روحانیت و خطرات پیش رو

در سال 2001 بنگاه خبرپراکنی BBC در یک برنامه رادیویی به نام «از شهر خدا تا شهر دنیا» با القای شکاف سنت ـ مدرنیته و شکل‌گیری طبقه جدید متوسط در حوزه مدعی شد که پس از انقلاب خیلی‌ها با تصورات آرمانی به حوزه آمدند و فکر می‌کردند خروجی این نهاد امثال امام(ره)، بهشتی و مطهری هستند اما آنچه از نزدیک دیدند چیز دیگری بود و آنان در مواجهه با واقعیت‌ها سرخورده شدند یا انتظاراتشان را تعدیل کردند! با نگاهی به گذشته و به یاد آوردن آخرین سال از حیات نورانی امام(ره) سوم اسفند ماه سال 67 و درست چند ماه از پایان جنگ تحمیلی، با همان سوز و گداز بی‌قرارانه‌ای که از پس کاروان شهدا سر داده بودند پیام تاریخی خود به روحانیان کشور را صادر فرمودند. همانی که به منشور روحانیت معروف است.
پیام امام(ره) در آن روزها ناظر به دو اهمیت و ضرورت بود؛ اول پاسخگویی به شبهات ساده‌انگارانه و زودباورانی که به دلیل پذیرش آتش بس از سوی امام(ره) خون شهدا را پایان شده می‌انگاشتند و در عین حال بسیار متناقضانه از امام(ره) درباره علت جنگ و دستاورد 8 سال دفاع مقدس می‌پرسیدند و در همین حال بودند گروه دیگری که به دلیل اینکه دخالت روحانیت در مسائل سیاسی را قبیح
می‌شمردند و دین را از سیاست جدا در مقابل خیل طلاب و روحانیون دل سوزی که با هدف یاری رساندن به انقلاب در پی ایجاد نهادهای علمی‌بودند یا حتی برای تقویت سیستم قضایی کشور عزم قضاوت داشتند مانع تراشی و شبهه‌افکنی می‌کردند.
ضرورت دوم اما شروع سال‌‌های بعد از جنگ و ضرورت تنقیح موقعیت روحانیت در شرایط جدید بود شرایطی که با پشت سر گذاردن دوران جنگ وارد دوران بازسازی اقتصادی و آغاز حرکت کشور در عرصه‌‌های نو می‌شد.
امام(ره) در این مبحث هم به ریشه و بستر حرکت روحانیت توجه فرمودند و هم به شرایط جدیدی که پیش پای روحانیت قرار داشت و بر این اساس بود که فرمودند: حوزه‌‌ها و روحانیت باید نبض تفکر و نیاز آینده جامعه را همیشه در دست خود داشته باشند و همواره چند قدم جلوتر از حوادث، مهیای عکس‌العمل مناسب باشند چه بسا شیوه‌‌های رایج اداره امور مردم در سال‌‌های آینده تغییر کند.
امام(ره) خطاب به حوزه‌‌های علمیه قم به عنوان بستر و محل تولد روحانیت از دو عامل فقه پویا و مبارزه با تحجر به عنوان دو ضرورت پیش روی نهاد روحانیت یاد می‌کنند تا در سال‌‌های آینده و در مواجهه با گردنه‌‌های علمی‌ و فقهی پیش روی انقلاب نظیر آنچه در مدرسه فیضیه روی داد و کاسه‌ای که فرزند امام(ره) در آن آب خورده بود به جرم تدریس فلسفه به وسیله امام(ره) آب کشیده شد روی ندهد و امام(ره) مجبور نشوند از خون دلی که به واسطه این نوع روحانیون متحجر خورده‌اند بگویند.
امام (ره) اما در کنه پاسخ به تمام این مسائل و شبهات عنصر اصلی حرکت روحانیت در سال‌‌های پیش رو را این طور بیان می‌فرمایند: «به هر حال خصوصیات بزرگی چون قناعت، شجاعت، صبر و زهد و طلب علم، عدم وابستگی به قدرت و مهم‌تر از همه احساس مسئولیت در برابر توده‌‌ها روحانیت را زنده، پایدار و محبوب ساخته است.
با دقت در کنه بیانات بنیانگذار انقلاب اسلامی و در نظر آوردن مفاهیم مخالف پیام ایشان می‌توان اصلی‌ترین مصادیق دربرگیری پیام تاریخی امام(ره) را در نهاد روحانیت امروز کشور استخراج کرد.
با این وصف رفاه‌طلبی، ثروت‌اندوزی، غفلت از مصالح توده‌‌های مردم، جدا شدن از بطن شهروندان و وابستگی به احزاب و قدرت‌‌های سیاسی، زیاده‌طلبی و سهم‌خواهی، تنبلی علمی ‌و غفلت از به ‌روزرسانی مسائل علمی ‌در حوزه‌‌های علمیه، عدم توجه به بسترهای علمی ‌پیش رو و ضرورت‌‌ها و مسائل مستحدثه جدید، نسبی انگاشتن بسیاری از حسن و قبح‌ها و تفسیر آن به نفع گروهی خاص از رجال حکومتی و سیاسی و در نهایت از یاد بردن پیمان روحانیت با آحاد مردم برای شکل‌گیری پدیده انقلاب اسلامی ‌از خطرناک‌ترین گردنه‌های پیش روی این نهاد به شمار می‌رود.
در واقع با اینکه دامنه در راه ماندگان گردنه‌‌های خطرناک پیش روی روحانیت نسبت به عموم جمعیت آنان بسیار اندک و معدود است اما پاک‌دستی و گذشته روشن و کارنامه افتخارآمیز نهاد روحانیت در مبارزه با ظلم و استعمار این مقدار کم و حجم اندک را نیز برنمی‌تابد و به عیان پیش روی منتقدان قرار می‌دهد.
آنچه امروز توقع و خواسته شهروندان انقلاب از نهاد خدوم روحانیت است ورود هر چه بیشتر این نهاد ظلم‌ستیز برای مقابله با تمامی‌ مظاهر مادی و دنیوی است که اصل انسانیت انسان را نشانه رفته‌اند...
با این وصف و از دید مردم، روحانیت برای تحقق بخشیدن به محتوای منابر سنتی و مبارزه با یزیدیان امروز باید پیشتاز امر به ‌معروف و نهی‌ از منکر باشد و با توسعه بخشیدن به دایره تفکر اسلامی ‌از تذکر و توضیح نجاسات و مطهرات فراتر رفته و با کژی‌ها و ناراستی‌هایی که امروز دامن گیر برخی انقلابیون دوآتشه دیروز و مرفهان عافیت‌طلب امروز شده به پیکار بپردازند. مردم امروزه از نهاد روحانیت انتظار دارند تا همواره چند قدم جلوتر از آنان با تمامی‌ مظاهر و ملعبه‌‌هایی که به نام مدرنیته باورهای انسانی آنان را تضعیف کرده و به سوی اردوگاه شیاطین مدرن امروز دعوت می‌کنند آشکارا به مقابله برخیزند! مردم از روحانیت توقع دارند هیچگاه ارزش‌‌های اسلامی ‌را از اطلاق ساقط نکرده و محکوم به نسبیت نکنند و در این راستا با هر بداخلاقی و خیانتی در بدنه حاکمیت مقابله کنند نه اینکه بدرفتاری‌های حزب متبوعشان را توجیه و خدمات جناح مقابل را تخطئه کنند و بالعکس.
مردم از روحانیت توقع دارند با اتکا بر عزت نفس و مناعت‌طبع همیشگی و دیرینه نهاد روحانیت امروز با تمام زیاده خواهان از انقلاب که به تعبیر رهبر انقلاب (حفظه‌الله) قانون‌دانانی قانون‌شکن‌اند به مقابله برخاسته و از حقوق شهروندی‌شان صیانت و حمایت کنند. مجموعه این نکات کلیدی است که رعایت آن از سوی نهاد مقدس روحانیت در سالهای گذشته باعث ایجاد ید واحده‌ای شده است که کشتی انقلاب را از طوفان‌‌های پیش رو به سلامت عبور داده و هر نوع غفلت از آن و عمل به خلاف دغدغه حضرت امام(ره) در آینه منشور روحانیت می‌تواند پایانی بر آغاز حرکت تاریخی روحانیت و مردم علیه تمامی‌ مظاهر ظلم در دنیای امروز باشد و انشاءالله با به‌ روزرسانی و مدد روحانیت از چراغ پیش ‌رویی که امام(ره) آن را افروخته هیچ‌گاه دچار تزلزل و ایستایی نخواهد شد.