گزارش «مهلیس» و زلزله سیاسی در لبنان

حسن فتحی
گروه بین‌الملل:مشخص بود که انتشار گزارش «مهلیس» درباره ترور رفیق حریری نخست وزیر پیشین لبنان اوضاع را در این کشور و سوریه که نقش بسزایی در این حادثه داشت دگرگون خواهد کرد. به همین دلیل قبل از انتشار این گزارش لبنان به حال آماده‌باش در آمده و سوریه هم که با خودکشی و یا قتل غازی کنعان وزیر کشور که سال‌ها مسئولیت نیروهای امنیتی این کشور را در دست داشته و در راس نیروهای نظامی سوریه در لبنان قرار داشت خود را آماده شنیدن این گزارش کرده بود تا در مقابل آن واکنش نشان دهد.
البته سوریه که هنوز هم عواملش در امور داخلی لبنان دخالت می‌کنند با توجه به این که مشخص بود در گزارش مهلیس نامی از این کشور برده خواهد شد علاوه بر این که دست به اقداماتی در داخل زد عوامل خود را در لبنان نیز هماهنگ کرد تا علیه این گزارش دست به واکنش زده و در صدد بی ‌اعتبار کردنش برآیند. در آستانه انتشار گزارش «مهلیس» حسن صباح وزیر کشور لبنان اعلام کرد که اقداماتی مشابه آنچه در وضعیت فوق‌العاده پیش می‌آید انجام داده‌ایم. به گفته وی، طبیعی است که گزارش «مهلیس» قاضی و دادستان آلمانی مشغول رسیدگی به پرونده رفیق حریری واکنش‌‌های سیاسی و امنیتی در پی داشته باشد.
در همین حال روزنامه‌ها قبل از انتشار گزارش خبر از بازداشت یک افسر سوری در فرانسه در ارتباط با ترور حریری داده و پس از آن نیز دولت لبنان خروج تعدادی از افراد و شخصیت‌های سیاسی، نظامی و امنیتی این کشور را ممنوع کرد. مقامات فرانسوی اعلام کردند که زهیر محمد سعید صدیق افسر سوری را به عنوان مظنون در مشارکت در برنامه‌ریزی و ترور حریری بازداشت کرده‌اند. او در آخرین بازجویی خود گفته بود که لحظاتی پیش و بعد از وقوع انفجار در یکی از هتل‌های اطراف محل وقوع حادثه حضور داشته است.
مقامات لبنانی و سوری می‌دانستند که اوضاع پس از انتشار گزارش آرام نخواهد ماند. اما آنچه در این میان حایز اهمیت بوده و پیش‌ بینی‌ها را تایید کرد دست داشتن جناح‌های طرفدار سوریه در لبنان و عوامل سوری در حادثه ترور رفیق حریری بود.
از روزی که حریری در مسیر پارلمان لبنان ترور شد روند حوادث در این کشور علیه سوریه شدت گرفت و این فرصت در اختیار لبنانی‌ها و جامعه بین‌المللی قرار گرفت تا بر اساس قطعنامه 1559 شورای امنیت سازمان ملل، خوستار خروج بی‌ درنگ نظامیان و نیروهای امنیتی سوریه از لبنان و خلع سلاح گروه‌های شبه نظامی شوند، زیرا همان‌ گونه که در گزارش «مهلیس» مشخص شده این گروه‌ها به همراه رییس جمهوری لبنان و عواملش و نیروهای امنیتی ـ نظامی سوریه در این ترور نقش داشتند. هدف آنها از دست زدن به این حادثه ناگوار نیز از بین بردن یک مخالف عمده در لبنان و ایجاد ترس و وحشت در میان مخالفین سوریه بود. زیرا رفیق حریری به دلیل وابستگی رییس جمهوری لبنان به سوریه و اشغال کشورش توسط ارتش سوریه دست به استعفا زده و خواستار برکناری ژنرال امیل لحود رییس جمهوری لبنان بود که در سایه فشارهای سوریه به پارلمان لبنان بر خلاف قانون اساسی، دوره ریاست جمهوری خود را تمدید کرده بود.
مخالفت‌های حریری با خواسته‌‌های غیر قانونی سوریه و متحدانش در لبنان میل آنها که این سرزمین اشغالی را ملک مطلق خود می‌دانستند نبود و تصور می‌کردند با از سر راه برداشتن حریری می‌توانند آرامش مورد نظر را در لبنان برقرار سازند.
گزارش 60 صفحه‌ای قاضی آلمانی و رییس کمیته بین‌المللی تحقیق درباره ترور حریری تقدیم کوفی عنان دبیر کل سازمان ملل شد تا او آن را برای بررسی و اتخاذ تصمیم‌های لازم در مورد عوامل ترور به شورای امنیت ارایه دهد. از نخستین جمله گزارش مهلیس می‌توان چنین استنباط کرد که حادثه ترور حرکتی انتقامجویانه نبوده بلکه اقدامی سیاسی بوده است.
4 عامل اساسی در این گزارش برای ترور اعلام شده است که عبارتند از:
1ـ نظام و سیستم امنیتی سوریه به دخالت و مشارکت در ترور حریری متهم شده است. افشای این مساله روابط میان سوریه و لبنان را بیش از پیش بحرانی کرده و افکار عمومی مردم لبنان را علیه سوری‌ها تحریک خواهد کرد. مردم لبنان بر خلاف برخی گروه‌های وابسته به سوریه نظیر حزب‌الله و جنبش امل و تعدادی از گروه‌های فلسطینی، مخالف سوریه بوده و در انتخابات اخیر پارلمانی نیز نشان دادند تمایلی به همراهی با این افراد و گروه‌‌ها ندارند.
2 ـ جبهه خلق برای آزادی فلسطین (فرماندهی کل) به رهبری احمد جبرئیل از دیگر عوامل ترور عنوان شده است. احمد جبرئیل که در راس یک گروه مارکسیستی فلسطینی قرار دارد که مخالف عرفات و روند حاکم بر فلسطین است وابسته به سوریه و دیگران بوده و از طریق کمک‌های دیگران به بقای خود ادامه می‌دهد. این گروه به دست داشتن در برخی اقدامات تروریستی نظیر بمب‌گذاری در هواپیمای مسافربری پان آمریکن که بر فراز لاکربی اسکاتلند سقوط کرد متهم است. فعالیت این گروه دست زدن به اقدامات تروریستی با هدف کسب درآمد است.
3 ـ شخصی به نام ابوعبیده از اعضای گروه «الانصار» که در اردوگاه فلسطینی «عین ‌الحلوه» در لبنان مستقر است به دست داشتن در این حادثه متهم شده است.
4 ـ مسئول امنیتی یک جمعیت ظاهراً خیر به نام عبدالعال مظنون به مشارکت در ترور شده است. این گروه‌ها که با هدف اقدامات خیریه شکل گرفته‌اند و توسط پول‌های مشکوک تغذیه می‌شوند نقش بسزایی در جذب افراد برای دست زدن به اقدامات تروریستی دارند. رد این گروه‌ها را در ارتباط با فعالیت ‌های القاعده و حادثه 11 سپتامبر نیز مشاهده کردیم. سرنخ این گروه‌ها معمولاً در دست کسانی است که آنها را از نظر مالی و اقتصادی تغذیه می‌کنند دولت لبنان اگر می‌خواهد آرامش به این کشور باز گردد و این سرزمین به افغانستان دیگری به عنوان مامن و ماوای تروریست ‌ها تبدیل نشود باید قطعنامه 1559 شورای امنیت را به طور کامل به اجرا درآورده و کلیه گروه‌های شبه نظامی را خلع سلاح کند.
ماموریت «مهلیس» که به نظر می‌رسد برای تکمیل گزارش خود تمدید شده با وجود عدم همکاری سوری‌ها و برخی مقامات لبنانی، بسیار مثمر ثمر بود و 4 واقعیت را مورد تاکید قرار داد که عبارتند از:
1 ـ این واقعیت را آشکار ساخت که سیستم امنیتی سوریه در پشت ماجرا قرار داشته و هدایت این اقدام را بر عهده داشته است. زمانی که آمریکا و فرانسه خواستار عقب ‌نشینی کامل نیروهای امنیتی سوریه از لبنان شدند به دلیل همین دخالت‌ها و اقدامات بود.
2ـ گروه‌های فلسطینی که باید توجه خود را به مبارزه با اسراییل و آزادسازی سرزمین خود معطوف دارند متاسفانه به ابزاری در دست سازمان‌ های امنیتی و اطلاعاتی تبدیل شده و با توجه به حاشیه امنیتی که در لبنان اشغالی به دست آورده بودند به گروه‌های تروریستی تبدیل شده‌اند. در هفته‌های اخیر دولت لبنان در صدد برخورد با گروه‌های مسلح فلسطینی برآمده و باید با قاطعیت در صدد مهار این گروه‌ها برآید.
3ـ اردوگاه ‌های آوارگان فلسطینی بر کانون ‌هایی برای آموزش و پرورش تروریست‌ها تبدیل شده است. این اردوگاه‌ها بهترین پوشش برای ساماندهی و فعالیت تروریست‌ ها هستند.
4ـ افشای نقش گروه‌ها و سازمان ‌های خیریه بیانگر این واقعیت است که چنین پوشش‌ هایی ابزاری در دست سازمان‌ های اطلاعاتی است تا به اهداف از این طریق جامه عمل بپوشند.
گزارش مهلیس بسیار گویا و افشاگر بود و بسیاری از پیش ‌بینی‌ها را محقق گرداند.
اگر چه طرفداران سوریه در لبنان و مقامات دمشق برای بی ‌اعتبار کردن گزارش دلایلی دارند اما نمی‌توان از کنار آن به سادگی گذشت در این شرایط دفتر رییس جمهوری لبنان با انتشار بیانیه‌ای بخشی از گزارش را تکذیب کرد. در بیانیه آمده بود این مساله که احمد عبدالعال یکی از متهمان این پرونده پیش از وقوع حادثه ترور با امیل لحود رییس جمهوری لبنان تماس تلفنی داشته، صحت ندارد.
به گفته دفتر مزبور، انتشار این موضوع اقدامی در چارچوب حمله‌های مستمر ضد شخص رییس جمهوری و مسئولیت ‌های ملی وی توصیف شده است. همچنین بشار اسد رییس جمهوری سوریه دخالت کشورش را در این حادثه به شدت انکار کرده و گفت: ترور حریری بر خلاف اصول ما و اصول من است و من هرگز در طول عمرم چنین کاری نمی‌کنم. چنین واکنشی را از جانب احمد جبرئیل نیز شاهد بودیم. به این ترتیب تمامی افراد و جناح‌‌هایی که در گزارش مهلیس متهم شده بودند دست به واکنش زده و به تکذیب دخالت خود در این حادثه پرداختند ولی این‌ گونه نیست که این تکذیب‌ها و انکارها بتواند فعالیت ‌های بعدی قاضی آلمانی را تحت‌ تاثیر قرار دهد. به همین دلیل باید در انتظار واکنش‌ های شورای امنیت سازمان ملل و کوفی عنان باشیم زیرا به نظر نمی‌رسد با انتشار گزارش مهلیس و یا تمدید ماموریت او، همه چیز بایگانی شده و به دست فراموشی سپرده شود. در این ارتباط سخنان سینیوره نخست وزیر لبنان که از یاران رفیق حریری است نیز جالب توجه می‌باشد. او اعلام کرد که این گزارش گامی مهم برای رسیدن به حقیقت است.
اگر عاملین این حادثه در یک دادگاه بین‌المللی به مجازات برسند می‌توان امیدوار شد که عدالت درباره تروریست‌ ها اعمال شده است در غیر این صورت مردم لبنان در صدد انتقام گرفتن برخواهند آمد.