نهضت آزادی ایران 45 ساله شد

بار دیگر حیاط خانه هاشم صباغیان محل تجمع اعضای نهضت آزادی ایران برای مراسم سالگرد این تشکل بود، نه سازمان فرهنگی و ارتباطات اسلامی یا سالن همایش‌های وزارت کار یا اردوگاه شهید باهنر. امسال نیز همچون سال‌های گذشته چهل و پنجمین سال تولد این حزب در شرایطی برگزار شد که به گردانندگان آن اجازه برپایی مراسم در سالن‌های عمومی آنگونه که دیگر احزاب امکان آن را دارند، داده نشد. ترکیب میزبانان امسال همچون سال‌های پیش بود؛ ابراهیم یزدی، هاشم صباغیان، محمد و غلامعباس توسلی، نوید و ابوالفضل بازرگانی، احمد صدر حاج سیدجوادی و... اما در ترکیب میهمانان تغییراتی دیده می‌شد.
در کنار مهیمانان هر سال همچون محمد بسته‌نگار، حبیب‌الله پیمان، هرمز ممیزی، پرویز ورجاوند، محسن کدیور، حسن انصاری‌راد و تنی چند از اعضای دفتر تحکیم وحدت؛ امسال اکبر گنجی، محمدرضا خاتمی، عبدالله مومنی و ماشاءالله شمس‌الواعظین نیز حضور داشتند. پس از خیرمقدم گویی احمد صدر حاج سید‌جوادی، ابراهیم یزدی که پس از درگذشت مهندس بازرگان سکان دبیرکلی نهضت آزادی ایران را در دست گرفته است آغازگر این مراسم بود. او در تشریح اینکه چرا به جای عنوان حزب از «نهضت» برای نامگذاری تشکل متبوعش استفاده شده است، گفت: «در انتخابات واژه «نهضت» به مفهوم یک جنبش و حرکت، که گسترده‌ای فراتر از یک حزب و یک سازمان واحد دارد، توجه ویژه داشته‌ایم. زیرا به کارگیری و نهادینه شدن احزاب سیاسی و هر نوع نهادهای مردمی، پیامد تامین و تحقق حقوق و آزادی‌های اولیه و استقرار دموکراسی است. وی با بیان اینکه هدف از تاسیس نهضت آزادی چیزی فراتر از یک حزب یا سازمان سیاسی بود، ادامه داد: هدف ایجاد یک جنبش همگانی در جهت تامین حقوق و آزادی‌های ملی بود. اگر استبداد ام‌الفساد و از موجبات نکبت و سرافکندگی و عقب افتادگی ملت ایران است، جنبش برای آزادی، رهایی از ظلم و ستم، استبداد و تامین حقوق اولیه ملت امری اجتناب‌ناپذیر است.
بنابراین تاسیس جمعیت «نهضت آزادی ایران» برای کمک به جنبش برای آزادی ملت ایران بود. یزدی با اشاره به اینکه نهضت آزادی بنا به تعریف موسسین آن، ایرانی مسلمان و مصدقی است، ادامه داد: ‌موسسین اصلی و برجسته نهضت آزادی از پیشگامان جنبش روشنفکری دینی محسوب می‌شوند و نهضت آزادی نیز خود را معتقد و متعلق به روشنفکری دینی می‌داند. روشنفکری دینی یک پدیده یا جنبش واقعی فکری- اجتماعی است. روشنفکر دینی هم درصدد و شناسایی فضا و زمان جدید و عناصر مثبت و مفید آن است و هم به دنبال راهکارهای بودمی کردن مفاهیم جدید و ادغام آنها در فرهنگ ملی است. روشنفکر دینی، از طرف دیگر به دنبال آن است که برای ارزش‌های اصلی دینی، قالب‌های جدیدی به تناسب نیاز ابداع نماید. یزدی در ادامه سخنان خود به ایرادهایی که به نهضت آزادی گرفته می‌شود اشاره کرد و به آنها پاسخ داد.
نخست آنکه چرا نهضت نتوانسته است از حیث سازماندهی توسعه پیدا کند؟ با توجه به مضیقاتی که برای فعالیت نهضت آزادی به وجود آمده این ناتوانی چندان غیرطبیعی نیست. ایراد دیگر حاکی از عدم توسعه مطلوب و سازماندهی ناموفق بود که یزدی در پاسخ به آن گفت نهضت آزادی در مسیر سازماندهی حزبی حرکت نوسانی داشته و دارد ولی در شرایطی که اسناد گذشته حزب چه پیش از انقلاب و چه پاتک‌های سال 63 مورد هجمه و یغما قرار گرفت چگونه می‌توان انتظار داشت که که در چنین شرایط امنیتی- پلیسی احزاب بتواند فعالیت مطلوب و بهینه را داشته باشند و تحزب نهادینه شود. ایراد دیگر به نهضت آزادی ایران آن بود که چرا کسب قدرت سیاسی هدف نهایی این حزب نیست در حالی که کار اصلی هر حزب سیاسی، تلاش برای کسب قدرت به منظور انجام برنامه‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی‌اش می‌باشد. یزدی این ایراد را وارد دانست.