ایران در دوراهی قبول یا رد بسته اروپا

احسان تقدسی
بالاخره پس از مدت‌ها کش و قوس متن موافقتنامه‌ای که دولت‌های آلمان، انگلیس و فرانسه به ایران پیشنهاد داده بودند تا براساس آن غنی سازی اورانیوم در این کشور به تعلیق دربیاید از طریق دولت‌های عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد در اختیار رسانه‌ها قرار گرفت. اروپایی‌ها براساس این موافقتنامه به ایران پیشنهاد داده‌اند در قبال تعلیق غنی سازی اورانیوم امتیازاتی چون ساخت راکتورهای آب سبک تهیه طرحی جامع برای همکاری با ایران در زمینه تحقیقات اتمی تامین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌های اتمی تاسیس انباری برای ذخیره سوخت اتمی مورد نیاز ایران برای پنج سال عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی و ایجاد چارچوبی برای افزایش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ایران فروش هواپیماهای غیرنظامی و فراهم آوردن خدمات اینترنتی حمایت از توسعه کشاورزی در ایران و تشکیل همایشی برای حمایت از همکاری‌های امنیتی در منطقه به ایران داده شود. مجموعه پیشنهادات آخرین بسته اروپایی‌ها شامل موارد جذابی است اما مقامات ایرانی از سویی همواره تاکید کرده‌اند که امتیازات فوق ارزش بسیار کمتری در برابر تعلیق غنی سازی دارد.
داوود هرمیداس باوند استاد روابط بین‌الملل دانشگاه در مورد پیشنهادات اخیر اروپایی‌ها به ایران تاکید اروپایی‌ها برای دستیابی ایران به انرژی صلح‌آمیز اتمی را قابل توجه می‌داند و می‌گوید: پیشنهادات جدید نسبت به پیشنهادهای قدیم از مزیت‌های بهتری برخوردار است. باوند بسته پیشنهادی اروپا را فرصتی برای ایران می‌داند و تاکید می‌کند: به مصلحت است این پکیج را با دید مثبت نگریست و اگر این فرصت از دست برود عواقب آن منافع ایران را تامین نخواهد کرد و پیامدهای بسیار نامطلوبی برای ایران خواهد داشت. اکنون که بسته پیشنهادی اروپایی‌ها علنی شده امکان اظهارنظرهای بهتری در مورد آن فراهم آمده است. این بسته البته مخالفانی هم دارد که شدیدا محتوای بسته را ناچیز می‌دانند. جواد جهانگیرزاده عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره با اشاره به درخواست تعلیق غنی‌سازی از سوی اروپایی‌ها می‌گوید: جمهوری اسلامی چه اطمینانی می‌تواند داشته باشد که همکاری‌های اعلام شده عملیاتی خواهد شد البته با توجه به سوابق غیرمثبتی که در توافقات قبلی با غرب مشاهده کرده‌ایم برخی کارشناسان سیاسی پیشنهادهای اروپایی‌ها را مخصوصا در بخش اقتصادی جذاب می‌دانند. عضویت در سازمان تجارت جهانی و سرمایه‌گذاری خارجی در کشور از مواردی است که کمتر دولتی می‌تواند از آن چشم بپوشد. اما جهانگیرزاده از موضعی دیگر این روند را بررسی می‌کند: امروزه اقتصادی در جهان با سفارش و تاکید انجام نمی‌شود بلکه اساسا بر مبنای روابط تجارت آزاد در جهان و امکان کسب سود است که روابط اقتصادی میان کشورها تامین می‌شوند.
این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس البته صراحتا تاکید می‌کند: اگر منافعشان اقتضا کند قطعا در ایران هم سرمایه‌گذاری خواهند کرد. جهانگیرزاده بخش‌هایی از بسته اروپایی‌ها را دارای ابهاماتی می‌داند. وی با اشاره به تاکید اروپایی‌‌ها به همکاری بلندمدت با ایران در زمینه انرژی می‌گوید: چرا توضیح اجرایی آن داده نشده اصولا در چنین قراردادهایی باید اصول اجرایی آن اعلام شود. بخشی از پیشنهاد اروپایی‌ها مربوط به فراهم آوردن خدمات اینترنتی است. جهانگیرزاده در این باره می‌گوید: غربی‌ها با زیر ساخت‌های فناوری ایران ناآشنا هستند و از سویی امروز نمی‌شود حق بسیار برزگی را از کشورها گرفت و در مقابل آن به آنها قول داد که خدمات اینترنتی به شما می‌دهیم. پیشنهاداتی در زمینه کشاورزی به ایران داده شده است. این عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره می‌گوید: کشورهای پیشنهادکننده انگار مقایسه بسیار ساده‌ای از انرژی هسته‌ای و بعضی موضوعات پیش پا افتاده را کنار هم گذاشته‌اند و امروز بحث فناوری های مدار بسته‌ای نیست که کسی امکان دستیابی به آن را از دست بدهد. در بخش‌هایی از بسته پیشنهادی اروپایی‌ها بر ایجاد پایگاه مشترک تامین سوخت در خاک روسیه تاکید شده است که جهانگیرزاده در این باره می‌گوید: ما این موضوع را به طور کامل رد کردیم و این که بخشی از غنی سازی در داخل کشور انجام شود و بخش دیگر در روسیه نیز امتیاز جدیدی به ایران محسوب نمی‌شود. اروپایی‌ها در بسته پیشنهادی خود تاکید کرده‌اند که خواهان افزایش و گسترش روابط با ایران هستند. جهانگیرزاده در این باره می‌گوید: به نظر نمی‌رسدکه این روند بتواند به افزایش سطح همکاری‌ها منجر شود. بسته پیشنهادی اروپا امروز علنی شده و در معرض قضاوت افکار عمومی مردم ایران و دنیا است. برخی مسوولان ایرانی همچون نمایندگان و... که همواره از بی‌اطلاع ماندن از مفاد بسته گله می‌کردند نیز تحلیلی بهتر از مفاد بسته ارائه می‌دهند. امروز منافع ملی ایران مهمترین نکته‌ای است که باید به آن توجه شود.