سیاست‌ورزی و دین‌ورزی خالصانه

احسان مهرامی
حسینیه ارشاد روز پنجشنبه دوباره میزبان محافل سیاسی و روشنفکری ایران بود مکانی که بیش از انقلاب 57 نیز حلقه اتصال گروهها و مجامع سیاسی با نگرش متفاوت به هدف مشترک بود و در چهارمین دهه عمر خود این سنت را همچنان حفظ کرده است. این بار یادمان دکتر یدالله سحابی بهانه‌ای شده بود تا به مانند همیشه اجتماعی متنوع از گرایشات سیاسی، اجتماعی در حسینیه ارشاد گرد هم آیند و در آیین سالگرد درگذشت سحابی از او گفته شود و نقشی که در تحولات ایران ایفا کرد. گرامیداشت یاد این استاد برجسته دانشگاه تهران البته بهانه‌ای هم شد تا سخنرانان گروههای متفاوت از این تریبون برای ارزیابی تحولات امروز ایران نیز بهره گیرند و برای مخاطبان خود از دغدغه‌های سیاسی و اقتصادی بگویند چنانچه محسن کدیور جمهوریت و اسلامیت نظام را به بررسی نشست؛ الهه کولایی از روشنفکری دینی گفت و اقتصاد سیاسی و نقد نظریه‌های اقتصادی دولت نهم موضوع بحث طولانی عزت‌الله سحابی شد. پسری که درسالگشت فقدان پدر نظریه‌های اقتصادی دولت نهم را به چالش کشید. تعدادی از جمعیت ساعاتی قبل از باز شدن درها در مقابل حسینیه حاضر شده بودند. از میان شخصیتهای  سیاسی اعضای جبهه متحد کرد از همه زودتر و به صورت جمعی در مراسم حاضر شدند  و دسته گلی هم با خود آورده بودند. صندلیهای ردیف جلو متعلق به کهنسالانی بود که خاطراتی فراوان از یدالله سحابی داشتند.
مهدی کروبی هم وقت‌شناس بود و پیش از دیگران آمد و پس از او حسین انصاری راد رئیس کمیسیون اصل نود مجلس ششم. اما حضور ابراهیم یزدی دبیر کل نهضت آزادی و روبوسی او با مهدی کروبی دبیر کل حزب اعتماد ملی فلاش دوربینها را روشن کرد. رضا خاتمی دبیر کل جبهه مشارکت و دیگر فعالان سیاسی هم دقایقی پس از شروع برنامه آمدند و در میان جمعیت نشستند.
در میان جمعیت جمعی از چهره‌های سیاسی، اجتماعی و نمایندگان سابق مجلس شورای اسلامی و روزنامه‌نگاران حضور داشتند. مجری برنامه هدی صابر مجری نام آشنای برنامه‌های نیروهای ملی مذهبی به بیان ویژگی‌های اخلاقی و سیاسی یدالله سحابی اشاره کرد. او سحابی رامردی به وجدآمده از وجد طبیعت خواند و با بیان اینکه طبیعت حوصله دارد و ما باید اهل حوصله باشیم سحابی را مرد حوصله خواند. صابر پس از سخنان خود گفت که دو کهنسال و سه میانسال درباره سحابی سخن می‌گویند. صدر حاج سید جوادی اولین سخنران بود که آرامش درون و بیرون به هنگام سختی‌ها را از جمله ویژگی‌های بارز سحابی دانست که براساس آموزه‌های قرآنی و گفته‌های پیامبر از صفات بارز مومنان است او برای توضیح آرامش سحابی به دو خاطره اشاره کرد یکی پیش از انقلاب اسلامی و دیگری پس از آن.
وی گفت: هنگامی که دکتر سحابی در سال‌های 1340 به جرم شرکت در تأسیس نهضت آزادی ایران و عضویت در شورای مرکزی آن و مخالف با انقلاب سفید شاه بازداشت و در پادگان نظامی عشرت آباد زندانی و در دادگاه نظامی محاکمه شد، آرامش و شکیبایی خود را از دست نداد. صدر حاج سید جوادی افزود: یکبار دیگر هم یارانش این وقار و آرامش او را در فتنه‌ای کاملاً متفاوت، بعد از انقلاب مشاهده کردند. هنگامی که به همراه یارانش در سالروز تأسیس نهضت آزادی، برای ادای احترام به آیت‌الله طالقانی، بر سر مزارشان در بهشت زهرا جمع شده بودند، عناصر جاهل و نادان و مأمور و معذور، با نهایت خشونت به جان آنها افتادند و پیرمرد را به همراه یار دیرینش مرحوم مهندس بازرگان و همراهان، با چشمانی بسته به یک کاروانسرای مخروبه متروکه بردند و در آنجا نمایش دادگاه صحرایی و اعدام انقلابی را به اجرا گذاشتند. آنها که از نزدیک شاهد و نگران حال او بودند، گواهی می‌دهند که کمترین نشانه‌ای از تزلزل و تردید، ترس و ناراحتی از حرکت این جاهلان در قیافه او دیده نمی‌شد. در ادامه این مراسم سید امیر خرم نیز طی سخنانی با بیان این که سحابی مردی بود که تمام عمر با برکت خود را در فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی صرف کرد، اظهار داشت: علاوه بر تلاش‌های سیاسی و اجتماعی مرحوم سحابی آنچه نام ایشان را در تاریخ معاصر این سرزمین ماندگار کرده، خصوصیات شخصی ایشان است. پارسایی، زهد و تقوا از جمله فضایل اخلاقی‌ای بود که او را به عنوان مربی برای تمام آنانی که پس از او به معرکه سیاست وارد می‌شدند، بدل ساخت. مرحوم سحابی مانند مرحوم بازرگان و مرحوم طالقانی متعلق به نسلی بود که سیاست را در دامان اخلاق آموخته بودند. الهه کولایی عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت ایران اسلامی دیگر سخنران این مراسم بود که وقتی نوبت به او رسید مجری مراسم گفت: پس از شنیدن صدای دو مرد نوبت آن است که صدای یک زن را بشنویم.
کولایی از یدالله سحابی به عنوان فردی یاد کرد که عمر خود را در تلاش برای نشان دادن کارآمدی دین در عصری که برخی آن را نافی پیشرفت و بهبود مادی و معنوی انسان معرفی می‌کردند، سپری کرد. کولایی با بیان اینکه «تعادل میان مولفه‌های هویت بومی و دینی در برابر جهانی شدن، عام گرایی و یکسان سازی را در سراسر جهان معنا می‌کند» افزود: برخی از مسلمانان در مواجهه با فشار سنگین دگرگونی‌ها و پیشرفت‌های تکنولوژیک- که به سرعت در حال گسترش است- درون‌گرایی در جنس بنیادگرایی را دنبال کردند. بحران هویت ناشی از این کنش نابرابر، میان جوامع اسلامی و کشورهای پیشرفته بر ابعاد این تحول افزوده است و مردمی که تضعیف فزاینده هویت ارزش‌های بومی خود و نیز نابرابری‌های هولناک جهانی را مشاهده می‌کنند، هر روز بیشتر جذب این گرایش افراطی می‌شوند. کولایی تاکید کرد: حفظ دستاوردهای جریان دینداری روشنفکرانه جز به همت والای همه کسانی که دینداری آگاهانه را در عمر کنونی بر پایه استفاده از تجارب موفق جوامع بشری هدف قرار داده‌اند، میسر نمی‌شود و این تکلیف بر عهده همه ماست که در مسیر رهایی از سرگشتگی و حیرت جهانی بشر این ذخایر ارزشمند را به کار گیریم.
در ادامه مراسم محسن کدیور به تشریح واژه جمهوریت از دیدگاه امام خمینی پرداخت و با اشاره به سخنان امام در پاریس گفت: از بنیانگذار جمهوری اسلامی پرسیدند مراد شما از جمهوری اسلامی چیست؟ ایشان فرمودند: جمهوری اسلامی جمهوری‌ای است مانند همه جمهوری‌ها و جمهوری‌ در جمهوری‌اسلامی به همان معناست که در همه جا جمهوری است. زمانی که ما این جملات را شنید‌یم ایمان آوردیم که در 12 فروردین 1358 به نظامی با شاخص‌هایی که در تمام دنیا شناخته شده است رأی دادیم و من از رأی خود دفاع می‌کنم؛ چون قرار بود میزان رأی مردم باشد.
وی خاطرنشان کرد: در زمانی که جمهوری اسلامی تأسیس شد سه نوع حکومت جمهوری در دنیا حضور داشت. جمهوری سوسیالیستی، جمهوری‌هایی که در جهان سوم وجود داشت و هر 6 سال یک بار انتخابات در آن برگزار می‌شد، اما همان شخص با آرای 9/99 درصد مجدد زمامدار می‌شد و سوم جمهوری‌هایی که در ماهیت دموکرات بودند، مانند جمهوری‌های اروپای غربی که به نظر من مراد بنیانگذار انقلاب اسلامی از جمهوری نوع سوم بوده است. کدیور با بیان این که نقدهایی اخیراً شنیده می‌شود مبنی بر دست بردن در اصل جمهوریت گفت: از جمله اینکه می‌گویند مراد ما از جمهوری، جمهوری ناب است، یعنی آنچه مردم موظف بودند بپذیرند نه محق آن، امروز حتی برخی می‌گویند جمهوری اسلامی حکومت گذار به حکومت اسلامی است، یعنی مربوط به اوایل انقلاب بوده و جمهوریتش چندان مورد نظر نیست. در حالی که زمانی که پذیرفتیم حکومتمان جمهوری اسلامی باشد که در آن ارزشهای اسلامی رعایت می‌شود، جمهوری فرانسه را معرفی کردیم. سخنرانی پایانی اما برعهده فرزند دکتر سحابی بود که هم به رسم دیرین از حاضران تشکر کند و هم به عنوان فعال سیاسی از دغدغه‌هایش بگوید.
او که سابقه ریاست سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را در کارنامه خود دارد به نقد برنامه‌های اقتصادی دولت از جمله بودجه سال 85 پرداخت. سحابی بودجه سال 85 را باعث مخدوش شدن برنامه چهارم و نفی دستاوردهای دولت خاتمی دانست. سحابی پیش‌بینی کرد: ایران در سال 85 با سیل واردات مواجه خواهد شد و این به معنای افزایش مصرف و تورم است، بنابراین کسانی که احمدی‌نژاد به آنها وعده داده است که نفت را بر سفره‌هاشان می‌برد، باید منتظر افزایش تورم باشند.
سحابی با اعتقاد بر اینکه ریخت‌و پاش‌های رئیس‌جمهور در سفرهای استانی برخلاف قوانین مصوب سال 84 و 85 است گفت: دولت ذخایر ارزی‌ای را که در دوران خاتمی ذخیره شده بود، تمام کرده است. در حالی که این ذخایر به عنوان سرمایه ملی برای آیندگان ذخیره شده بود. عزت‌ا... سحابی با طرح این سوال که مگر تنها حق مسلم ما انرژی هسته‌ای است؟! اصول قانون اساسی که حق مردم را تضمین می‌کند نیز حق مسلم ماست، آزادی و نفی هرگونه استبداد نیز حق مسلم ماست، توسعه و پیشرفت نیز حق مسلم ماست.