ضرورت شایسته‌سالاری در دهه چهارم

میزان دستیابی به شعارهای اصلی انقلاب
دکتر محمدرضا عارف در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس تاریخ و اندیشه ایسنا، با تبریک سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب و آرزوی توفیق مردم و مسوولان برای گام برداشتن با شتابی بیشتر در جهت تحقق آرمان‌های انقلاب، درباره میزان تحقق شعارهای انقلاب اظهار کرد: یکی از مجموعه شعارهای اصلی انقلاب، استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی بوده، که تبلور همه شعارهای انقلاب است. اگر این شعار را در نظر بگیریم به طور کامل به استقلال رسیدیم و حتی مخالفان ما قبول دارند که الان مستقل‌ترین ملت دنیا ایران است. ما خودمان بنا به منافع ملی و سیاست‌های کلی‌مان تصمیم‌گیری می‌کنیم.
وی درباره میزان تحقق شعار آزادی در سه دهه گذشته انقلاب اضافه کرد: در مورد آزادی حرکت‌های خوبی را انجام دادیم اما باید برای تحقق شعار آزادی به مفهوم اسلامی آن ظرفیت‌سازی کامل‌تری می‌شد. گام‌های خوبی در این زمینه برداشته شده اما باید با جدیت بیشتری این شعار و هدف مقدس به بار بنشیند. یکی از گام‌های مهم در این زمینه تلاش جدی 8 ساله دولت اصلاحات بوده است؛ هرچند با موانع متعددی نیز روبه‌رو گشت.
رییس هیات مدیره بنیاد باران درباره شعار جمهوری اسلامی و میزان تحقق آن با بیان اینکه "الحمدالله جمهوری اسلامی حاکم شده است" اظهار کرد: اسلام اکنون درهمه شئون حاکمیت‌مان برقرار است هر چند در برخی زمینه‌ها بعد شکلی آن بیش از محتوایی آن است ولی در مجموع مشکل کلی در این زمینه وجود ندارد. اگرچه از نظر فرهنگی و زیربنایی باید کارهایی جدی‌تر در جهت تحقق اسلام و حاکمیت اسلامی شود اما در مجموع می‌توانم بگویم در ارتباط با این شعارهای اصلی علی‌رغم همه موانع و مشکلات و گرفتاری‌هایی که ما در طول سه دهه گذشته با آن روبه‌رو بوده‌ایم، حرکت نظام خوب بوده است.
نسل اول انقلاب چیزی نمی‌خواست و حداقل توقع را داشت
عارف درباره تفاوت‌های نسل اول انقلاب با نسل فعلی اظهار کرد: ویژگی نسل اول انقلاب این بود که در کوران انقلاب بودند و به طور طبیعی حداقل توقع را داشتند، بیشتر اقدامات نسل اول انقلاب، تکلیفی، وظیفه‌ای و هدف نهایی‌شان حاکمیت اسلام و پیروزی انقلاب اسلامی بود. نسل اول چیزی نمی‌خواستند. با نگاهی به منش و رفتار نسل اول انقلاب و مردم در آن مقطع شاهدیم که دغدغه اصلی‌شان پیروزی انقلاب و حاکمیت اسلامی بود و حداقل توقع را داشتند.
وی با بیان اینکه با پیروزی انقلاب در راستای تحقق آرمان‌های انقلاب شعارهایی داده شد، ادامه داد: ما بیشتر در راستای اینکه چه کارهایی باید انجام بدهیم، صحبت کرده‌ایم تا این‌که چه کارهایی کرده‌ایم. به‌طور طبیعی توقع مردم و جامعه را بالا برده‌ایم و به مردم یاد داده‌ایم که چگونه باید زندگی کنند. یاد داده‌ایم که دنبال مسایل رفاهی‌شان هم باید باشند اما همزمان نتوانسته‌ایم امکانات مورد نیاز را تامین کنیم. در حقیقت هزینه‌ها را بالا بردیم بدون اینکه ثروت ملی را اضافه کنیم. به همین دلیل به تدریج نسل سوم در موضعی قرار گرفت که یک مقدار احساس طلبکاری می‌کند و می‌گوید چرا شعارها و وعده‌هایی که داده‌اید درعمل اتفاق نیفتاده است. این مساله‌ایست که امروز با آن روبه‌رو هستیم.
در زمینه انتقال آرمان‌ها و ارزش‌ها قوی عمل نکرده‌ایم
رییس هیات مدیره بنیاد باران درباره چگونگی انتقال دغدغه‌ها، آرمان‌ها و اهداف انقلاب به نسل فعلی نیز اظهار کرد: متاسفانه ما در زمینه انتقال آرمان‌ها و ارزش‌ها قوی عمل نکرده‌ایم یعنی نسل سوم ما در پاره‌ای از موارد حتی به شرایط دهه 50 کشور اشراف ندارد؛ اینکه چه شرایطی در کشور حاکم بود که منجر به پیروزی انقلاب اسلامی شد.
وی خاطر نشان کرد: به‌راستی به‌دلیل مشغله‌ها و گرفتاری‌های مدیریتی و سیاسی کسانی که وظیفه اصلی‌شان فعالیت‌های فرهنگی و پیام‌رسانی انقلاب است، متاسفانه ما در انتقال پیام‌های انقلاب به نسل سوم مقداری کم کاری داشتیم که به نظرم باید به طور جدی این مساله در میزگردها و محافل دانشگاهی و حوزوی، مطرح و برای آن چاره‌اندیشی شود. من به راستی نگرانم که اگر این روند ادامه یابد به تدریج انگیزه‌ها، آرمان‌ها و شرایط معنوی که باید بر جامعه ما حاکم باشد، رنگ ببازد.
تثبیت انقلاب مهمترین چالش ما در سه دهه گذشته بود
عارف درباره مهمترین چالش‌های انقلاب در سه دهه گذشته عنوان کرد: مهمترین چالش ما در سه دهه گذشته تثبیت انقلاب بود. ما انقلاب نوپایی داشتیم که حرفی جدید را در دنیا مطرح می‌کرد و تهدیدی برای ابرقدرت‌ها بود. اگر می‌توانستیم و بتوانیم شعار انقلاب را در بین جوامع مختلف حاکمیت ببخشیم به‌طور طبیعی معارض با منافع ابرقدرت‌ها خواهد بود. به‌همین دلیل هم از روزهای اول پیروزی انقلاب، ما با هر دو ابرقدرت درگیر بوده‌ایم و عملا مخالفان و دشمنان ما از هیچ کوششی برای جلوگیری از تثبیت انقلاب جلوگیری نکردند. این کوشش‌ها از کودتا تا تحریم‌ها و سپس تحمیل جنگ را در بر می‌گیرد. کوشش دشمنان درخصوص انقلاب نوپایی بود که مدیرانش هم تجربه زیاد کاری نداشتند یعنی وقتی انقلاب پیروز شد، ما و نسل اولی‌ها آمادگی حکومت را نداشتیم اما به اراده خداوند جلو رفتیم.
هدف مخالفان و دشمنان ما عدم تثبیت انقلاب بود
وی بار دیگر تاکید کرد: هدف مخالفان و دشمنان ما عدم تثبیت انقلاب بود و به‌طور طبیعی تثبیت انقلاب در دستور کار نظام قرار گرفت. ما موفق شدیم انقلاب را تثبیت کنیم و الان هیچ دشمن و مخالفی، حاکمیت و موجودیت ما را زیر سوال نمی‌برد بلکه آن را قبول دارند؛ بنابراین اکنون که انقلاب تثبیت شده و در این ارتباط مشکل جدی نداریم، باید به دنبال چالش‌های اصلی‌مان که پاسخگویی به نیازهای مردم و اعتلای انقلاب است، برویم و نشان دهیم که الگوی الهی که ما مطرح کردیم می‌تواند حکومت کند و خواسته‌های مادی مردم را نیز پاسخگو باشد و همچنین حاکمیت معنوی را در جامعه دنبال کند.
عدالت و توسعه هیچ منافاتی با یکدیگر ندارند
رییس هیات مدیره بنیاد باران در پاسخ به سوالی درباره میزان تحقق عدالت و توسعه در سه دهه گذشته و امکان پیشبرد همزمان این دو به ایسنا گفت: به نظرم عدالت و توسعه هیچ منافاتی با یکدیگر ندارند. عدالت از شعارهای اصلی و محوری ماست اما توسعه را هم نمی‌توانیم رها کنیم، اگر بخواهیم به عدالت بپردازیم و تبعیض را در جامعه از بین ببریم باید توسعه داشته باشیم، توزیع ثروت کنیم تا بتوانیم پاسخگوی نیازهای مردم باشیم. برای تحقق این شاخص‌ها باید به عدالت اجتماعی و رفع تبعیض توجه کنیم. در عمل هم نشان دادیم که به هر دو می‌توانیم برسیم چنانکه در همه چهار برنامه توسعه، اگرچه با جهت‌گیری‌های اجرایی متفاوت، هم به بحث توسعه به عنوان یک ضرورت و هم به بحث عدالت به عنوان یک محور اصلی پرداختیم.
وی ادامه داد: در دولت اصلاحات و در قانون برنامه سوم برای دنبال کردن راحت‌تر کار، وزارت رفاه اجتماعی تاسیس شد که اهدافش را در ارتباط با اقشار آسیب‌پذیر جدی‌تر دنبال می‌کند تا این اقشار هم در دولت بتوانند نمایندگی داشته باشند. به نظرم تشکیل آن وزارت و جهت‌گیری‌های خوبی که در برنامه سوم و چهارم وجود داشت، می‌تواند نتایج خوبی را به همراه داشته باشد.
هنوز به اجماعی درخصوص الگوی توسعه نرسیده‌ایم
عارف در این خصوص که آیا پس از سه دهه به اجماعی درخصوص الگوی توسعه کشور رسیده‌ایم یا هنوز مرحله آزمون و خطا طی می‌شود؟ گفت: متاسفانه نرسیده‌ایم. بحثی که در دهه اول انقلاب جدی دنبال شد که الگوی توسعه ملی ما چیست، بحثی پیچیده بود. ما نتوانستیم به یک اجماع برسیم، بنابراین در برنامه دوم و سوم به بعد الگوی توسعه ملی چندان مطرح نشد. ما ناگزیر شدیم که از همان الگوهای توسعه که در کتاب‌ها وجود دارد و در کشوهای دیگر دنبال شده استفاده کنیم.
وی یادآور شد: در عین اینکه نمی‌توانیم توسعه را متوقف کنیم تا الگوی توسعه ملی پیدا کنیم و باید برنامه‌های توسعه در مسیر همان سازوکارهای گذشته ادامه یابند اما باید تدوین الگوی توسعه ملی در دستور کارنظام قرار گیرد. ما نیازمند الگوی توسعه مختص خودمان هستیم.
ارزش‌ها و معیارهای معنوی در الگوی توسعه دیده نشده است
رییس هیات مدیره بنیاد باران با انتقاد از اینکه الگوی توسعه کنونی ما صرفا برمبنای معیارهای کمی است، اظهار کرد: معیارهای معنوی که در جامعه ما، به وفور پیدا می‌شود مثل ایثار یا شعارهای دیگر انقلاب کجای این برنامه قرار می‌گیرد؟ انگیزهای معنوی در خدمت در کجای الگوی توسعه ما قرار می‌گیرد؟ انگیزه‌های فرامادی در خدمت در جامعه ما وجود دارد. ما باید اینها را در الگوی توسعه‌مان ببینیم. الگوهایی که ما الان مطرح می‌کنیم خیلی روشن جا پایی برای این مسایل ندارد. پس ناگزیر هستیم به طور جدی تدوین یک الگوی توسعه ملی را در دستور کار قرار دهیم که از یک طرف با معیارهای شناخته شده علمی و تجربی دنیا مطابقت داشته باشد و از طرفی بر مبنای ارزش‌ها و حکومت اسلامی ما باشد.
عارف درخصوص ویژگی‌های یک برنامه خوب در جهت توسعه کشور در دهه چهارم اظهار کرد: یک برنامه‌ریزی خوب در زمینه الگوی توسعه قطعا باید به ارتقای معنویت در جامعه بپردازد. به هر حال ما یک جامعه آرمانی هستیم و حکومت‌مان یک حکومت اسلامی است. از یک طرف قطعا باید به مسایل آرمانی و معنویت توجه کنیم و از طرف دیگر باید برنامه پاسخگوی نیازهای مادی مردم باشد. ما موظف هستیم رفاه، معیشت، مسکن مردم و مشکلات و مسایل جوانان را تامین کنیم و برای انواع مشکلاتی که در جامعه با آن روبه‌رو هستیم پاسخ داشته باشیم. برنامه توسعه باید روی هر دو بعد کار کند و با اولویت و راهکاری مناسب جلو برود.
امیدوارم در دهه چهارم بتوانیم از منابع انسانی‌مان حداکثر استفاده را داشته باشیم
وی درباره میزان موفقیت نظام در مدیریت منابع انسانی درسه دهه گذشته انقلاب عنوان کرد: پتانسیل‌های کشور ما از نظر نیروی انسانی بسیار خوب است اما به دلایلی که وجود داشته و بخشی از آن ناشی از کم تجربگی و بخشی ناشی از برخوردهای مقطعی و روزمرده بوده-صرف‌نظر از تنگ‌نظری‌ها و باندبازی‌هایی که گاهی وجود داشته- این عوامل به ما اجازه استفاده از همه منابع انسانی را نداده و ما ضرر کرده‌ایم. متاسفانه این وضعیت را در هر بخشی که نگاه کنیم شاهدیم. امیدوار هستم که در دهه چهارم با کنار گذاشتن این موانع و مسایل بتوانیم از منابع انسانی‌مان حداکثر استفاده را کنیم تا پاسخگوی نیازها و تحقق سند چشم اندازمان باشیم.
عدالت و پیشرفت دو چشم انداز اصلی انقلاب در دهه چهارم
رییس هیات مدیره بنیاد باران در پاسخ به سوالی مبنی بر نوع رویکردها در دهه چهارم با توجه به تاکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر نیاز به دو شاخص عدالت و پیشرفت در دهه چهارم انقلاب اظهار کرد: جهت‌گیری‌ها را فرمودید که ایشان مطرح کردند و در سند چشم‌انداز هم که به امضای ایشان رسیده، مطرح است. رویکرد ما در یک جمله باید عملیاتی کردن سند چشم‌انداز باشد که در این راستا باید جایگاه برتر را درمنطقه پیدا کنیم که هم از نظر پاسخگویی به نیازها و هم بحث معنویت است. ان‌شاءالله باید جامعه الگویی را بین کشورهای منطقه و کشورهای اسلامی در دهه چهارم نشان دهیم.
وی، دهه چهارم را زمان اصلی اجرای سند چشم‌انداز خواند و یادآور شد: چون ما عملا برنامه چهارم را داریم پشت سر می‌گذاریم، ده سال آینده برای ما کلیدی است که باید هم جایگاه برتر را در منطقه و کشورهای اسلامی داشته و الگویی برای آنها باشیم و هم بتوانیم پاسخگوی نیازها باشیم.
ضرورت شایسته‌سالاری در دهه چهارم
وی افزود: باید بحث شعارهای اصلی مردم را دنبال کنیم. باید حاکمیت مردم‌سالاری دینی را دنبال کنیم که من در این ارتباط بر شایسته‌سالاری تاکید می‌کنم یعنی فکر می‌کنم مهمترین دغدغه کشور ما، بحث مدیریت است. اگر ما واقعا بتوانیم شایسته‌سالاری را مبنای حرکت‌مان قرار دهیم فکر می‌کنم راحت‌تر می‌توانیم به آرمان‌ها و اهداف سند چشم‌انداز برسیم.
منافع ابرقدرت‌ها در نابودی و عدم رشد و تثبیت انقلاب بود
عارف در ارزیابی کلی از مسیر طی شده در سه دهه گذشته و میزان تکاملی بودن این مسیر نیز خاطر نشان کرد: ما در ارزیابی‌مان نباید بگوییم به کجا می‌خواستیم برسیم. باید ببینیم با توجه به موانعی که داشته‌ایم به چه جایی رسیده‌ایم. می‌توان گفت در این سی سال حتی یک روز نبوده است که نظام نوپای اسلامی ما با معارضان جدی و خشنی روبه رو نباشد. در سال‌های اول تصمیم گرفتند که نگذارند انقلاب تثبیت شود. منافع ابرقدرت‌ها در نابودی و عدم رشد و تثبیت انقلاب بود به همین دلیل هر کاری که توانستند علیه ما انجام دادند.
وی با اشاره به کودتاها، انواع تحریم‌ها و توطئه‌های گروهک‌ها علیه نظام اسلامی در روزهای آغازین انقلاب گفت: توطئه‌ها را در سال‌های اول انقلاب به صورت ملموس می‌دیدیم. بعد جنگ را تحمیل کردند که موفق نشدند، سپس حرکات تحریکی و ایذایی متوجه نظام نوپا شد اما چون مردم با شعور بالا از حکومت اسلامی خودشان و جمهوری اسلامی‌شان حمایت می‌کردند، می‌توانیم بگوییم دشمنان در هیچ صحنه‌ای موفق نشدند اما حرکات را تند کردند.
انقلاب اسلامی خوشبختانه روند خوبی را دنبال کرد
رییس هیات مدیره بنیاد باران در پایان گفت: انقلاب ما خوشبختانه روند خوبی را دنبال کرد. می‌توانیم بگوییم روند، روند خوبی بوده است؛ امروز دنیا واقعیت انقلاب ما را پذیرفته و می‌داند که در مسایل منطقه و دنیا تاثیرگذاریم و باید با ما تعامل کند. آنها تاثیرگذاری جمهوری اسلامی ایران را پذیرفتند و در این شرایط ما باید در تعامل جدی‌تر با دنیا، منافع ملی خودمان را تامین کنیم تا بتوانیم با شتاب بیشتری به آرمان‌های انقلابمان برسیم.