سخنوران ، نویسندگان ، اصحاب رسانه ، تاریخ نگاران و اصحاب هنر از دیگران بیشتر و سنگین تر است .