اسرائیل در ایران (بخش سوم و پایانی)

پس از اعلام تاسیس اسرائیل سازمان ها و موسسات اسرائیلی و صهیونیستی در ایران نیز فعالیت خود را به طور رسمی و بعضا علنی یکی پس از دیگری آغاز کردند. پس از « اتحادیه جهانی اسرائیلی » « آژانس یهود » با نام عبری « سخنوت » در ایران را می توان فعال ترین و تاثیر گذارترین سازمان صهیونیستی در این کشور برشمرد.
آژانس جهانی یهود چند سال پس از برگزاری اولین کنگره جهانی صهیونیسم در 1897 م 1276 ش تاسیس شد . ماموریت اصلی و تشکیلاتی این آژانس جذب و جمع آوری و انتقال یهود از اطراف و اکناف جهان به فلسطین اشغالی و اسکان آنها در آن سرزمین است که اکنون نیز به طور مستمر و پی گیر در این مسیر مشغول فعالیت در جهان است . آژانس یهود را بازوی اصلی و عملیاتی سازمان جهانی صهیونیسم گفته اند.
برخی مدارک حاکی از آن است که آژانس یهود یک سال قبل از تاسیس اسرائیل در ایران فعالیت داشته است . بنابراین موجودیت آژانس یهود شعبه ایران به عنوان یک سازمان صهیونیستی غیر ایرانی به سال 1947 م 1326 شمسی بر می گردد .
آژانس یهود با آگاهی و موافقت دستگاه حاکم شاهنشاهی بی هیچ محدودیت و مانعی در تمامی مناطق یهودی نشین ایران به فعالیت مشغول بود. این آژانس نه فقط خود به طور مستقل در زمینه جلب و جمع آوری یهود ایران و برخی کشورهای همجوار از طریق این سرزمین و سپس انتقال و اسکان آنها در فلسطین اشغالی اقدام و عمل می کرد بلکه از طریق نفوذی که این تشکیلات در بسیاری از کانون و انجمن های یهودی و یا صهیونیستی داخل کشور داشت از تمامی آنها به عنوان وسیله و ابزار در مسیر مقاصد خود بهره برداری می کرد. به گونه ای که بیشتر کانون ها و موسسات مزبور تعقیب و اجرای برنامه ها و اهداف آژانس یهود را جزو دستور کار و فعالیت خود تلقی می کردند و از این زاویه ارتباط تشکیلاتی مستمری با آژانس یهود داشتند.
اسناد و مدارک به جا مانده از آن دوران نشان می دهد که حتی سال ها قبل از حضور علنی و رسمی این سازمان صهیونیستی کانون ها و عناصری ماموریت آژانس یهود را در ایران به عهده داشته و مقاصد آن را در این کشور تعقیب می کرده اند . سندی که تاریخ آن به 13 سال قبل از تشکیل رژیم صهیونیستی بر می گردد نشان می دهد که سازمان ها و عناصری برای جذب و انتقال یهودی های ایران به فلسطین تلاش و اقدام می کردند. این سند نامه گلایه آمیز حاج محمد امین الحسینی مفتی و رئیس مجلس اعلی اسلامی فلسطین به کنسولگری شاهنشاهی ایران در فلسطین در سال 1314 ش است که در بخشی از آن چنین می خوانیم : سپس توجه شما را به طور خاصی به کوشش های جدی جمعیت های سیاسی صهیونی که برای تشویق مهاجرت یهودی های ایران و اسکان آنها در فلسطین (اقدام ) می نمایند جلب می نمایم . چه به واسطه تبلیغات و تشویقات مزبور عده غیر کمی (کم نیستند) از یهودی های ایران خود با خانواده های خود از طریق مجاز و غیر مجاز از راه عراق و غیره شروع به آمدن به فلسطین گذارده اند که البته ضرر بزرگی به فلسطین اسلامی که صهیونی ها طمع دارند آن را یک مملکت یهودی قرار دهند وارد می آورد. ما توجه شما را به این مساله مهم جلب نموده و خواهشمندیم که دولت علیه خود را بدان معطوف بفرمایید و امیدواریم که در آینده مانند گذشته مورد عطف توجه و کمک و مساعدت این دولت عظیم الشان اسلامی قرار گیریم که اثرات کمک و مساعدت مزبور در منع مهاجرت یهود ایرانی به فلسطین عیان گردد. مانند بسیاری از دول اسلامی که در این ممانعت برای صیانت اولین قبله گاه (قبل از مکه ) و سومین حرمین شریفین (بعد از مکه و مدینه ) از طغیان مهاجرت یهود شرکت نمودند. (...)
رئیس مجلس اعلی اسلامی در فلسطین امضا (حاج محمد امین الحسینی ). برنامه ها و اقدامات آژانس یهود در ایران نیز همواره با موافقت مساعی و همکاری مقامات دولتی و دستگاه حاکم شاهنشاهی همراه بود.
یوسف بن نیسان رئیس وقت آژانس یهود ایران در بخشی از یک پیام خود به مناسبت عید پسح در این باره چنین یاد می کند : از فرصت استفاده نموده به نام سخنوت مراتب قدردانی و سپاسگزاری خود را نسبت به اولیای محترم دولت که پیوسته مساعدت و همراهی آنها در وظیفه بشر دوستانه این موسسه شامل حال ما است تقدیم نموده اضافه کنم که تاریخ یهود هیچ گاه این مساعدت های پرقیمت را فراموش نخواهد کرد . نمونه دیگر ستایش نامه آژانس یهود خطاب به وزارت امور خارجه ایران در 24 تیر ماه 1330 چنین است : وزارت محترم امور خارجه کشور شاهنشاهی بخش مهاجرت آژانس یهود در ایران خود را موظف می داند مجددا از آن مقام محترم به خاطر کمک های جوانمردانه و روح بشردوستی قابل ستایشی که درباره امور مربوط به پناهندگان (یهودی ) عراقی درباره آنها روا داشته اند صمیمانه تشکر نماید. اولیا محترم آن وزارتخانه حقیقتا نهایت مساعدت و همراهی را با گذشت و سخاوتمندی که خاصه ایرانیان است درباره این اشخاص مبذول داشته و در راهنمایی و کمک به پناهندگان عراقی که به عنوان ترانزیت از ایران عبور می کنند و همچنین درباره یهودیان ایرانی که به ملاحظات مذهبی به اماکن مقدس (فلسطین ) مسافرت می نمایند حقا که شیوه دیرینه ایرانیان باستانی و کورش کبیر (را) ادامه داده اند. . .
ی . (یهودا) داتنر (امضا) رئیس مهاجرت آژانس یهود در ایران ـ تهران
نامه های ستایش آمیز و فریبکارانه ماموران و کانون های صهیونیستی چنان مقامات بلندپایه دولت شاهنشاهی را سحر می کرد و به وجود می آورد که برای خوش خدمتی از هیچ مساعدتی دریغ نمی کردند. تصویب نامه هیات وزیران دولت شاهنشاهی مورخ 12/5/1334 درباره معافیت یهودیان ایرانی عازم به فلسطین از پرداخت عوارض گذرنامه تنها یک نمونه از این خوش خدمتی های سلطنت پهلوی به آستان صهیونیسم جهانی است : هیات وزیران در جلسه مورخ 13 (11/5/34 ) به پیشنهاد شماره 6080 س 1/5/1334 ـ34642 وزارت کشور درباره معافیت عوارض گذرنامه یهودیان ایرانی بی بضاعت (!) که به وسیله آژانس یهود قصد مهاجرت به فلسطین را دارند موارد زیر را تصویب نمودند : ماده 1 ـ استرداد سپرده آژانس یهود که به طور ودیعه به عنوان عوارض گذرنامه کلیمیان بی بضاعت در بانک ملی و صندوق اداره گذرنامه شهربانی قبلا پرداخته بلامانع است .
ماده 2 ـ کلیمیان بی بضاعت ایرانی که قصد مهاجرت به فلسطین را دارند از تاریخ تصویب این طرح از پرداخت عوارض مقرر در تصویب نامه شماره 7452 مورخ 13 (8/4/33 ) معاف می باشند . ( ... ) آژانس یهود طی 31 سال فعالیت رسمی و علنی در ایران توانست ضمن نفوذ و تاثیرگذاری بر شماری از کانون های فعال داخلی و جلب همکاری آنها ده ها هزار یهودی ایرانی و غیر ایرانی را به فلسطین اشغالی منتقل کند. با این وصف آژانس جهانی یهود به دلیل برخی ناکامی ها در مقاطع مختلف از طریق تغییر و تعویض روسای آژانس یهود ایران سعی در افزایش و گسترش فعالیت ها و اقدامات این تشکیلات داشت . صهیونیست هایی که در ایران سمت ریاست آژانس یهود را به عهده داشتند عبارت بودند از : یوسف بن نیسان حییم صادوق داخور ناس لبانون مناخیم الدار مردخای زر اسحاق تبیان و...
آژانس جهانی یهود ضمن کنترل و هدایت عملیات آژانس یهود ایران و نظارت کامل بر عملکرد آن مع الوصف هر از چند گاهی با اعزام ماموران و فرستادگان ویژه و روسا و مقامات درجه اول آن تشکیلات سعی در بررسی و ارزیابی فعالیت این کانون صهیونیستی در جامعه ایران داشت . این موضوع میزان اهمیت حضور و نفوذ صهیونیست ها و اهداف و مطامع محافل صهیونی را در ایران نشان می دهد.
اگر چه فعالیت آژانس یهود ایران حول محور جذب و انتقال یهود به فلسطین اشغالی بود اما واقعیت ها نشان می دهد که این تشکیلات در زمینه های مختلف سیاسی اطلاعاتی اقتصادی و فرهنگی نیز اقدامات دامنه دار و گسترده ای در مناطق مختلف ایران به ویژه مناطق یهودی نشین داشت و ایجاد شرکت های اقتصادی و تجاری چند منظوره با اهداف مختلف نشانگر اهداف متعدد این سازمان صهیونیستی در ایران بود.
به هر روی آژانس یهود ایران تا سال 1357 یعنی تا سقوط سلطنت پهلوی ده ها هزار یهودی ایرانی افغانی هندی عراقی و ... را ترانزیت و به فلسطین اشغالی انتقال داد. این آژانس از ایران به عنوان ایستگاه انتقال یهودیان کشورهای همجوار استفاده می کرد.
روزنامه اسرائیلی جروزالم پست در دسامبر 1970 م 1349 ش، آمار یهودیانی را که تا سال 1966 1345 به فلسطین منتقل شده بودند 53000 نفر اعلام کرد . به ادعای این نشریه تا سال 1968 م 1347 ش قریب به 55 هزار یهودی ایرانی از سوی آژانس یهود به فلسطین اشغالی انتقال یافته بودند.
منابع رسمی دولت شاهنشاهی در اوایل سال 1349 ش 1970 م رقم یهودیان ایرانی انتقال یافته به فلسطین را حدود 80 هزار نفر اعلام کردند . رسانه ها و منابع صهیونیستی در سال های اخیر مدعی شده اند که : تا سال 1948 (تاسیس اسرائیل ) (1327 ش) طبق آمار غیررسمی در حدود 20 هزار (طبق منابعی دیگر 30 هزار) یهودی ایرانی در اسرائیل اغلب اورشلیم و تل آویو مشغول کار و زندگی بودند ـ ولی طبق آمار رسمی جمعیت یهودیان ایرانی در اسرائیل در این موقع کمتر از 5 هزار نفر قید گردیده و این نشان می دهد که بیشتر یهودیان ایرانی به صورت غیر قانونی از طریق سرحدات سوریه و لبنان وارد آن سرزمین شده و در آن سکنی گزیده بودند. تا این زمان (1997 م 1376 ش ) جمعیت یهودیانی که ممکن است خود را از لحاظ خانوادگی به نحوی با ایران و ایرانی وابسته بدانند باز هم به صورت تخمینی کمتر از 150 هزار نفر است . طبق اسناد رسمی دولت اسرائیل تا استقرار جمهوری اسلامی در ایران تعداد یهودیان ایرانی ساکن اسرائیل به 114/500 نفر بالغ می شد که از این شمار جایگاه تولد 52 هزار نفر آنان در شناسنامه « ایران » قید شده است . از شروع انقلاب اسلامی تا پایان سال 1996 (1375 ش ) تعداد 18/664 نفر یهودی از ایران به اسرائیل آمده اند . جز آلیانس و آژانس یهود سازمان ها و انجمن های کاملا غیر ایرانی دیگری نیز در ایران تاسیس شده بود که « انجمن فرهنگی اوتصرهتورا » از جمله آن ها بود. این انجمن در سال 1324 شمسی تاسیس و فعالیت خود را آغاز و اهداف خود را فرهنگی و آموزشی اعلام کرد . در یکی از منابع یهودی در این باره چنین اشاره شده است : در سال 1324 شمسی شادروان راب اسحق مئیرلوی از طرف ربانوت اعظم اسرائیل به ایران آمد تا برای یهودیانی که از چنگ نازی های آلمان گریخته بودند و در شهرهای روسیه بسر می بردند بسته های خوراک لباس دارو و سایر وسایل زندگی بفرستد. او متوجه می شود که سطح معلومات یهودیان ایران در زمینه زبان عبری و علوم دینی بسیار پایین است . راب لوی با کمک زنده یاد کهن صدق و با اعانه ای که از شخصیت فرهنگ دوست معروف یهودی آمریکایی به نام اسحق شالوم در نیویورک گرفت اوتصر هتورا را تاسیس کرد که قسمت بودجه آن را موسسه آمریکن جوینت تامین می کرد. راب لوی که با اسحق شالوم تماس دائم داشت شعبه اوتصرهتورا را در ایران افتتاح کرد و با بودجه ای که مرتب (از آمریکا) دریافت می کرد ـ با همراهی زنده یاد سلیمان کهن صدق ـچندین باب مدرسه رسمی و کلاس های درس عبری در تهران و شهرستان های آبادان اراک ازنا بابل بوشهر بوکان تکاب خمین خوانسار رشت رضائیه (ارومیه ) رفسنجان زرقان سقز شاهین دژ شیراز کرمان گلپایگان مشهد میاندوآب نوبندگان و... تاسیس کرد. در مدارسی که آلیانس ایزرائیلیت در تهران و شهرستان های اصفهان بروجرد تویسرکان سنندج کاشان کرمانشاه دماوند و یزد داشت تدریس زبان عبری و علوم دینی به عهده معلمین اوتصرهتورا بود. مهاجرت دسته جمعی یهودیان اکثر شهرهای کوچک ایران به اسرائیل یا تهران باعث شد که تعدادی از مدارس اوتصرهتورا و آلیانس در بیش از بیست نقطه ایران تعطیل گردد. البته چنین ادعایی چندان معتبر و قابل استناد نیست زیرا با توجه به فراوانی و گسترش مدارس یهودی در مناطق یهودی نشین ایران و به خصوص تلاش همه جانبه آموزشگاه های آلیانس ایجاد یک انجمن صرفا فرهنگی و آموزشی چندان قابل توجیه نمی تواند باشد.
در یک منبع دیگر یهودی در این باره چنین آمده است : این انجمن در ابتدا به نام (بریت تورا) بود و بعدا به نام (اوتصرهتورا) خوانده شد.
ریاست اوتصرهتورای آمریکا آقای اسحاق شالوم توجه مخصوص برای جامعه یهود ایران منظور داشت و هر ساله مبلغ یکصد هزار تومان بودجه کمکی از آمریکا توسط موسسه (ژوینت ) (جوینت ) می رسد. اگر چه انجمن فرهنگی اوتصرهتورا در جامعه یهود ایران تاسیس شده بود و فعالیت داشت لیکن معمولا روسا و اداره کنندگان اصلی آنها غیر ایرانی بودند; مثل راب لوی آمریکایی که در سال 1328 ریاست این انجمن را برعهده داشت . اما بعدها ریاست ظاهری این تشکیلات به بعضی یهودی های ایرانی تفویض شد . با این وصف این انجمن همواره تحت برنامه و کنترل و سرپرستی عناصر و کانون های یهودی خارج از ایران حرکت می کرد و حتی هزینه آن نیز از خارج تامین می شد.
از دیگر سازمان های فعال یهودی در ایران که از سوی کانون های یهودی خارج از کشور تاسیس و شروع به کار کرد ارت نام داشت .
در شهریور ماه 1329 ش (1950 م ) نماینده ارت جهانی به ایران وارد و بلافاصله کمیته مرکزی ارت ایران از شخصیت های یهودی ایرانی انتخاب و هنرستان صنعتی مرکزی ارت تحت نظر مستقیم این کمیته در تهران افتتاح گردید و پس از مدت کوتاهی شعبه آن در اصفهان و شیراز تاسیس و هر شعبه تحت نظر کمیته های محلی مشغول کار گردید . ( ... ) از سال 1333 ش دوره های کوتاه هنرستان ارت به سه سال تبدیل گردید و تغییرات جدید در آنها داده شد . ( ... ) در هشتصد و هفتاد و یکمین جلسه شورای عالی فرهنگ مورخ 27/1/1334 ش امتیاز رسمی هنرستان صنعتی مرکزی ارت در تهران به تصویب رسید. در منابع یهودی درباره ماهیت و اهداف و عملکرد این موسسه آمده است : ارت پس از موسسه الیانس ایزرائیلیت فرانسه در عمر کوتاه خود در ایران بالاترین خدمات را به جامعه ما ارزانی داشت . ارت جهانی که یکی از عظیم ترین سازمان های آموزشی فنی غیر دولتی در سراسر جهان است 115 سال قبل یعنی در سال 1880 میلادی، در شهر سن پیترزبورگ به منظور به کار گماردن یهودیان روسیه توسطه Nikolai Bakst به وجود آمد.
پس از جنگ جهانی دوم ارت در کشورهای دیگر اروپایی فعالیت کرد و جهانی شد و اکنون در بیش از 27 کشور فعالیت می کند . در سال 1950 ارت به طور جدی در ایران مشغول فعالیت شد . آموزشگاه های ارت ایران با بالاترین معیار آموزشی آن زمان جوانان یهودی را به گونه ای با صنعت آشنا کرد که صاحبان صنایع فارغ التحصیلان ارت را سردست می بردند. وجود مدارس ارت و تربیت جوانان با استعداد سبب بالا رفتن ارزش های اجتماعی یهودیان ایران شد. ارت از طرف سازمان برنامه به صورت بسیار جدی حمایت می شد و تقریبا کلیه تجهیزات اصلی آن را تامین می کرد. ارت نیز از سوی محافل یهودی خارج از ایران اداره می شد و همواره تحت کنترل و نظارت و بازرسی آنها قرار داشت .
بازدید بارون ادموند دوروچیلد یهودی سرشناس و ثروتمند فرانسوی از موسسات ارت ایران در تاریخ پنجشنبه 27 بهمن 1333 در معیت آلبرشتین رئیس ارت ایران گویای این واقعیت است . در هفتاد و پنجمین سال تاسیس ارت جهانی کنگره ای مرکب از رهبران و روسای ارت 19 کشور مختلف جهان از جمله ایران در ژنو تشکیل شد . این کنگره با پیام تبریک آیزنهاور رئیس جمهور آمریکا و بن صبی رئیس جمهور وقت اسرائیل آغاز به کار کرد. یکی دیگر از سازمان های یهودی فعال در ایران موسسه آمریکن جوینت بود که تحت پوشش امور فرهنگی اجتماعی و بهداشتی فعالیت می کرد.
در منابع یهودی درباره اهداف و برنامه های آمریکن جوینت نوشته اند : اسرائیلی های آمریکایی از آنجائیکه متوجه شدند که یهودیان اکثر ممالک دنیا فاقد امکانات برای رفع نیازهای فرهنگی ـ بهداشتی و امور اجتماعی خود هستند با تاسیس مرکز به نام آمریکن جوینت اقدام نمودند و به موسسات و مراکز اسرائیلی (یهودی ) دنیا از جمله ایران نیز کمک مالی می نمودند. به این منظور به تاسیس دفتری به نام « اداره آمریکن جوینت » اقدام نمودند . بر اساس برخی نوشته ها جوینت در سال 1914 م 1293 ش در آمریکا تاسیس شد . اینسازمان یک تشکیلات به ظاهر خیریه یهودی است که از راه کمک مالی که از سازمان خیریه آمریکایی یوناتید جویش اپیل United Jewish Appeal of America دریافت می دارد فعالیت می کند . افرادی که از سال 1952 تا 1979 ریاست موسسه آمریکن جوینت ایران را بر داشتند به ترتیب عبارت بودند از: استانلی آبرومویج ابراهام لاسکو مائوریک لیپن تئودور فدر مائوریک رومبرو سیدنی انگل مارسل روزمبرگ و میچل شیندلر . این افراد تماما از یهودیان غیر ایرانی بودند که هر کدام به مدت 2 تا چهار سال به ایران اعزام و سرپرستی آمریکن جوینت را به عهده داشتند.
این قبیل سازمان ها و موسسات به علاوه کانون ها و انجمن های دیگری که از ذکر و شرح آنها خودداری شده است تماما با مجوز و موافقت رسمی حکومت پهلوی و مقامات درجه اول کشور ایران فعالیت داشتند و عمدتا از حمایت و مساعدت مالی و سیاسی دستگاه حاکم شاهنشاهی نیز برخوردار بودند. در عین حال سازمان ها و تشکل های یهودی داخل کشور و نیز آنها که به طور علنی و رسمی از سوی محافل یهودی و یا صهیونیستی خارج از ایران در این کشور تاسیس شده بودند همگی با هم ارتباط و همکاری داشتند و در زمینه های گوناگون با هماهنگی اقدام و عمل می کردند.