حاکمیت دوگانه در فلسطین؟

دکتر علی ایرانپور
تشکیل نیروهای امنیتی جدید که از سوی وزیر کشور دولت خودگردان فلسطین اعلام شده است، بار دیگر چالش‌های درونی دولت خودگردان را به عرصه عمومی کشانده است. اگرچه اعلام تشکیل این نهاد جدید امنیتی- نظامی در آوریل گذشته با واکنش تند محمود عباس روبه‌رو شد و وی آن را خلاف قانون دانست، اما تاکید وزیر کشور دولت حماس بر ایجاد و اعزام این نیروها نشان از عزم حماس بر استقلال امنیتی و انتظامی از نهادهای مشابه در دولت خودگردان دارد. اگرچه از همان ابتدای به قدرت رسیدن حماس در انتخابات قانونگذاری فلسطین احتمال ایجاد «حاکمیت دوگانه» در رأس دور از ذهن نبود، اما تشکیل این نهاد جدید را شاید بتوان بارزترین جنبه بروز یافته این پدیده دانست. البته یک بار دیگر نیز چنین شکافی خود را در اظهارات بسیار تند «خالد مشعل» نسبت به محمود عباس نشان داد اما در آن مقطع و با دخالت اسماعیل هنیه ابعاد اختلاف‌ها و درگیری‌ها چندان آشکار نشد. اگرچه حماس با سازماندهی برخی از کادرهای شاخه نظامی خودگردان‌ها عزالدین قسام- در چارچوب تشکیلات امنیتی جدید، عدم اعتماد خود را به نهادهای امنیتی موجود به نمایش گذاشته است اما برخی از تحلیلگران نیز معتقدند که وارد شدن کادرهای شاخه نظامی حماس به مجموعه‌ای تحت رهبری وزارت کشور دولت خودگردان می‌تواند گامی در جهت تبدیل حماس از یک «جنبش مقاومت» به یک «نهاد مسئول دولتی» باشد.
اگرچه واضح است که با توجه به ماهیت امور امنیتی و نظامی، تشکیل چنین نیروهایی به موازی کارهایی دامن خواهد زد که نهایتا به تضعیف بنیه اطلاعاتی دولت خودگردان خواهد انجامید و آنان را در رقابت‌های بی‌حاصل داخلی، فرسوده خواهد کرد. نکته دیگر که باید مدنظر قرار بگیرد، تاثیر تشکیل این نیرو بر معادله قدرت در درون اسرائیل است. اسرائیل از ابتدای به قدرت رسیدن حماس سعی داشته آن را به عنوان دولتی غیر مسوول در عرصه بین‌المللی و شریکی نامطمئن برای مذاکره معرفی کند. تشکیل نهاد امنیتی جدید از سوی حماس و قرار گرفتن جمال ابو سمهدانه در رأس آن هم می‌تواند آسیب‌پذیری حماس را افزایش داده و هم به تقویت مواضع احزاب راستگرایی چون حزب «شاس» درون کابینه اولمردت بینجامد. بدین ترتیب قدرت مانور حزب کاگر در درون کابینه به شدت کاهش خواهد یافت. از سوی دیگر عزم قاطع دولت حماس در تشکیل این نیروی امنیتی- نظامی جدید اگر چه ممکن است از سوی کادرهای جوان و پرشور حماس به عنوان اقدامی متهورانه در جهت شکستن ساختارهای فرتوت حاکم بر دولت خودگردان تلقی می‌شود اما با توجه به فشارهای سنگین بین‌المللی بر حماس ممکن است توده‌های مستمند فلسطینی را که با آرزوی فردایی بهتر و با امید حداقل آسایش و رفاه به حماس رأی دادند، به سوی ناامیدی سوق دهد، چرا که بخشی از نیرو و توانی که باید صرف بهبود زندگی فلسطینیان شود در درگیری‌های بی‌حاصل داخلی هدر خواهد رفت؛ ‌همان درگیری‌هایی که در چند هفته گذشته به کشته شدن چند تن از اعضای حماس و فتح انجامید.
در این میان تردیدی نیست گسترش شکاف میان رهبری دولت خودگردان و کابینه تحت رهبری حماس یک بازنده اصلی خواهد داشت و آن مردم فلسطین هستند.