گزارش:
هریپاتر، افسونگر کودکان جهان
جی کی رولینگ: من هیچ گاه درباره نوشتن برای کودکان فکر نکردم این کتاب کودکان بود که مرا انتخاب کرد.
رولینگ نویسنده مجموعه داستانهای هری پاتر گرچه هیچ گاه درباره نوشتن برای کودکان فکر نکرده بود اما زمانی که شروع به نوشتن کرد این کتابها را به صورت مجموعه های به هم پیوسته نوشت و منتشر کرد فکر خلق هری پاتر در سال هزار و نهصد و نود 1990 در کوپه یک قطار به ذهن رولینگ خطور کرد با انتشار نخستین جلد کتابهای هری پاتر رولینگ به شهرت و موفقیت زیادی دست یافت و به همین دلیل در سال هزار و نهصد و نود و نه 1999 جلد دوم و سوم را به چاپ رساند و در فاصله کوتاهی بعد از چاپ این دو جلد قسمت چهارم هری پاتر را منتشر کرد به دنبال ان فروشی که تا ان تاریخ بی سابقه بود زمینه را برای چاپ های بعدی فراهم کرد جلد پنجم هری پاتر رکورد فروش قبلی را شکست و در چاپ اول خود هفت 7 میلیون نسخه را روانه خانه علاقمندان کرد این مجموعه به شصت و یک 61 زبان زنده دنیا ترجمه و در اکثر کشورهای جهان منتشر شد.
مدتی بعد مجموعه هری پاتر جایزه بهترین کتاب کودک برام استوکر را برای خانم رولینگ به ارمغان اورد و سپس این شهرت جهانی شرکت های فیلمسازی هالیوود را در ساختن فیلم بر اساس این داستانها مصمم کرد شهرت این داستانها باعث شد لباسهای هنرپیشگان این مجموعه و حتی کتابهای درسی هری پاتر که به معرفی حیوانات و ابزار و فنون به کار رفته در مدرسه جادوگری می پرداخت در بین نوجوانان طرفداران زیادی پیداکند نوجوانان زیادی هم به اموختن فنون جادوگری ترغیب شدند اما با این همه شهرت مجموعه داستانهای هری پاتر از سوی منتقدان ادبیات کودک و نوجوان کتابهایی دارای ارزش ادبی پایین معرفی شد بسیاری ان را یک رمان عامه پسند دانستند و بسیاری هم کتابها را دارای اثرات تربیتی و فرهنگی نامطلوب برای کودکان خواندند در این مطلب سعی می کنیم تا به این کتابها را از زاویه ای فارغ از شیفتگی علاقمندان نگاه کنیم منتقدان ادبیات کودک معتقدند که کودکان چهره واقعی جهان و ارزشهای موجود را از این کتابها می اموزند و تصاویر خیالی و فانتزی تاثیر زیادی بر روح و جان انها می گذارد.
کاشفی خوانساری منتقد در این خصوص می گوید رولینگ از نمادهایی مثل مار جغد تک شاخ کلاه گربه اعداد و اینه کمک می گیرد این نمادها گرچه تخیلی هستند اما پیام یا اثرات ثبتی برای کودکان ندارد چون همه در راستای رواج جادوگری است کاشفی با اشاره به این که در این مجموعه داستانها جادوگری امری پسندیده و اخلاقی به کودکان معرفی می شود می گوید این موضوع حتی مخالفت کلیسا و پیروان مسیحیت را هم به دنبال داشت به طوری که انها ضمن اشاره به این که جادوگری طبق تعالیم مسیحیت یکی از ابزارهای شیطانی است گفتند این کتاب ها به اموزش حیله گری و انتقام جویی و دزدی و کینه و نفرت اثرات بلند مدتی در ذهن کودکان می گذارد با وجود استقبال عمومی از این کتابها ورود هری پاتر به مدارس و کلیساهای بسیاری از کشورهای جهان ممنوع اعلام شد و انجمنهای اولیا و مربیان بیانیه های اعتراص امیز زیادی را منتشر کردند محافل دینی در خصوص تحریف تعالیم مذهبی در این کتابها تذکر دادند و اشاره کردند که در کتاب های هری پاتر به خالق هستی کمتر پرداخته می شود به طوری که در دنیای خیالی رولینگ همه امور تصادفی است مرگ دررمان های هری پاتر با تعلیمات دینی مغایرت دارد و روح به مفهومی که در دین هست در این کتابها وجود ندارد روز عید کریسمس کسی دعا و نیایش نمی کند و این دنیا به طور کلی مقدسات را خنثی می کند در واقع هری پاتر از دید کلیسا منجر به رواج جادوگری و فرقه های الحادی شیطان پرستی است.
گروهی از منتقدان هری پاتر هم معتقدند با توجه به این که در قرن حاضر گرایش به معنویت و دین خواهی دوباره در جوامع غربی رو به گسترش است برخی فیلم سازان با توجه به ابزار توانمند منطبق بر اهداف سازندگان و شرکت های صهیونیستی قصد دارند تا اذهان جستجوگر را سرگرم جادوی خود کنند و با ارائه ائین های خیالی و ترویج خرافه انسانها را از مسیر واقعی خود دور کنند کاشفی خوانساری در این خصوص می گوید هری پاتر از اثار غیب باور و باطن گرایی است که این مفاهیم را در خلا دین و غیاب خدا دنبال می کند در حال حاضر در غرب مکتبهای عرفانی خاصی مرسوم است که معنویت را بدون خدا و شریعت دنبال می کند و طرفدارانی هم پیداکرده است توفیق این مکتب ها از طرفی نشان دهنده نیاز جدی بشر به معنویت و باور قلبی به عالم غیب است و از طرف دیگر نشان دهنده انحراف در این جریانات است مسئله تقابل خیر و شر از دیگر مواردی است که منتقدان درباره ان به تحلیل پرداخته اند.
منوچهر اکبرلو منتقد ادبیات کودکان در این باره می گوید این موضوع که ادم خوب های داستان در بعضی جاها از قدرتشان استفاده شخصی می کنند نگران کننده است چون ارائه چنین پیام هایی اثرات بلند مدتی در جوانان خواهد داشت وی درباره قدرت جادوگری شخصیت های هری پاتر می گوید ما در این مجموعه شخصیت هایی را داریم که به صورت غریزی صاحب این جادو هستند و این نشان می دهد جادویی که در این کتابها هست از جنس جادوگری و سحر وافسونی که در افسانه های شرقی وجود دارد نیست چون در انجا سیر ساختار به گونه ای است که عجوزه ها با استفاده از حقه های اکتسابی جادو می کنند و در خلقت انها شر به معنای مطلق وجود ندارد در حالی که در مجموعه هری پاتر جادوگران از چنان قدرت ما فوق بشری ذاتی برخوردارند که این نشان می دهد در این کتاب ها در زمینه داستان خلقت هم دیدگاه درستی وجود ندارد چون طبق تعالیم دینی خداوند هیچ کسی را بد نیافریده است وی درباره عاقبت این شخصیت ها می گوید در افسانه ها ی شرقی همیشه نیروهای شر به وسیله نیروهایی باهوش تر نابود می شوند در حالی که در داستانهای هری پاتر سیر ساختاری روایت به گونه ای است که برای این افراد مرگی وجود ندارد.
نکته مهم دیگر این است که با وجود همه این انتقادها کتابهای هری پاتر در سراسر دنیا با استقبال زیادی روبروشد ه است عده ای علت این امر را ساختار عامه پسند این کتابها و به مدد تبلیغات رسانه ای می دانند علیرضا اقا غفار مدیر خبرگزاری کتاب ایران این موضوع را چنین تحلیل می کند کتابهای هری پاتر با نگاه به فرهنگی نوشته شده است که در برخی کشورهای اروپایی در غرب بویژه برای مخاطب نوجوان مورد توجه باشد اما من حس می کنم که این کتاب در کشورهای شرقی به خصوص ایران به خودی خود مورد استقبال قرار نگرفت بلکه تبلیغات به ان کمک کرده است وی درباره نحوه فروش این کتابها در ایران می گوید برخی کتاب فروشی ها همزمان با انتشار جهانی کتاب اقدام به فروش ان کردند این خبرها هم لحظه به لحظه مثل لحظه سال تحویل و به این نحو که یک ساعت مانده به فروش هری پاتر و ذر خبرگزاری ها مخابره می شد چون کتاب در بدو ورود به زبان انگلیسی بود فقط تعدادی مترجم و برخی از کسانی که به زبان مسلط بودند در مقابل کتابفروشی ها صف کشیدند بنابر این به نظر می رسد کل طرفداری از هری پاتر در ایران فقط یک نوع ژست ادبی باشد اما از این مسائل که بگذریم نکته مثبتی که در مورد پدیده هری پاتر می توان اشاره کرد استقبال عمومی از یک کتاب است در واقع این موضوع که یک بار هم کتابی موضوع بحث جوانان و نوجوانان قرار بگیرد خود مسئله قابل تاملی است.
این کتاب حتی این سوال را ایجاد می کند که چرا نویسندگان شرقی به این موضوع دقیق تر نمی پردازند و سعی نمی کنند تا فرهنگ خود را به همین نحو تبلیغ کنند در نشستی که روسای کتابخانه های عضو اکو در تهران حضور داشتند این موضوع را از رئیس کتابخانه ملی ترکیه پرسیدیم که ایا کتاب های هری پاتر به کشور ایشان هم امده است رئیس کتابخانه ملی ترکیه در مورد هری پاتر چه نظری دارد. اقای اجار در این خصوص گفت کتاب های هری پاتر همان طور که به کشورهای دیگر جهان وارد شد به ترکیه هم امد و به علت شهرت مورد استقبال کودکان و نوجوانان قرار گرفت اما باید توجه داشت که کتابهای هری پاتر را یک نویسنده انگلیسی نوشته و سعی کرده است تا فرهنگ غربی را منتشر کند از این رو ما نباید فراموش کنیم که این موضوع تا زمانی که نویسنده ای از شرق بلند شود و فرهنگ کشور خود را گسترش دهد ادامه خواهد یافت.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
