اکو در یک نگاه

به گزارش خبرگزاری فارس، تهران چهارشنبه میزبان دهمین اجلاس سران سازمان اکو است.
هجدهمین اجلاس شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) نیز صبح فردا دوشنبه در محل دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه کشورمان آغاز به کار می‌کند.
اجلاس مقامات ارشد این سازمان از دیروز شنبه به مدت دو روز در همین محل در حال برگزاری است که پیش‌نویس دستور کار، موضوعات مربوط به هجدهمین اجلاس شورای وزیران، موافقتنامه‌های اکو و ... را برای اجلاس وزرا آماده می‌کند.
دهمین اجلاس سران اکو روز چهارشنبه 21 اسفندماه با حضور محمود احمدی‌نژاد، حامد کرزی، الهام علی اف، آصف علی زرداری، امام‌علی رحمان، عبدالله گل و قربانقلی بردی محمداف روسای جمهور ایران، افغانستان، آذربایجان، پاکستان، تاجیکستان، ترکیه و ترکمنستان برگزار می‌شود. در این اجلاس کریم ماسیموف نخست‌وزیر قزاقستان، معاون نخست‌وزیر قرقیزستان و رئیس مجلس سنای ازبکستان هم حضور خواهند داشت.
حسن قشقاوی سخنگوی وزارت خارجه کشورمان دیروز در نشستی خبری از حضور امیر قطر و رئیس جمهور عراق در دهمین اجلاس سران اکو در تهران خبر داد و افزود: نحوه برخورد سازمان اکو با بحران اقتصادی جهان از جمله مهمترین مباحث اصلی در اجلاس تهران است.
در حال حاضر ریاست سازمان اکو با الهام علی‌اف است و با برگزاری اجلاس تهران این ریاست به احمدی نژاد محول می‌شود.
در زیر اشاره‌ای هر چند کوتاه به سابقه و نحوه فعالیت این سازمان شده که می‌خوانید.
الف) سابقه
سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در آغاز سازمان سه جانبه‌ای بود که ایران، پاکستان و ترکیه بنیانگذاران آن بودند. در واقع این سازمان احیا شده سازمان همکاری منطقه‌ای برای عمران (آر.سی‌.دی) بود، که در سال 1343 تشکیل شد.
سه کشور بنیانگذار (آر.سی‌.دی) از نظر توسعه اقتصادی کم و بیش در سطح متوازنی قرار داشتند و هر سه در شمار کشورهای بلوک غرب محسوب می‌شدند. سران سه کشور در تیرماه سال 1343/ 1964 در استانبول بر همکاری منطقه‌ای به عنوان عامل رشد و توسعه ملی و تامین صلح، آرامش و ثبات، تاکید کردند و ارتباطات تاریخی و فرهنگی ملت‌های خود را سبب تحکیم این همکاری دانستند.
پیمان ازمیر که بیان‌کننده اهداف و انگیزه‌های اساسی بنیانگذاران سازمان همکاری عمران منطقه‌ای بود، در اسفند‌ماه 1355 (1977) به تصویب رهبران سه کشور رسید. در پیمان یاد شده، توسعه همکاری منطقه‌ای با توجه به پیوندهای فرهنگی و تاریخی سه کشور مورد تاکید قرار گرفت. دولت‌های عضو آر.سی‌.دی گسترش بازرگانی در بین خود، توسعه شرایط مساعد در هر یک از کشورهای عضو برای رشد پایدار اقتصادی و تحکیم علائق و پیوندهای فرهنگی و اجتماعی و کمک به رشد و توسعه تجارت منطقه‌ای را از اهداف اساسی خود دانستند.
از آنجا که این سازمان بر پایه سازمان سنتو شکل گرفته بود، اساساً شاکله آن عمدتاً از ماهیتی سیاسی برخوردار بود تا ماهیت اقتصادی و لذا در عمل به دلیل جهت‌گیری‌های سیاسی هر یک از کشورها، که عمدتاً بر اساس منافع خاص خود حرکت می‌کردند، نتوانست به اهداف اعلام شده دست یابد.
پیروزی انقلاب اسلامی ایران یکی از عوامل سستی در روند فعالیت سازمان همکاری عمران منطقه‌ای (آر.سی‌.دی) بود. پس از سال 1357 فعالیت این سازمان به حالت تعلیق درآمد و در سال 1358 منحل شد. ولی پس از پنج سال، بر اساس سیاست‌ گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و توسعه همکاری بین کشورهای همجوار و با توجه به جنگ تحمیلی و محاصره اقتصادی جمهوری اسلامی ایران، توسعه همکاری‌های منطقه‌ای بر پایه اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در اولویت قرار گرفت و مجدداً سازمان آر.سی.‌دی تحت عنوان سازمان همکاری اقتصادی، فعالیت خود را از 9 بهمن 1363 آغاز کرد. لکن تا خردادماه 1369 که پروتکل اصلاحی عهدنامه ازمیر در اجلاس ویژه اسلام آباد به امضای وزرای سه کشور رسید، عملاً فعالیتی نداشت.
با فروپاشی نظام کمونیستی و استقلال جمهوری‌های شوروی، زمینه مناسب برای تغییرات گسترده در ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی فراهم شد. هر یک از جمهوری‌های تازه استقلال یافته برای استقرار حاکمیت سیاسی و حفظ موقعیت جدید خود فعالیت‌هایی را آغاز کردند و در کنار ایجاد توسعه روابط دو جانبه، ورود به گروه‌بندی‌های جدیدی که بعضاً بر اساس علائق سیاسی - اقتصادی و همچنین هویت فرهنگی، موقعیت جغرافیایی و شرایط حاکم منطقه‌ای و بین‌المللی شکل می‌گرفت را مد نظر قرار دادند.
لذا کشورهای مذکور علاقه‌مند به شرکت در سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو) شدند و متعاقب آن بر اساس تصویب شورای وزیران در سال 1371 (1992) پنج کشور آسیای مرکزی به همراه آذربایجان و افغانستان به اکو پیوستند و بدین‌ترتیب اکو به یک سازمان منطقه‌ای با 10 عضو تبدیل شد. در حال حاضر کشورهای جمهوری اسلامی ایران، ترکیه، پاکستان، افغانستان، آذربایجان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان عضو این سازمان هستند.
ب) تشکیلات سازمان همکاری‌ اقتصادی (اکو)
بر اساس توافق‌های به عمل آمده در پیمان ازمیر، ارکان زیر وظایف محول شده به سازمان همکاری اقتصادی را انجام خواهند داد.
نشست سران
در این نشست توصیه‌های لازم و مفید از سوی بالاترین سطوح رهبری کشورهای عضو به سازمان همکاری اقتصادی به عمل می‌آید. این نشست تاکید و تصدیق مجددی بر اهداف و برنامه‌های سازمان همکاری‌ اقتصادی می‌باشد. زمان و مکان برگزاری نشست سران هر دو سال یک بار و تابع پیشنهاد و آمادگی کشورهای عضو جهت میزبانی اجلاس است.
اولین اجلاس سران در تاریخ 28 و 29 بهمن ماه سال 1370 در تهران برگزار شد و تاکنون هشت اجلاس دیگر به ترتیب در شهرهای استانبول (ترکیه)، اسلام آباد (پاکستان)، عشق‌آباد (ترکمنستان)، آلماتی (قزاقستان)، تهران (ایران)، استانبول (ترکیه)، دوشنبه (تاجیکستان) و باکو (آذربایجان) تشکیل شده است.
شورای وزیران COUNCIL OF MINISTER- COM
شورای وزیران رکن اصلی و تعیین‌کننده سیاست‌ها و تصمیمات اکو می‌باشد. این شورا مرکب از وزرای امور خارجه کشورهای عضو و یا نمایندگان دیگری با مقام وزارت از کشورهای عضو می‌باشد.
شورای وزیران سالانه تشکیل جلسه داده و محل اجلاس می‌تواند متناوباً در هر یک از کشورهای عضو باشد. تاکنون 17 اجلاس شورای وزیران برگزار شده است.
شورای نمایندگان دائم (COUNCIL of PERMANENT REPRESENTATIVES (CPR
این شورا متشکل از مدیرکل مربوطه وزارت امور خارجه وروسای نمایندگان سیاسی دولت‌های عضو در تهران می‌باشد. در واقع این شورا بازوی اجرایی شورای وزیران بوده و جز در مواقع تشکیل جلسه شورای وزیران، جانشین دائمی وزیران و از طرف آنها مسئول اجرای سیاست‌ها و تنظیم امور می‌باشد. این شورا به دفعات و هر زمان که لازم باشد، در تهران تشکیل جلسه می‌دهد. ریاست این شورا هر شش ماه با یکی از دولت‌های عضو است. تاکنون 142 اجلاس شورای نمایندگان دائم تشکیل شده است.
شورای برنامه‌ریزی منطقه‌ای REGIONAL PLANNING COUNCIL- RPC
این شورا مرکب از روسای سازمان‌های برنامه و بودجه دولت‌های عضو و یا نمایندگان آنها با همان اختیارات می‌باشد. این شورا به منظور بررسی برنامه‌های اجرا شده از سوی سازمان و تحقق اهداف تعیین شده، حداقل سالی یک بار تشکیل جلسه می‌دهد. نتیجه این جلسه به صورت گزارشی از گذشته و ارزیابی عملکردها، تسلیم شورای وزیران می‌شود تا تصمیم‌گیری مناسب به عمل آید. تاکنون 19 اجلاس شورای برنامه‌ریزی منطقه‌ای تشکیل شده است.
نشست‌های مقدماتی فنی و تخصصی
به منظور بررسی موضوعات گوناگون کمیته‌هایی تشکیل شده و گزارش آنها جهت ملاحظه به شورای برنامه‌ریزی منطقه‌ای ارائه می‌شود. در این خصوص هفت نشست مقدماتی در رشته‌های ذیل تشکیل می‌شوند.
حمل و نقل و ارتباطات، کشاورزی و صنعت، تجارت و سرمایه‌گذاری، انرژی، محیط زیست و معدن، مدیریت توسعه پایدار و منابع انسانی، تحقیقات اقتصادی و آمار و امور بین‌الملل.
دبیرخانه و دبیرکل سازمان همکاری اقتصادی (اکو)
مقر دبیرخانه سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در تهران است. در راس دبیرخانه یک دبیرکل قرار دارد که توسط دو معاون و شش مدیر، 3 دستیار مدیر، تعدادی کارشناس و پرسنل پشتیبانی مساعدت می‌شود. تعداد فعلی کارمندان دبیرخانه نزدیک به 60 نفر است که 35 درصد آنها در رده‌های مختلف از اتباع جمهوری اسلامی ایران هستند.
دبیرکل براساس معرفی یک دولت عضو توسط شورای وزیران منصوب می‌شود و مدت تصدی او چهار سال می‌باشد. در حال حاضر دبیر کل از کشور پاکستان می‌باشد ولی دبیرکل بعدی از بین کشورهای عضو براساس حروف الفبا انتخاب خواهد شد.
دبیرخانه جهت مخارج و هزینه‌های خود تابع یک بودجه مرکزی بوده و کارکنان آن کارمندان بین‌المللی تمام وقت محسوب می‌شوند. انتصاب مدیران و کارکنان دبیرخانه براساس میزان و سهم هر یک از کشورهای عضو می‌باشد، وظایف دبیرخانه از این قرار است:
- تهیه طرح و تنظیم برنامه فعالیت‌ها به منظور تسلیم به دولت‌های عضو
- حفظ تماس با حکومت دولت‌های عضو از طریق مجاری مقتضی به منظور پیگیری پیشرفت اجرای تصمیمات شورای وزیران و امور و موضوعات مرتبط با سازمان
- اقدام به عنوان مقام اطلاعاتی در خصوص فعالیت‌های اکو
- اقدام به عنوان مقام تمرکز بخش در مورد تمامی مسائل و موضوعات مربوط به اکو
- تهیه دقیق گزارش سالانه در مورد فعالیت‌های اکو
- حفظ تماس مستمر و نزدیک با موسسات و سازمان‌های تخصصی اکو
- ارتباط با مجامع بین‌المللی و سازمان‌های منطقه‌ای که اهداف مشابه با اکو دارند
- تامین تسهیلات اداری و اسنادی و تهیه پیش‌‌نویس‌ها و گزارش‌ها و اعلامیه‌های شوراها و کمیته‌ها و سایر ارکان
- حفظ اسناد و مصالعات و گزارش‌های اکو
- سایر امور محوله از سوی شورای وزیران
موسسات منطقه‌ای و کارگزاری‌های تخصصی اکو
جهت همکاری در زمینه‌های خاص، سازمان‌ها و موسسات منطقه‌ای و کارگزاری‌های تخصصی ایجاد شده‌اند که تعداد و ماهیت آنها می‌تواند از سوی شورای وزیران تغییر یابد. این موسسات و کارگزاری‌ها عبارتند از:
- دانشکده بیمه اکو
- اتاق بازرگانی و صنایع اکو
- شرکت بیمه اتکایی اکو
- بانک توسعه و تجارت اکو
- کشتیرانی اکو
- بنیاد علمی اکو
- موسسه فرهنگی اکو
- موسسه آموزشی عالی اکو
ج) اسناد پایه سازمان همکاری اقتصادی (اکو)
اسناد ذیل مبنای کار سازمان همکاری اقتصادی (اکو) می‌باشد.
عهدنامه ازمیر Treaty of Izmir، منشور سازمان
این عهدنامه به عنوان سند بنیادین و موافقتنامه پایه‌ای سازمان همکاری اقتصادی (اکو) محسوب می‌شود. عهدنامه ازمیر در سال 1977 میلادی توسط سه کشور ایران، ترکیه و پاکستان امضا شد.(این عهدنامه تاکنون سه بار اصلاح شده است. اصلاح اول 1990، اصلاح دوم 1992 و اصلاح سوم در سال 1996 با نام عهدنامه جدید در چهارمین اجلاس سران اکو)
نهایتاً در چهاردهم سپتامبر سال 1996، عهدنامه ازمیر جدید در شهر ازمیر ترکیه توسط هشت کشور عضو (کلیه اعضا به جز افغانستان و ازبکستان) به امضا رسید و از بیست و چهارم سپتامبر سال 2002 به اجرا گذارده شد.
سایر اسناد پایه اکو عبارتند از:
سند چشم‌انداز ECO Vision 2015
استراتژی همکاری اقتصادی Economic Cooperation Strategy
روش اجرایی پروژه‌ها Functional Methodology
آیین‌نامه اجرایی Rules of Procedures
مقررات مالی Financial Regulations
مقررات پرسنلی Staff Regulations
توسعه اقتصادی و اجتماعی هدف اصلی اکو می‌باشد به همین منظور علاوه بر عهدنامه ازمیر که اساس، اصول و اهداف همکاری در اکو را تعیین می‌کند، کشورهای عضو در سال‌های اولیه گسترش اعضای اکو، سه طرح اجرایی عمده را به تصویب رساند، که عبارتند از: طرح عمل کویته، بیانیه استانبول و طرح کلی آلماتی.
نهایتاً مفاد این طرح‌ها در قالب دو سند، استراتژی همکاری اقتصادی و چشم‌انداز 2015 مورد تایید و تاکید قرار گرفتند.
د) موافقتنامه‌های سازمان همکاری اقتصادی (اکو )
در راستای تحقق اهداف تعیین شده، مهم‌ترین اقداماتی که سازمان همکاری اقتصادی انجام داده است را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:
موافقتنامه ترانزیت تجاری TTA
این موافقتنامه در پانزدهم مارس 1995 در اسلام‌آباد پاکستان توسط هشت کشور عضو (کلیه اعضا به جز افغانستان و ازبکستان) به امضا رسید و سپس از سوی مقامات امضا‌کننده تایید و تصویب شد.
بر اساس بند ب ماده 14 موافقتنامه 60 روز پس از تودیع سند تصویب شده موافقتنامه توسط سه کشور عضو، نزد دبیرخانه اکو، موافقتنامه می‌بایستی اجرایی می‌شد. ولی در نشست گروه کارشناسان ارشد در سپتامبر 2003 در شهر استانبول ترکیه، با توجه به تناقض موجود بین موافقتنامه ترانزیت تجاری TTA و موافقتنامه چارچوب ترانزیت تجاری TTFA تصمیم گرفته شد که موافقتنامه چارچوب ترانزیت تجاری که نسبت به موافقتنامه تجاری متاخرتر بود اجرایی شود و لذا موافقتنامه ترانزیت تجاری از دور خارج شد.
موافقتنامه در ارتباط با رعایت شئون نمایندگان ملی سازمان‌ همکاری اقتصادی (اکو) و کارکنان بین‌المللی سازمان
این موافقتنامه در چهاردهم سپتامبر سال 1996 توسط کلیه اعضای به امضا رسید و سپس به تایید و تصویب مقامات چهار کشور ترکیه، تاجیکستان، قزاقستان و جمهوری اسلامی ایران نیز رسید.
زمانی این موافقتنامه کاملاً اجرایی خواهد شد که به تایید و تصویب مقامات دو سوم کشورهای عضو رسیده باشد.
موافقتنامه تسهیلات صدور روادید تجاری جهت کشورهای عضو
این موافقتنامه در پانزدهم مارس سال 1995 در شهر اسلام‌آباد پاکستان به امضای نمایندگان هفت کشور عضو (کلیه اعضا به جز قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان) رسید. سپس با تایید و تصویب مقامات پنج کشور عضو (افغانستان، جمهوری اسلامی ایران، قزاقستان، پاکستان و ترکیه) از سال 2002 اجرایی شد.
این موافقتنامه در سال 2002 بر اساس ماده 8 موافقتنامه که اجرای آن را شصت روز پس از تودیع سند تصویب شده موافقتنامه توسط سه کشور عضو، نزد دبیرخانه اکو در نظر گرفته، اجرایی شد. با این حال، مشکلاتی چون نبود سیاست‌های صدور روادید در برخی از کشورهای عضو، مانع از اجرای موثر موافقتنامه شده است.
متعاقبا، طی نشست گروه کاری که توسط دبیرخانه اکو در تاریخ‌های 18و 19 آگوست 2008 در دبیرخانه اکو تدارک دیده شد. پیش‌نویس «پروتکل متمم جهت تسهیل سازی برنامه روادید جهت تجار و رانندگان ترانزیت کشورهای عضو اکو» و طرح عمل مربوطه تدوین شد که این پیش‌نویس در یکصد و چهل و یکمین نشست شورای نمایندگان دائم اکو طرح و مقرر شد، جهت تصویب نهایی در هجدهمین اجلاس شورای وزیران اکو مطرح شود.
موافقتنامه تاسیس بانک تجارت وتوسعه TDB
این موافقتنامه در پانزدهم مارس سال 1995 به امضای نمایندگان سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه رسید و سپس با تصویب و تایید آن از سوی مقامات سه کشور امضا‌کنندگان از سوم اوت سال 2005 اجرایی شد.
بر اساس ماده 44 موافقتنامه ، پس از تایید سه سهامدار بانک، موافقتنامه از سال 2008 کاملا اجرایی شده است.
منشور موسسه فرهنگی اکو
این منشور در 15 مارس سال 1995 از سوی نمایندگان هشت کشور عضو (کلیه اعضا به جز قرقیزستان و ازبکستان) به امضا رسید. سپس بلافاصله پس از تایید و تصویب آن از سوی مقامات چهار کشور عضو (افغانستان، ایران، پاکستان، و تاجیکستان) به اجرا گذاشته شد.
فعالیت موسسه مطابق ماده 8 منشور که می‌گوید به دنبال تصویب منشور توسط شورای وزرای اکو، منشور موسسه برای هر کشوری که آن را مطابق مقررات ملی خود به تصویب رساند، قابلیت اجرایی خواهد داشت، به مرحله اجرا درآمد.
اصلاحات منشور در دهمین نشست شورای وزیران اکو که در تاریخ هشتم ژوئن سال 2000 در تهران برگزار شد به تصویب رسیدند.
منشور بنیاد علمی اکو
این منشور در پانزدهم مارس سال 1995 در شهر اسلام آباد پاکستان از سوی نمایندگان کلیه کشورهای عضو به امضا رسید. سپس با تصویب و تایید پنج کشور عضو (آذربایجان، ‌ایران، پاکستان، تاجیکستان و ترکمنستان) به طور خودکار به مرحله اجرا درآمد.
منشور به تایید و تصویب مقامات کلیه کشورهای امضا کننده رسیده است. با این حال اصلاحاتی از سوی آذربایجان، ایران، تاجیکستان و ترکیه پیشنهاد شده که این اصلاحات جهت اعلام نظر در ژوئیه 2004، در اختیار کلیه کشورهای عضو قرار گرفته است. اسناد در تاریخ‌های سوم و چهارم سپتامبر 2007 در نشست کارشناسان اسلام‌آباد تایید شد.
موافقتنامه فیمابین جمهوری اسلامی ایران و دبیرخانه اکو در خصوص حقوق، امتیازات و مصونیت‌های مترتب بر دبیرخانه اکو
این موافقتنامه در چهاردهم می سال 1996 توسط ولایتی به نمایندگی از سوی جمهوری اسلامی ایران و «شمشاد احمد» به نمایندگی از سوی اکو به امضای ایران و اکو رسید و سپس از سال 1997 اجرایی شد.
منشور موسسه آموزشی اکو
این منشور در نهم می سال 1998 در شهر آلماتی از سوی کلیه نمایندگان کشورهای عضو به استثنای ترکمنستان و ازبکستان به امضا رسید. این منشور از سوی مقامات پنج کشور ایران، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکیه تایید و تصویب شده ولی تاکنون به مرحله اجرا در نیامده است.
از نقطه نظر قانونی و بر اساس ماده 8 منشور،‌ پیش‌بینی شده که با تصویب سه کشور و تسلیم منشور به دولت مجری، علی‌الاصول می‌بایستی منشور به مرحله اجرا درمی‌آمد که این چنین نشد.
مقر موسسه آموزشی اکو شهر آنکارا ترکیه می‌باشد و انتظار می‌رود که موسسه به زودی فعالیت خود را آغاز کند.
موافقتنامه چارچوب حمل و نقل ترانزیت TTFA
این موافقتنامه در نهم ماه می ‌سال 1998 در شهر آلماتی از سوی کلیه نمایندگان کشورهای عضو به جز ازبکستان به امضا رسید. موافقتنامه در تاریخ نوزدهم می سال 2006 پس از تایید و تصویب هشت کشور امضا کننده (ترکمنستان تاکنون آن را تایید نکرده) به مرحله اجرا درآمده است.
پس از اجرای موافقتنامه، اولین نشست شورای هماهنگی حمل و نقل و ترانزیت TTCC که مسئولیت اجرا و هماهنگی کلیه امور مربوط به حمل و نقل ترانزیت را عهده‌دار است در ماه سپتامبر 2006 در شهر باکو آذربایجان برگزار شد. نشست دوم TTCC نیز مجدداً در ماه سپتامبر سال 2007 در شهر باکو و سومین نشست در دسامبر 2008 در شهر تهران برگزار شده است.
موافقنامه چارچوب همکاری‌های تجاری اکو
این موافقتنامه در ششم ماه مارس سال 2000 در شهر تهران، از سوی نمایندگان 8 کشور عضو (کلیه اعضا به جز ترکمنستان و ازبکستان) به امضا رسید. متعاقب آن با توجه به تصویب و تایید مقامات شش کشور آذربایجان، ایران، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان و ترکیه، به موجب ماده 14 موافقتنامه که تایید و تصویب پنج کشور عضو را جهت اجرای موافقتنامه کافی دانست، اجرایی شدن موافقتنامه محقق شد.
این موافقتنامه با شناسایی زمینه‌های گسترده همکاری‌های تجاری بین کشورهای عضو، آنها را تحت پوشش قرار می‌دهد. در حال حاضر اقدامات مختلفی که در موافقتنامه به آن‌ها اشاره شده از جمله موافقتنامه بازرگانی اکو، بانک توسعه و تجارت اکو و موسسه بیمه اتکایی اکو، برقراری شبکه تجاری، برگزاری کارگروه‌ها، سمینارها و نمایشگاه‌های بازرگانی مختلف در همین چارچوب صورت پذیرفته است.
موافقتنامه تجاری اکو
این موافقتنامه در هفدهم جولای سال 2003 در شهر اسلام آباد پاکستان توسط نمایندگان پنج کشور افغانستان، ایران، پاکستان، تاجیکستان و ترکیه به امضا رسید و سپس در بیست و چهارم آوریل 2008 پس از تایید و تصویب مقامات پنج کشور امضا کننده به اجرا گذاشته شد.
یک پروتکل ضمائم چهارگانه جهت این موافقتنامه در تاریخ هفتم ژوئیه 2005 در شهر استانبول ترکیه به امضا رسید.
در پاراگرف اول ماده 39 موافقتنامه ضرورت اجرایی شدن موافقتنامه 30 روز پس از وصول اسناد تایید و تصویب شده موافقتنامه ذکر شده است. با تصویب جمهوری اسلامی ایران به عنوان پنجمین کشور عضو، و واگذاری سند تصویب شده به دبیرخانه اکو، «اکوتا» از بیست و چهارم آوریل 2008 به مرحله اجرا گذاشته شد.
نخستین نشست شورای هماهنگی اکوتا در تاریخ 22 - 12 می 2008 در شهر مرسین ترکیه برگزار شد. در این نشست کشورهای امضاکننده موافقتنامه، قاطعانه متعهد شدند نسبت به تهیه فهرست نهایی تا سی و یکم اکتبر 2008 اقدام کنند. از آنجا که تنها دو کشور امضاکننده، فهرست‌های خود را تهیه کرده‌اند، امکان اعمال فهرست مثبت تهیه شده از سوی دبیرخانه در بخش تعرفه‌ها از اول ژانویه 2009 امکانپذیر نبوده است.
موافقتنامه تشویق و حمایت از سرمایه‌گذاری متقابل
این موافقتنامه در هفتم ماه جولای سال 2005 در شهر استانبول ترکیه به امضای نمایندگان چهار کشور عضو افغانستان، آذربایجان، ایران و ترکیه رسیده است و از آنجا که تاکنون از سوی مقامات هیچ یک از امضاکنندگان، مورد تایید و تصویب قرار نگرفته به مرحله اجرا نیز در نیامده است.
براساس ماده 2 موافقتنامه، اجرایی شدن آن حداکثر دو ماه پس از تسلیم مصوبه چهارمین کشور امضا کننده خواهد بود.
موافقتنامه ایجاد بانک اطلاعات قاچاق و تقلبات گمرکی
این موافتنامه در تاریخ هفتم ژوئیه سال 2005 در شهر استانبول ترکیه به امضای نمایندگان شش کشور عضو افغانستان، آذربایجان، ایران، پاکستان، تاجیکستان و ترکیه رسیده است. از آنجا که هنوز از سوی مقامات هیچ یک از امضاکنندگان، مورد تایید و تصویب قرار نگرفته، به مرحله اجرا نیز در نیامده است.
اجرایی شدن این موافقتنامه 30 روز پس از دریافت سند تصویب شده چهارمین کشور امضاکننده خواهد بود.
یادداشت تفاهم تاسیس شرکت بیمه اتکایی اکو
این یادداشت تفاهم در تاریخ پانزدهم مارس سال 1995 توسط سه کشور بنیانگذار ایران، پاکستان و ترکیه به امضا رسید و بلافاصله پس از امضا به مرحله اجرا گذاشته شد.
این یادداشت تفاهم به اساسنامه تاسیس شرکت بیمه اتکایی اکو ملحق شده است. به موجب ماده 4 عهدنامه ازمیر با ائتلاف سه کشور بیمه اتکایی اکو در 12 مارس 1997 تاسیس و مقر آن شهر آنکارا ترکیه تعیین شده بود.
مطابق پاراگراف اول یادداشت تفاهم این مقر از اول ژانویه سال 1996 از آنکارا ترکیه به کراچی پاکستان انتقال یافته است. از آن زمان شرکت بیمه اتکایی پاکستان مدیریت، بیمه اتکایی مشترک سه کشور را عهده دار بوده، به موجب ماده 2 یادداشت تفاهم، پس از تاسیس شرکت بیمه اتکایی اکو، بیمه اتکایی مشترک به شرکت تاسیس شده منتقل خواهد شد.
نشست داخلی سه‌جانبه کارشناسان ارشد، در تاریخ 14 و 15 می سال 2007 در شهر اسلام آباد پاکستان مواد موافقتنامه تاسیس بیمه اتکایی اکو را نهایی کردند. ایران و ترکیه آمادگی خود را جهت امضای اسناد اعلام کردند.
در نوزدهمین نشست شورای برنامه‌ریزی منطقه‌ای، از پاکستان در خواست شد تا در اسرع وقت میزبانی روسای شرکت‌های بیمه کشورهای عضو را جهت امضای این موافقتنامه عهده‌دار شود.
یادداشت تفاهم در مورد قاچاق و تقلبات گمرکی مواد مخدر
این یادداشت تفاهم در تاریخ نهم می سال 1998 از سوی کلیه کشورهای عضو امضاء و بلافاصله به مورد اجرلا گذاشته شد.
مطابق ماده 15 یادداشت تفاهم، اعتبار یادداشت تفاهم تا پایان هشتم می 2008 می‌باشد، در صورت عدم وصول هرگونه اطلاعیه‌ای از سوی اعضا قبل از تاریخ انقضا، مدت اجرای یادداشت تفاهم برای پنج سال دیگر به طور خودکار تمدید می‌شود. بنابراین با توجه به تمدید صورت گرفته یادداشت تفاهم تا ماه می سال 2013 معتبر می‌باشد.
همکاری‌های سازمان همکاری اقتصادی (اکو) با سایر نهادها و سازمان‌‌های منطقه‌ای و بین‌المللی
عهدنامه ازمیر ایجاد و گسترش روابط با دیگر سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را توصیه کرده است. گسترش تعداد اعضای اکو سبب شد تا این سازمان بتواند در مهرماه 1372 موقعیت ناظر را در سازمان ملل متحد (مجمع عمومی) کسب کند. این امر زمینه مناسبی را برای ایجاد روابط نزدیک و گسترده اکو با سازمان‌های بین‌المللی فراهم کرد. اکو موفق شده است با سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مختلف و ارگان‌های مهم وابسته به سازمان ملل که در زمینه توسعه اقتصادی - اجتماعی فعالیت دارند، موافقتنامه‌های همکاری متقابل امضاء کند. سازمان اکو، در جهت دستیابی به نتایج ترسیم شده در موافقتنامه‌ها و یادداشت‌های فوق و همچنین به اجرا گذاردن پروژه‌های متعدد از همکاری‌ و منابع سازمان‌‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بهره‌مند بوده که این همکاری‌ها در قالب موافقتنامه‌ها، تفاهمنامه‌ها و یادداشت‌های تفاهم مختلف صورت گرفته است، فهرست این قراردادها به شرح ذیل می‌باشد.
الف) موافقتنامه‌ها
1) موافقتنامه ارتباط بین سازمان همکاری اقتصادی (اکو) و سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل متحد (یونیدو) این موافقتنامه در 25 ژانویه سال 1994 در تهران به امضا رسید.
تفاهمنامه بین اکو و فائو در خصوص حمایت‌های مالی جهت اجرای پروژه‌ه درون منطقه ای TCP. این تفاهمنامه در 4 اکتبر سال 2007 به امضا رسید.
2) تفاهمنامه بین اکو و موسسه توسعه و تحقیقات کشاورزی جمهوری اسلامی ایران در خصوص تاسیس شبکه بیوتکنولوژی کشاورزی اکوو این تفاهمنامه در 20 ژانویه سال 2008 در تهران به امضا رسید.
3) موافقتنامه مشاورت فنی (اعطای وام) بین اکو و بانک توسعه اسلامی. این موافقتنامه در 7 ژانویه 2009 به امضاء رسید.
ب) یادداشت‌های تفاهم بین اکو و موسسات سازمان ملل متحد
1) یادداشت تفاهم بین اکو و کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل برای آسیا و اقیانوسیه (اسکاپ). این یادداشت تفاهم در هفتم جولای 1993 در استانبول به امضا رسید.
2) یادداشت تفاهم بین اکو و صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف). این یادداشت تفاهم در بیست و پنجم ژانویه 1994 در تهران به امضا رسید.
3) یادداشت تفاهم بین اکو و صندوق جمعیت‌های سازمان ملل متحد (UNFPA). این یادداشت تفاهم در چهارم اکتبر 1994 در نیویورک به امضا رسید.
4) یادداشت تفاهم بین اکو و برنامه کنترل بین‌المللی مواد مخدر سازمان ملل متحد (UNDCP). این یادداشت تفاهم در پانزدهم مارس 1995 در استانبول به امضا رسید.
5) یادداشت تفاهم بین اکو و برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) این یادداشت تفاهم در پانزدهم مارس 1995 در استانبول به امضا رسید.
6) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان آموزش، علوم و فرهنگ سازمان ملل متحد (یونسکو). این یادداشت تفاهم در شانزدهم نوامبر 1995 به امضا رسید.
7) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان کشاورزی و غذای سازمان ملل متحد (فائو). این یادداشت تفاهم در هشتم دسامبر 1977 در تهران به امضا رسید.
8) یادداشت تفاهم بین اکو و کنفرانس تجارت و توسعه ملل متحد (آنکتاد). این یادداشت تفاهم در بیست و سوم نوامبر 1999 به امضا رسید.
9) یادداشت تفاهم بین اکو و مرکز تجارت بین‌الملل وابسته به آنکتاد و سازمان تجارت جهانی. این یادداشت تفاهم در سیزدهم مارس 2001 به امضا رسید.
10) یادداشت تفاهم بین اکو و کمیسیون اقتصادی ملل متحد برای اروپا (UNECE). این یادداشت تفاهم در بیست و چهارم 2003 به امضا رسید.
11) یادداشت تفاهم بین اکو و برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP). این یادداشت تفاهم در هجدهم آگوست 2004 به امضا رسید.
ج) یادداشت‌های تفاهم بین اکو و سازمان‌های بین‌المللی
1) یادداشت تفاهم بین اکو و مرکز بین‌المللی برای تحقیقات کشاورزی در مناطق خشک (ICARDA). این یادداشت تفاهم در هشتم ژوئن 1999 در شهر حلب سوریه به امضا رسید.
2) یادداشت تفاهم بین اکو و اتحادیه بین‌المللی راه‌های آهن (UIC). این یادداشت تفاهم در سی و یکم ژانویه 2001 در تهران به امضا رسید.
3) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان همکاری راه‌های آهن (OSJD). این یادداشت تفاهم در هفدهم سپتامبر 2001 در شهر ورشوی لهستان به امضا رسید.
4) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان گمرک جهانی (WCO). این یادداشت تفاهم در هفدهم مارس 2003 در بروکسل به امضا رسید.
5) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان زمین شناسی جهانی (WMO). این یادداشت تفاهم در بیستم دسامبر 2004 به امضا رسید.
6) یادداشت تفاهم بین اکو و دبیرخانه استراتژی بین‌المللی برای کاهش بلایای سازمان ملل متحد (UN/ISDR). این یادداشت تفاهم در نهم می 2007 در تهران به امضا رسید.
7) یادداشت تفاهم بین اکو و اتحادیه جهانی پست (UPU). این یادداشت تفاهم در بیستم نوامبر 2008 در شهر تهران به امضا رسید.
8) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان بین‌المللی برای مهاجرت (IOM). این یادداشت تفاهم در بیست و هفتم ژانویه 2009 در شهر ژنو به امضا رسید.
د) یادداشت‌های تفاهم بین اکو و سازمان‌های منطقه‌ای
1) یادداشت تفاهم بین اکو و بانک توسعه اسلامی (IDB). این یادداشت تفاهم در هفتم جولای 1993 در استانبول به امضا رسید.
2) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان کنفرانس اسلامی (OIC). این یادداشت تفاهم در سی‌ام سپتامبر 1994 در نیویورک به امضا رسید.
3) یادداشت تفاهم بین اکو و طرح کلمبو (CP). این یادداشت تفاهم در سیزدهم می 2003 به امضا رسید.
4) یادداشت تفاهم بین اکو و دبیرخانه انجمن آسیای جنوب شرقی (آسه‌آن). این یادداشت در هجدهم ژانویه 2006 به امضا رسید.
5) یادداشت تفاهم بین اکو و سازمان همکاری شانگهای (SCO). این یادداشت تفاهم در یازدهم دسامبر 2007 در عشق آباد به امضا رسید.
6) یادداشت تفاهم بین اکو و اتحادیه حمل و نقل بین‌المللی جاده‌ای (IRU). این یادداشت تفاهم در پانزدهم می 2008 در استانبول به امضا رسید.
7) یادداشت تفاهم بین اکو و کنفرانس عمل متقابل و معیارهای محرمانه ساختمان در آسیا (CICA). این یادداشت تفاهم در بیست و پنجم آگوست 2008 در آلماتی به امضا رسید.
8) یادداشت تفاهم بین اکو و کمیسیون اروپا (EC). در خصوص اجرای پروژه‌‌هایی که از سوی کمیسیون اروپا در خصوص مبارزه علیه جریان قاچاق مواد مخدر از و به افغانستان تامین اعتبار شده است. این یادداشت تفاهم در سوم فوریه 2009 در تهران به امضا رسید.
در یک جمع بندی می‌توان گفت که هدف عمده اکو از برقراری روابط همکاری با سازمان‌های بین‌المللی، گرفتن کمک‌های فنی و مالی می‌باشد که در برخی از این طرح‌ها سازمان اکو توانسته است ده‌ها میلیون دلار کمک مالی و فنی جذب کند. همکاری اکو با آژانس‌های تخصصی سازمان ملل به نحو رضایت بخشی در حال توسعه می‌باشد و از بین این آژانس‌ها UNDP - ESCAP- UNIDO- UNCTAD- UNFPA از فعال‌ترین سازمان‌های تامین کننده کمک‌های مالی به اکو هستند.
به این فهرست می‌توان بانک توسعه اسلامی (IDB) و کمیسیون اروپا EC را نیز اضافه کرد.
تعدادی از پروژه‌های مشترک انجام شده یا در دست اجرای اکو و سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به شرح زیر می‌باشد.
- برنامه عمران سازمان ملل (UNDP) مبلغ یک میلیون دلار در چارچوب پروژه‌ ظرفیت سازی دبیرخانه اکو در اختیار اکو قرار داده است. بخشی از این مبلغ برای تجهیز کتابخانه دبیرخانه به کتب، نشریات، کامپیوتر و شبکه اینترنت هزینه شده است. علاوه بر این در چارچوب این برنامه 14 مشاور در زمینه‌های مختلف شامل حمل و نقل، ترانزیت، تجارت، کشاورزی و سایر موضوعات مرتبط با اکو مطالعاتی را تهیه و ارائه کرده‌اند.
- همچنین در پروژه‌ مشترکی بین سازمان همکاری اقتصادی (اکو) و برنامه عمران سازمان ملل (UNDP) که در سال 2002 به اجرا در آمده، به منظور اجرای برنامه توسعه تجارت اکو، راه حل‌های ممکنه جهت حذف موانع تعرفه‌ای و غیر تعرفه‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد تا راه‌های عملی جهت کاهش موانع تجاری در منطقه اکو ارائه شود.
این پروژه‌ نه تنها تجزیه و تحلیل‌های فنی در اختیار دبیرخانه در خصوص تجارت و سرمایه‌گذاری موثر قرار می‌دهد، بلکه پایه‌هایی جهت همکاری‌ها و آموزش‌های آتی منطقه فراهم می‌سازد.
- سازمان توسعه صنعتی ملل متحد (UNIDO) به منظور تهیه تحلیل جامع سیاست‌های صنعتی کشورهای عضو اکو به سازمان کمک می‌کند و در این راستا دوره آموزشی مدیریت فناوری و مذاکرات انتقال فناوری در سال 2001 در تهران برگزار کرد. اخیراً نیز یونیدو پروژه‌ای را به منظور شناسایی موانع فنی تجاری در منطقه اکو به اعتباری بیش از سیصد هزار دلار تصویب کرده است.
- برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل (UNDCP) در زمینه تاسیس واحد کنترل مواد مخدر با اکو همکاری دارد. برنامه کنترل بین‌المللی مواد مخدر سازمان ملل جهت اجرای این پروژه که در دو مرحله به اجرا گذاشته می‌شود مبلغ 780000 دلار تخصیص داده است.
مرحله اول پروژه با هزینه‌ای بالغ بر 105750 دلار از سال 1999 آغاز و در دسامبر 2002 پایان یافت.
مرحله دوم نیز با هزینه‌ای بالغ بر 624850 دلار از سال 2001 آغاز و در سال 2004 خاتمه یافته است.
- در دسامبر 1997 نخستین یادداشت تفاهم همکاری بین اکو و FAO (سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد) امضا شد و پس از آن و روابط دو سازمان به منظور شناسایی زمینه‌های همکاری طی پروژه‌های مختلف ادامه داشته است. از جمله این پروژه‌ها، پروژه اصلاح بذر، فراهم کردن شرایط امنیت غذایی در منطقه اکو به ارزش 372000 دلار و پروژه تامین شبکه بیوتکنولوژی کشاورزی می‌باشد.
- بانک توسعه اسلامی در چارچوب اعطای کمک مالی به اکو مبلغ 400 هزار دلار جهت مطالعه امکان سنجی پروژه اتصال شبکه‌های برق کشورهای اکو به یکدیگر اختصاص داده است.
- همچنین در سال 1999 بانک توسعه اسلامی IDB کمک مالی به میزان 272000 دلار جهت عملیات حمل و نقل چند منظوره در منطقه اکو در اختیار سازمان همکاری اقتصاد اکو قرار داده است.
و) حضور اکو در محافل بین‌المللی
اکو به عنوان عضو ناظر در WTO شناخته شده و در جلسات آن شرکت می‌کند و تاکنون دو سمینار مشترک درباره مذاکرات تجارت و منطقه گرایی برگزار شده است.
- روابط اکو و ASEAN از سال 1995 شروع شده و همه ساله اجلاس مشترک وزرای خارجه دو سازمان در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل برگزار می‌شود. همچنین یک گروه مطالعاتی بین دو سازمان ایجاد شده تا راهکارهای عملی همکاری‌ بین دو سازمان در زمینه‌هایی که قبلا مشخص شده بررسی و پیشنهاد کنند.
- تمایل روزافزونی از سوی کشورهای همسایه و یا خارج از منطقه برای ایجاد روابط همکاری با اکو به صورت طرف گفتگو و ناظر مشاهده می‌شود. (روسیه، گرجستان، ارمنستان، عراق، اوکراین، مکزیک، بنگلادش، رومانی).
البته هنوز سند مقررات مربوطه به نحوه این همکاری در اکو نهایی نشده است ولی روی این مسئله که طرف گفتگو با کشورها و سازمان‌های مختلف به طور کلی تسهیل شود، اتفاق نظر وجود دارد.
- تصمیم گرفته شده که در مراکز استقرار سازمان‌های اقتصادی بین‌المللی گروه سفرای اکو جهت هماهنگی مواضع و اتخاذ نظرات مشترک همکاری کنند. شورای وزیران در نهمین اجلاس خود در باکو شرح وظایف این گروه را تصویب و مقرر کرد که گروه مذکور در وهله اول علاوه بر نیویورک در ژنو، رم، جده، وین و بانکوک ایجاد شود.
ز) طرح‌های عمل همکاری منطقه‌ای
سازمان همکاری اقتصاد اکو طی 17 سال گذشته، به منظور توسعه و تحکیم همکاری‌ها در زمینه‌های مختلف، طرح‌های عمل و راهبرد‌های متعددی را به تصویب نشست‌های وزارتی و سطح بالای خود رسانده است که اهم آنها عبارت از:
- طرح توسعه بخش حمل و نقل در منطقه اک. این طرح در اولین اجلاس وزرای حمل و نقل و ارتباطات در تاریخ 25 نوامبر 1993 در شهر آلماتی به تصویب رسید.
- طرح عمل همکاری بین کشورهای عضو در زمینه محیط زیست. این طرح اولین اجلاس وزرای محیط زیست در تاریخ 15 - 13 نوامبر 2002 در شهر تهران به تصویب رسید.
- طرح عمل مدیریت خشکسالی. این طرح عمل در دومین اجلاس وزرای کشاورزی در تاریخ 7 - 6 دسامبر 2004 در شهر آنتالیا به تصویب رسید.
- طرح عمل همکاری‌های صنعتی بین اعضای اکو. این طرح عمل در اولین اجلاس وزرای صنایع در تاریخ 28 - 25 ژانویه در تهران به تصویب رسید.
- طرح عمل همکاری صنعتی بین اعضای اکو در خصوص حقوق مالکیت صنعتی. این طرح عمل در سومین اجلاس وزرای صنایع در تاریخ 30 نوامبر سال 2006 در شهر لاهور به تصویب رسید.
- طرح عمل اصلاح شده در خصوص کنترل مواد مخدر. این طرح عمل در دومین اجلاس وزرای کشور اکو در تاریخ 27 -26 می سال 2008 در شهر عشق آباد به تصویب رسید.
- طرح عمل ایجاد مرکز انتقال تکنولوژی اکو. این طرح عمل در سومین اجلاس وزرای صنایع اکو در تاریخ 30 نوامبر سال 2006 در شهر لاهور به تصویب رسید.
- طرح عمل همکاری اکو در زمینه صنایع کوچک و متوسط SNEs. این طرح عمل نیز در سومین اجلاس وزرای صنایع اکو به تصویب رسیده است.
- پیش نویس طرح عمل در خصوص فساد مالی و پولشویی. این طرح عمل به دنبال تصمیم دومین اجلاس وزرای کشور در عشق آباد در تاریخ 14 - 13 می سال 2008 در شهر آنکارا تهیه شد.
- طرح کاری ایجاد شبکه بیوتکنولوژی. این طرح از سوی گروه کارشناسان اکو در تاریخ 24 - 22 آوریل سال 2006 در تهران پیشنهاد شده است.
- طرح عمل ایجاد وب سایت خصوصی سازی. این طرح به دنبال تصمیمات سومین اجلاس وزرای صنایع در اولین نشست گروه کارشناسان ارشد در تاریخ 17 آوریل 2008 در شهر آنتالیا به تصویب رسید.
- طرح عمل همکاری اکو در زمینه خصوصی سازی. این طرح عمل در تاریخ 5 جولای 2004 در تهران به تصویب رسید.
- طرح عمل شروع و اجرای کریدور راه آهن چین - خاورمیانه - اروپا (کریدور راه‌آهن ابریشم). این طرح عمل در تاریخ 7 - 6 جولای 2004 در شهر استانبول به تصویب رسیده است.
- طرح کاری ایجاد شبکه نانو تکنولوژی. این طرح در تاریخ 21- 20 ماه می سال 2008 در تهران به تصویب رسید.
- طرح عمل توریسم. این طرح عمل در نخستین اجلاس مسئولین و وزرای جهانگردی در اکتبر سال 2008 در تهران به تصویب رسید.