نگاهى به روابط ترکیه و آمریکا

سفر اوباما به ترکیه از جنبه هاى مختلفى داراى اهمیت است. گرندوى بایفورد در مقاله اى در نیوزویک اهداف این سفر را مورد بررسى قرار داده است. دولت جورج بوش سال ها سعى مى کرد تا انسان هایى را که ترکیه آنها را به بازى دعوت مى کرد ایران، سوریه، حزب الله، حماس و،... منزوى کند. دولت اوباما به شدت با حضور این انسان ها در عرصه بین المللى موافق است. به همین دلیل روابط ترکیه و آمریکا در آستانه تغییر قرار دارد و با وجود اختلاف هاى بنیادى بین دو کشور، آنها به سمت یک همفکرى صریح گام بر مى دارند. به گزارش دیپلماسى ایران برخى در واشنگتن نگرانند که روابط خوب و گسترده ترکیه با کشورهایى که در همسایگى اش وجود دارند به معناى پشت کردن ترکیه به غرب است. آنها روابط بین الملل را رابطه اى تک بعدى مى دانند که چرخش به سوى دیگر مى تواند خطرناک باشد.
در واقع، روابط بین الملل مانند روابط شرکاى تجارى با یکدیگر است. سفر باراک اوباما به ترکیه سفرى غیر معمول است، چراکه براى اولین بار آنچه آمریکا از ترکیه مى خواهد بسیار بیشتر از آن چیزى است که ترکیه خواهان آن است. مسلما ترکیه نیز به درخواست هاى اوباما پاسخ خواهد داد چراکه رییس جمهور آمریکا مدت زمان زیادى را در این منطقه سپرى خواهد کرد و مسلما کسانى را که سبب موفقیت اولین سفر خارجى او بشوند به این سادگى از یاد نخواهد برد. از دیدگاه ترکیه، مهمترین موضوع در دستور کار این سفر آن چیزى است که ترک ها نمى خواهند؛ به رسمیت شناختن آمریکا از آنچه که ارامنه آن را نسل کشى مى دانند. من شک دارم که اوباما چنین سفرى را در برنامه کارى خود قرار داده باشد و براى مخالفت با راى کنگره برسر این موضوع فکرى نکرده باشد. مسأله دیگرى که از جمله درخواست هاى دولت ترکیه است حمایت شفاف آمریکا از تغییر ساختار نظامى ترکیه به سمتى دموکرات تر است. آنها نمى خواهند جمله «ما طرف هیچ گروهى را نمى گیریم» جورج بوش را دوباره بشنوند. در دستور کار آمریکایى ها دو مسأله مهم وجود دارد که جنبه هاى مشترک بیشترى براى هر دو طرف در آن نهفته است. اولین آنها مسأله ایران است.
اوباما اعلام کرده است که خواهان مذاکراتى گسترده و شفاف با ایران است. مسلما او بى گدار به آب نخواهد زد. در پله بعدى، تصمیم جدى اوباما براى پیشرفت پروسه صلح خاورمیانه است. مانند تونى بلر و رجب طیب اردوغان، اوباما نیز بر این باور است که نمى توان حماس را نادیده گرفت. رهبران و مقامات ترکیه، مى توانند بینش و آگاهى جدیدى در اختیار اوباما قرار دهند و کمک کنند تا وى توپ این بازى ها را به گردش درآورد. بنابراین پیش از هر اقدامى اوباما مى خواهد به طور خصوصى با رجب طیب اردوغان و عبدالله گل دیدار کند. هر دوى این مقامات باید این مسأله را به خاطر داشته باشند که نقش میانجى همواره بسیار کوتاه و گذراست و دو طرف اصلى باید هر چه زودتر رو در رو با یکدیگر صحبت کنند. در طولانى مدت، مسلما اختلاف نظرهایى نیز به وجود خواهد آمد چرا که آمریکا به اندازه ترکیه قصد مصالحه ندارد و در نهایت در صورت ادامه تحریم ها علیه ایران ترکیه بسیار بیشتر از آمریکا از آن ضرر خواهد کرد. اوباما همچنین خواهان کمک هاى بیشتر ترکیه در خصوص افغانستان است، یعنى سربازان ترک بیشترى را براى افغانستان طلب خواهد شد. این مسأله خود یکى از منابع اختلاف نظر این دو کشور است. از آنجا که در اجلاس ناتو اوباما توانست فرانسه و بریتانیا را براى اعزام نیروى بیشتر به افغانستان متقاعد کند، بنابراین براى ترکیه کمى دشوار است که در چنین شرایطى اقدامى انجام ندهد.
در جدول برنامه هاى آمریکا در ترکیه عراق در جایگاه بعدى قرار دارد. آنچه که قرار است دو کشور بر سر آن به تفاهم برسند آماده شده است. ترکیه خواهان همکارى بیشتر آمریکا در مورد حزب کارگران کرد است. آمریکا مى خواهد ترکیه مذاکرات خود را با کردهاى عراق ادامه دهد. پس از دیدار موفقیت آمیز عبدالله گل از عراق به نظر مى رسد که شرایط براى توافق آماده شده است. هر دو طرف امیدوارند که پس از عقب نشینى آمریکا از عراق ثبات در این کشور پابرجا بماند. مسأله بعدى قبرس است که البته مشکل اصلى موجود بین ترکیه و اتحادیه اروپا است. اروپا مى خواهد ترکیه، فرودگاه ها و بندرگاه هاى خود را به روى یونانى هاى قبرس باز کند. ترکیه مى خواهد اروپا در عوض به انزواى بازرگانى ترک هاى شمال قبرس پایان دهد اما یونان این مسأله را وتو مى کند. آمریکا مى تواند حمایت خود را از ترکیه اعلام کند اما اهرم کافى ندارد. مسلما حل این مسأله تاثیر بسیارى بر روى پرونده ترکیه در اتحادیه اروپا خواهد گذاشت.
آخرین موضوع در لیست برنامه کارى اوباما، خط لوله ناباکو است که قرار است گاز آسیاى مرکزى را از طریق ترکیه به اروپا برساند. هم آمریکا و هم ترکیه خواهان احداث این خط لوله هستند. سوالى که مطرح مى شود این است که چه کسى هزینه هاى مربوط به این خط لوله را پرداخت مى کند نه آمریکا و نه ترکیه در حال حاضر شرایط پرداخت براى چنین پروژه اى را ندارند. و آخرین سوال اینکه آیا اوباما آنکارا را انتخاب کرده است تا از این پایتخت اسلامى با جهان اسلام صحبت کند مسلما خیر. اوباما باید از مرکز جهان اسلام با مسلمانان حرف بزند. مصر مى تواند انتخاب خوبى باشد، اما سخنرانى از عربستان سعودى مسلما سمبلیک تر خواهد بود هرچند که من شک دارم سعودى ها تمایلى به این مسأله داشته باشند. بنابراین بهترین گزینه اردن است. فراموش نکنیم که ملک عبدالله همپیمان خوبى براى آمریکا است.