دولت در آیینه متمم بودجه

دکتر حسن سبحانی
از عجائب پدیده‌های مالی در شش ماه گذشته آن است که دولت ـ از صدر تا ذیل مدام از تقدیم لایحه متمم بودجه سال 1385 از همان زمانی که بودجه هنوز به تصویب مجلس نرسیده بود تاکنون صحبت کرده است و این پدیده لااقل در ده سال گذشته منحصر بفرد بوده است.
معمولاً متمم بودجه در ماههای پایانی هر سال مالی مطرح و در خصوص آن تصمیم‌گیری می‌شود لیکن بیان عتاب آلوده توأم با گلایه مستمر از نهادهایی که به وظیفه ذاتی خویش مسئولیت تصمیم‌گیری در خصوص درآمدها و ثروت ملت را دارند و ایجاد فضای روانی مبنی بر اینکه همه مشکلات اقتصادی دولت با «پول خارجی» حل می‌شود یک مقوله جدید و استثنایی است که متأسفانه رخ داده و فضای اقتصادی ـ سیاسی کشور را برای تصمیم‌گیری سنگین کرده است. معهذا از آنجا که فرض، بر آن است که تصمیم‌گیری اقتصادی را، حتی تصمیم‌سازان اقتصادی نیازمند عقلانیت و درایت معطوف به بینش‌های همه‌جانبه‌نگر و نظام‌وار می‌دانند ضمن توجه دادن به عوارض سوء پولی این مهم از تذکر نکات ذیل گریزی نداریم.
1. نظام اداری دولت از دهه‌های گذشته تاکنون نظامی غیر کارآمد و دچار سوء مدیریت‌های بخشی و منطقه‌ای و خرد و کلان بوده و هست. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این نظام «عطش هزینه» از ثروت ملی است. بنحوی که عمدتاً موفقیت مدیران این نظام نیمه راکد به میزان و نه حتی نحوه خرج کردن اعتباراتی برمی‌گردد که با چانه‌زنی در اختیار می‌گیرند و یا صرفاً هزینه کردن آن ـ بدون ملاحظه چگونگی این هزینه شدن ـ سکویی برای چانه‌زنی‌های دیگر به منظور دریافت مبالغ افزون‌تر می‌سازند. در تفکر مالی این سیستم غیرکارآمد، اگر وجوهی در پایان سال مالی به خزانه کشور برگردد یک اتفاق بسیار نامبارک رخ داده است و گویی وجوه برگشتی به «هدر» رفته است. بهمین جهت فرهنگ هزینه از خزانه کشور و مسابقه برای دریافت بیشتر از آن جزء واقعیات مقبول و جا افتاده در نظام اداری کشور و دیدگاه عمده کارکنان آن است و هر دولتی این پدیده بسیار مخرب و بیماری همچون سرطان در حال تسخیر اجزاء اداری را نادیده بگیرد خود را با طناب این بوروکراسی تشنه خرج پول به چاهی روانه کرده است که همواره در آن آویزان می‌ماند و دائم باید به فکر نجات خود از این گرداب باشد فکری که بخاطر شرایط ایجاد شده راه به نجات نمی‌برد. ریسمان جادویی پاره نشدنی هزینه از بیت‌المال و پاسخگو نبودن در قبال آن واقعیتی است که هیچ کس ولو او را خوش نیاید قادر به کتمان آن نیست.
2. نظام اداری مطروحه در بند (در سال مالی 1385 متعهد شده است که اعتبارات عمرانی سال 85 را هزینه کند و علاوه بر آن اعتبارات عمرانی، نیز از سال 1384 را تا پایان تیرماه 85 خرید نماید و همچنین اعتبارات عمرانی مندرج در متمم بودجه سال 1384 را تا پایان شهریور 85 هزینه کند یعنی این نظام ناکارآمد در یک سال متکفل عمده هزینه‌های سال 84 و کل هزینه‌های سال 85 است. اکنون سؤالی که مطرح می‌باشد آن است که در این مدت در راستای کارآمدی و بهینه عمل کردن بر این نظام چه گذشته است که دولت می‌خواهد با اصرار اجرای متمم دیگری را هم برای همین سال 1385 بر دوش ناتوان آن بگذارد؟ مشفقانه از دولت محترم می‌خواهیم که صورت این مسئله را یک بار دیگر مرور کند؛
3. یک نظام غیرکارآمد خواستار دریافت پول و خرج آن میراثی است که به او رسیده است عطش این نظام اداری به دریافت اعتبار عطشی پایان نایافتنی است گویی منابع نفتی، آب شوری است که هر چه می‌نوشد بیشتر تشنه آن می‌شود. دولت هم بجای مواجهه متناسب و اصولی برای کاهش در رفع این نقیصه تاریخی بنا را بر افزودن بر حجم آب بودجه‌ای که متمم آن را تکرار کرده گذاشته است در این صورت ممکن است دستگاهها صاحب پول شوند لیکن این منبع بیت‌المال بدون شک در مسلخ یک نظام غیرکارآمد اداری قربانی شده است.
آیا دولت می‌تواند در این آیینه شفاف، سوء عملکرد عبرت‌آموز خود را در این خصوص ببیند؟