پاکستان در بن‌بست

*حساسیت‌های آمریکا نسبت به فعالیت گروه‌های بنیادگرا و افراطی در پاکستان اخیرا افزایش یافته است. این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید و دلیل آن را چه می‌دانید؟

**به نظر من، آمریکا نگران وضعیت و مسائل پاکستان نیست.

 نگرانی آمریکا فقط به خاطر افغانستان است. به هر حال، طالبان و القاعده و حزب حکمتیار در سوات و وزیرستان و بقیه مناطق خودمختار فعال هستند و آمریکا برای دستیابی به آرامش در افغانستان نیاز به ایجاد آرامش در پاکستان و آرام کردن شبه‌نظامیان دارد. بحث اینجاست که تا زمانی که پاکستان مرزهایش را آرام نکند، این ناآرامی‌ها نیز افزایش می‌یابد. آمریکایی‌ها با علم به این نکته، روی مسائل اخیر پاکستان حساس شده‌اند.

*راهکارهای آمریکا در این‌باره چیست؟

**برای حل این مشکل، آمریکا از دو زاویه به مسائل می‌نگرد. نخست اینکه با افزایش فشار به ارتش و دولت پاکستان، آنها را به جنگ با طالبان و القاعده و قبال دیگر وادارد. راهکار دیگر این است که ارتش پاکستان به هر دلیلی نتوانست از پس از این گروه‌ها برآید، خود به آنها حمله کند. البته حملات گاه و بیگاه آمریکایی‌ها به این گروه‌ها به صورت هوایی مد‌ت‌هاست که ادامه دارد. منظورم حملات زمینی و همه‌جانبه است، همچنان که در افغانستان روی داد و منجر به اشغال این کشور شد.

*به نظر می‌رسد هر دو راهی که ذکر کردید، هزینه زیادی برای دو طرف، هم پاکستان و هم آمریکا ، دارد؟

**بله، بدین‌ترتیب وضع پاکستان بسیار مبهم خواهد شد و معلوم نیست که نتیجه چه می‌شود. کسی نمی‌داند که اگر این حملات انجام شود، آیا آمریکا شکست می‌خورد یا نه؟ یا اگر آمریکا موفق شود، بعد از آن چه خواهد کرد؟ آیا در پاکستان خواهد ماند؟ سوالاتی از این دست‌کم نیستند و پاسخ به آنها نیز ممکن نیست. فقط باید منتظر ماند و دید که اتفاقات چگونه رقم می‌خورد. البته تلاش‌هایی صورت می‌گیرد تا توافقاتی، ظاهرا درباره همین حملات احتمالی، میان پاکستان و آمریکا شکل گیرد تا در صورت حمله همه‌جانبه آمریکا، تکلیف مسائل پیش از آن و ماندن یا خروج آمریکایی‌ها از پاکستان روشن شود. به هر حال، پاکستان از چند جهت تحت فشار است و وضعیت متناقضی دارد. اگر ارتش وارد شود، احتمال جنگ داخلی وجود دارد، زیرا گروه حکمتیار، طالبان و القاعده هگی با دولت پاکستان درگیر می‌شوند. از سوی دیگر، حمله آمریکا نیز هزینه‌ها و مشکلات بسیار زیادی را به بار خواهد آورد. دولت پاکستان در میان دو وضع گرفتار است.

*ریچارد هالبروک، نماینده ویژه اوباما در مسائل افغانستان و پاکستان، چندی پیش به منطقه آمد. این سفر هم مسلما به این مسائل ارتباط داشته است. ارزیابی شما از این سفر چیست؟

**هالبروک که به منطقه آمد، هم به افغانستان رفت و هم به پاکستان بحث آنها بر سر خروج پاکستان و افغانستان از وضعیت کنونی بود. از سوی دیگر خطر شکست آمریکا را نیز نباید نادیده گرفت. برای آنها بسیار مهم است که در این منطقه شکست نخورند.

 بحث هالبروک با مقامات افغانستان و پاکستان بر سر این مسائل  بود. در افغانستان می‌گویند بهتر است که ارتش آمریکا خودش در پاکستان وارد جنگ شود. اما در پاکستان برعکس است و مخالف این هستند. پاکستانی‌ها خواستار کمک آمریکایی‌ها هستند تا خودشان بتوانند مشکلاتشان را حل کنند، با این حال،‌ می‌بینید که هنوز موافق به این کار نشده‌اند و این عدم موفقیت باعث شده که بسیاری به تغییر رویکرد فکر کنند.

*گفتید که مسائل پاسکتان از این نظر برای آمریکا مهم است که همسایه افغانستان است. بنابراین، به جز پاکستان، دیگر همسایگان افغانستان نیز از نظر آمریکایی‌ها در این میان نقش بسزایی دارند. از سوی دیگر، آصف علی‌زرداری چند روز دیگر به ایران می‌آید. آیا میان این مسائل می‌توان ارتباطی یافت؟

**آمریکا تمایل دارد که با همسایه‌های افغانستان از جمله ایران مذاکره کند تا بلکه بتواند مشکلات افغانستان را حل کنند. در روز 21 مارس همایشی در هلند درباره مسائل افغانستان برگزار می‌شود که از ایران هم، به عنوان همسایه افغانستان،‌ برای حضور در این همایش دعوت شده است.

*منظورم دقیقا درباره سفر زرداری به ایران و هماهنگی‌های مربوط به همین مذاکرات بود و اینکه آیا او پیامی یا خواسته‌ای در این‌باره دارد یا خیر.

**بهتر است که پاکستان و ایران مواضع هماهنگی بر سر افغانستان داشته باشند، اما این 2 کشور در این‌‌باره تضاد دارند. بنابراین، به نظرم، بهتر است که زرداری با ایران هماهنگ شود تا بتوانند مسائل پیش رو را حل کنند. البته مساله دیگر این است که ایران مرز مشترک طولانی یا افغانستان دارد. امنیت در شرق ایران برای ایران اهمیت دارد، بنابراین، ثبات افغانستان هم برای ایران مهم است. از سوی دیگر، همانطور که گفتم، ثبات افغانستان برای پاکستان هم مهم است. از طرف دیگر،‌ اگر در افغانستان دولتی تحت نفوذ پاکستان وجود نداشته باشد، برای ایران بهتر است.

*با توجه به درگیری‌های هند و پاکستان، نقش هند در این میان چیست؟

**از زمان روی کار آمدن حامد کرازی در افغانستان، نفوذ هند در این کشور بیشتر شده است. بنابراین، نقش این کشور هم بسیار مهم است. مسلما هند هم به دنبال منافعش است و هر چه نفوذش در افغانستان بیشتر باشد، بیشتر می‌تواند به پاکستان ـ که با هم رابطه خوبی ندارند ـ فشار بیاورد.

*تغییر استراتژی آمریکا در قبال این منطقه را با روی کار آمدن باراک اوباما چگونه می‌بینید؟

**پس از آمدن اوباما، آمریکا 3 گزینه را دنبال می‌کند. نخست مذاکره با همسایگان افغانستان است، از جمله پاکستان، ایران و هند. دومین راه دادن سهم بیشتر به اروپاست تا در حل مسائل به آنها کمک کند. و گزینه سوم، مذاکره با طالبان است، کاری که در مکه با میانجیگری عربستان انجام دادند. به نظرم این رویکرد جدید، نسبت به دوره جورج بوش، همه‌جانبه‌تر است و تلاش آنها این است که برای جلوگیری از شکست در افغانستان، از همه راه‌های ممکن استفاده کنند. بنابراین، در شرایط کنونی افغانستان و پاکستان، طراحی آمریکا آگاهانه‌تر از گذشته است.