زنان فمینیست در جهان عرب

آنیتا کریمی: هنگام صحبت از فمینیسم در جهان عرب 2 پرسش را می‌توان مطرح کرد:
1- آیا این شاخه از فمینیسم فقط شامل عرب‌های مسلمان می‌شود یا مسیحیان و یهودیان را هم در بر می‌گیرد؟
2- دغدغه‌های ذهنی فمینیست‌های جهان عرب چیست؟
پاسخ پرسش اول را به سادگی می‌توان اینگونه داد: از آنجا که اسلام دین غالب این منطقه است پس در اکثر موارد مقصود از فمینیست‌های عرب مسلمانان هستند (که مذهب خود باعث ایجاد تفاوت در مشغولیت‌های ذهنی می‌شود.)
پاسخ سوال دوم را می‌توان با یک دسته‌بندی کلی داد.
1-فمینیست‌های مذهبی 2- فمینیست‌های سکولار 3- خروج کنندگان از دین (مرتد)
دسته نخست از فمینیست‌های مذهبی جهان عرب با در مرکز توجه قرار دادن مذهب خود سعی در بازخوانی و تفسیر متون دینی و انطباق آن با مسایل روز جهان و جامعه خود دارند. از فعالان عمده این دسته می‌توان اسما برلص (ASMA BARLAS) فمینیست‌ پاکستانی را نام برد که استاد دانشگاه ITHCA در آمریکا است.
از کتاب‌های او می‌توان به کتاب «ایمان به زنان در اسلام: تفاسیر مردم سالارانه دشوار و پیچیده از قرآن» نام برد. او در مقالات خود (عمدتا بعد از 11 سپتامبر) می‌کوشد تا بر تفاسیر مردسالارانه، زن‌ستیز و خشونت‌ورز از قرآن به مثابه یک متن مرجع دینی خط بطلان کشد.
از سخنرانی‌های جالب توجه او می‌توان به سخنرانی او در دانشگاه یل (YALE) در سال 2002 اشاره کرد با این عنوان: «ممکن است اسلام واقعی از جای خود بلند شود»؟ (که کنایه‌ای بود به نام آهنگ پر فروش یک خواننده رپ سفیدپوست آمریکاییم). اسرار نعمانی (ASRA NOMANI) روزنامه نگار هندی – آمریکایی دوست و همکار دانیل پرل (DANEAL PEARL) در روزنامه واشنگتن پست (روزنامه نگار آمریکایی که سال 2002 در کراچی گروگان گرفته و کشته شد) در ردیف فمینیست‌‌های مذهبی اصلاح‌طلب قرار می‌گیرد.
او در سال 2005 برای نخستین بار در طول تاریخ اسلام خطیب بعد از نماز مسجدی در نیویورک شد. او نویسنده کتاب «تنها ایستاده در مکه» است.
دسته دوم دغدغه‌های سیاسی – اجتماعی خود را مورد توجه قرار می‌دهند. «جهانی‌سازی» و تبعات آن عمده‌ترین حلقه پیوند آنان است.
در زمینه اجتماعی فعالیت‌شان – با توجه به بافت خاص جامعه خود – (همگام با نخبگان و روشنفکران مرد) عمدتا متمرکز است بر : مخالفت با سانسور، نقد حجاب، قوانین مردسالارانه نظام قضایی و ضرورت آموزش و تعلیم دختران . از فعالان این دسته می‌توان به فاطمه مرنیسی (FATEMA MERNISSI) اشاره کرد که نویسنده جامعه و استاد دانشگاه در رباط مراکش است.
او همچنین نویسنده سلسله مقالات «شهرزاد سندباد و هزار و یک شب» است. او کتاب‌های متعددی در حوزه مسایل زنان تالیف کرده که به اکثر زبان‌های مهم ترجمه شده است.
از جمله آثار او می‌توان به «رویای تجاوز: داستان‌های دوران نوجوانی دختری از حرم‌سرا»، «ملکه‌های از یاد رفته اسلام»، «زنان مغرب زمین» و «مبارزه‌ای روزانه: مصاحبه با زنان مراکشی»اشاره کرد او همچنین از موسسان جامعه مدنی مراکش (CIVIL SOCIETY) به همراه عده‌ای از روشنفکران مراکشی است.
نووال ال سعداوی (NAWAL EL SAADAWI) فمینیست‌ مصری به همراه همسرش دکتر شریف حتاتا (SHERIF HETATA) هر دو از فعالان حقوق بشر را هم می‌توان در این دسته جای داد.
سعداوی علاوه بر پرداختن به دلمشغولی‌های عام فمینیستی در زمینه سیاست خارجی از منتقدین سرسخت بوش و بلر همین طور عملکرد اتحادیه اروپاست.
در حوزه سیاست داخلی پیوسته با سیاست‌های اتخاذ شده از سوی دولت مصر (خصوصا دولت سادات (SADAT) مخالفت ورزیده است. انتقادات او بیشتر شامل سیاست‌ها اقتصادی دولت مصر است که باعث تشدید فقر شده است. «نخستین گروهی که از فقر به شدت متاثر می‌شوند زنان هستند که این فقر مادی خود منجر به فقر فرهنگی می‌شود.
چندین نسل زمان می‌برد تا این دور معیوب به هر حال جایی متوقف شود. «او در مقاله‌هایش «جنگ»‌های منطقه خاورمیانه توسط آمریکا و انگلیس را جنگ علیه «ذهن و اندیشه» زنان می‌داند. رجوع شود به این مقاله THEWAR AGAINST WOMEN AND WOMEN AGAIST WAR جنگی بر ضد زنان و زنان ضد جنگ). البته دیدگاه‌های او باعث شد تا در سال 1972 از خدمات دولتی منفصل شود و مجله «سلامتی» که او تاسیس کرده بود و سردبیرش بود توقیف شود سرانجام در زمان ریاست جمهوری سادات سال 1981 به زندان رفت و یک ماه بعد به سبب ترور سادات از زندان آزاد شد. نام او اکنون در لیست تروریست‌های بنیادگرای اسلامی است.
از کتاب‌های او می‌توان به «زن در نقطه صفر» «چهره نهفته حوا: زنان در جهان عرب» و «خاطرات یک خانم دکتر» اشاره کرد.
در دسته سوم می‌توان ارشاد منجی (IRSHAD MANJI) فمینیست‌ اوگاندایی ساکن کانادا را قرار داد.