استقلال فرهنگی مطلوب امام

 * سابقه آشنایی و دیدارتان با امام را بفرمایید.
** من این افتخار را داشتم که خطبه عقدم را حضرت امام (ره) جاری کردند. حضرت امام معمولاً وکیل خانمها می‌شدند و آقای آشتیانی وکیل آقایان. این را بارها گفته‌ام به ویژه اکنون که در مجلس شورای اسلامی و در تحکیم بنیان خانواده کار می‌کنم آن گفتگویی که حضرت امام در هنگام قرائت خطبه عقد داشتند و سفارشهایی که می‌کردند باید احیاء و زنده شوند. غیر از آن برکات معنوی که بستگی به اعتقاد فرد دارد، آن توصیه‌هایی که می‌گفتند، اکنون در زندگی خیلی به کار می‌آید. یادم است آن موقع مهریه باید خیلی ساده بود تا حضرت امام عقد می‌کردند و دوم اینکه بدون مهریه اصلاً عقد جاری نمی‌کردند. مثلاً اگر کسی می‌گفت ایشان علمی که دارد به من منتقل کند، حضرت امام می‌گفتند نه از نظر شرع مقدس اسلام مهریه باید قابل انتقال باشد. بعد از آن هم چنین بار در قالب سمینار وحدت حوزه و دانشگاه، در قم، خدمت امام رسیدم.
* با توجه به اینکه سبقه کاری شما فرهنگی است و هم‌اکنون هم در کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم مشغول خدمت هستید تعریف‌تان از فرهنگ چیست؟
** تعاریف زیادی از فرهنگ شده است اما بهترین و جامع‌ترین تعریف این است که فرهنگ یک باور قلبی است. شاید یک اعتقاد است که بطور دائمی انسان آن را اجرا می‌کند و آن اعتقاد را بطور دائمی محقق کند این فرهنگ است. یعنی آن چیزی که انسان به آن اعتقاد دارد و بطور دائمی آن را انجام می‌دهد را شامل می‌شود. به همین خاطر است که می‌گوییم فرهنگ خوب داریم فرهنگ شایسته و ناشایست داریم. برخی اقدامات فرهنگی در جوامعی انجام می‌شود ولی پسندیده نیست.
*آیا تفاوتی بین فرهنگ در ابعاد ملی و دینی وجود دارد؟
**در یک باور درست اگر دین را به معنای روشن زندگی بدانیم همان چیزی که شارع مقدس آورده، زندگی درست به معنای دین است. اصولا ً به یک معنا در جوامع سالم فرهنگ، همان فرهنگ دینی است. اگر بر همان مبنای دستورات الهی جامعه اداره شوند شاید بگوییم که اکنون آن ایده است. چون دین در همه جا حاکم نیست یا همه دستورات الهی را انجام نمی‌دهد. اما در غیر اینصورت در جوامع مرزی است بین فرهنگ دین و فرهنگ ملی. جوامعی که دینی هستند فرهنگ ملی‌شان هم فرهنگ دینی است. تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بین فرهنگ ملی و فرهنگ دینی مرزی وجود داشت و آنها از هم جدا بودند. مثلاً جشن‌های نیمه شعبان داشتیم و هم جشن‌ها دو هزار و پانصد ساله. محتوی آنها با هم فرق می‌کرد. یکی تفکر اومانیستی است و محتوی دیگر تفکری است که دینی است و مبنای آن بر اساس قرآن و خداوند است. بعد از انقلاب که جامعه ما تغییر کلی کرد می‌توانیم بگوییم بخش اعظم فرهنگ ملی‌مان هم دینی شد. در کل فرهنگ دینی در آن موقع کم رنگ بود هر چند که متدینین آن موقع خیلی به فرهنگ دینی توجه داشتند و به اعتقاداتشان عمل می‌کردند.
*جایگاه فرهنگ را در اندیشه امام چگونه تعریف می‌کنید؟
** اساساً انقلاب ما به فرموده حضرت امام یک انقلاب فرهنگی بود که همان فرهنگی دینی است. از منظر امام فرهنگ همواره در اولویت بود. حضرت امام می‌فرمود اگر فرهنگ درست شود، مملکت درست می‌شود. حتی موفقیت‌های سیاسی و اقتصادی ما پس از انقلاب هم مرهون فرهنگ ما است. امام می‌دانست اگر فرهنگ صحیح برمملکت حاکم نباشد هیچ چیز پایدار نمی‌ماند. حضرت امام می‌فرمود: علم استعماری به درد نمی‌خورد. فرهنگ استعماری به درد نمی‌خورد ما باید به دنبال فرهنگ استقلالی باشیم. یعنی از نظر امام ما باید در اقتصاد استقلال پیدا کنیم در سیاست و در همه شئونات اجتماعی استقلال داشته باشیم. یعنی باید فرهنگ استقلالی به جای فرهنگ استعماری داشته باشیم. همین نگاه فرهنگی امام به اقتصاد به سیاست باعث می‌شد که نشان دهد فرهنگ اساس است چرا که نگاه امام یک نگاه ناب بود و این نگاه در بیانات و رفتار ایشان به وضوح دیده می‌شد. چند مورد در عرف سیاسی هم پیش آمده بود که حضرت امام نگاه غالب فرهنگی را در آن اعمال کردند. مثلاً ملاقاتهایی که با یک سری از سران داشتند (داخلی و خارجی) وقتی به وقت اذان بر می‌خوردند حضرت امام بدون اینکه چیزی بگویند جلسه را ترک می‌کردند و به نماز می‌رفتند.
*مصادیق عملی توجه امام به فرهنگ را توضیح دهید.
**مثلاً جهاد دانشگاهی تاسیس شد تا بتواند کارهای مختلف پژوهشی و نظارت بر آنها را بر عهده بگیرد و در سطح کشور به نظارت امور پژوهشی بپردازد. وقتی که دانشجویان در اوایل انقلاب خدمت امام رسیدند تا هدف خود را از انقلاب فرهنگی بیان کنند، حضرت امام نیز حمایت کرد. و فرمودند قدمهای خیلی خوبی برداشتید. و فرمودند: فرهنگ وابسته، افرادی مثل شریف‌امامی‌ها را به وجود می‌آورد. فرهنگ استقلالی جامعه را نجات می‌دهد. درخواستی که از اساتید آن موقع داشتند این بود که ما باید یک وحدت رویه و تعریف شده‌ای در سیاستهای فرهنگی داشته باشیم. آن موقع حضرت امام فرمان ایجاد ستاد انقلاب فرهنگی را صادر کردند و هنوز شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل نشده بود. ستاد انقلاب فرهنگی تشکیل شد از اساتید مختلف و تاکید حضرت امام بر محتوی کتابهای درسی دانشگاه بود و بطور جد نیز بر روی این موضوع کار شد. حضرت امام اساس تحول جوامع را همین علوم انسانی با نگاه اسلامی می‌دانستند. اینها از مصادیق توجه امام به موضوع فرهنگ است. دستور تشکیل جهاد دانشگاهی را صادر کردند. شورای عالی انقلاب فرهنگی با هدف آنالیز کردن سیاستهای فرهنگی کشور تاسیس کردند تا اولویت‌های فرهنگی را بشناسد و با شرایط و مقتضیات جامعه به کار ببندد.
* شما چشم‌انداز فعالیتهای فرهنگی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
**توفیق یک عمل در اثربخشی آن است. یعنی اگر بخواهیم بدانیم یک عنصری موثر است بین زمان بود یا نبود آن عنصر باید بحث کنیم. یعنی باید فکر کنیم اگر باشد یا نباشد چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا تفاوت دارد یا خیر. ما اکنون اثرات تصمیمات فرهنگی را کمتر در جامعه شاهد هستیم باید اثربخشی آنها را تقویت کنیم تا به آسیب تبدیل نشوند. مقام معظم رهبری در یکی از دیدارهایشان با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی فرمودند: شما بطور طبیعی هر جایی در هر موضوعی سیاستگذاری می‌کنید باید یک بخش ارزیابی و نظارت داشته باشید. در مجموع حرکت حضرت امام در بعد فرهنگی به بار نشسته که ما اکنون با این شکوفائی مواجه هستیم.
* وظیفه مجلس شورای اسلامی چیست؟
** وظیفه مجلس ایجاد تعامل موثر در این زمینه است. مصوبات از سوی نهادهای مسوول تصویب می‌شود و دستگاه اجرایی هم که زیر نظر رئیس جمهور است وظیفه اجرای آن را بر عهده دارند و با توجه به موضوع تفکیک قوا وظیفه مجلس علاوه بر ایجاد تعامل و گوشزد کردن مشکلات فرهنگی، نظارت بر تمام امور کشور نیز دارد. نقش نظارتی ما قوی‌تر از موارد دیگر است و با توجه به نگاه فرهنگی مجلس هفتم، طرحهایی در کمیسیون فرهنگی به تصویب رسانده‌ایم. مثلاً طرح ساماندهی مد و لباس که به خاطر نیاز جامعه صورت گرفته است و موارد نظیر آن. اساساً نگاه مجلس به اجرای صحیح این مصوبات و نظارت بر آن است.
* فرهنگ هر جامعه موجودیت و هویت آن جامعه است و به طبع انحراف فرهنگی موجب می‌شود که موجودیت و هویت آن جامعه به خطر بیافتد مجلس چه اقداماتی در این زمینه انجام داده و یا خواهد داد؟
** قبل از شکل‌گیری کامل مجلس هفتم کار گروهی تشکیل دادیم و ارتباطاتی با مردم ایجاد کردیم و به این نتیجه رسیدیم که باید اولویت‌بندی در موضوعات فرهنگی داشته باشیم و عمده توان‌مان‌را در جهت حل مشکلات فرهنگی نسل جوان قرار داده‌ایم و رویکرد اصلی ما در این مورد توجه به قشر جوان جامعه است من فکر می‌کنم اگر بتوانیم در این مورد توفیق کسب کنیم راه طولانی را در جهت موفقیت و احیای هویت که متاسفانه در بین جوانانمان دستخوش تغییراتی شده، طی کرده‌ایم.
در کنار آن به ترمیم مواردی که باعث ایجاد انحراف فرهنگی می‌شود، می‌پردازیم.
شرح: مطلب فوق مربوط به ضمیمه روزنامه اطلاعات، ویژه‌نامه هفدهمین سالگرد ارتحال ملکوتی حضرت امام خمینی (ره) می‌باشد.