پاکستان و مشکلات امنیتی افغانستان

حسن فتحی
با تشدید فعالیت‌های طالبان در افغانستان و رشد اقدامات تروریستی در این کشور، انگشت اتهام مقامات کابل به سوی اسلام‌آباد نشانه رفته و اعتراضاتی متوجه پاکستانی‌ها شده است.
این مواضع می‌تواند روابط کابل و اسلام‌آباد را بیش از پیش بحرانی کرده و اختلافات آنها را عمیق‌تر سازد در صورتی که اگر قرار است تروریسم از این منطقه ریشه‌کن شود و آرامش و صلح در افغانستان و در نهایت مناطق قبیله‌ای پاکستان استقرار یابد باید این دو کشور همسایه دست به دست هم داده و با عوامل و بازماندگان القاعده و طالبان به نزاع برخیزند. در غیر این صورت با بحرانی‌ شدن روابط کابل و اسلام‌آباد زمینه مساعدی برای القاعده و طالبی‌ها به وجود خواهد آمد تا به سازماندهی مجدد پرداخته و بار دیگر فعالیت‌هایشان را از سر بگیرند.
این یک واقعیت انکارناپذیر است که اوضاع در بخش‌های جنوبی افغانستان و مناطق مجاور پاکستان چندانی امن نیست و شرایط روز به روز بحرانی‌تر می‌شود. در همین رابطه نشست امنیتی چهار جانبه‌ای در کابل با شرکت مقامات ناتو، آمریکا، پاکستان و افغانستان برگزار شد تا درباره همکاری‌های ضدتروریستی به ویژه مقابله با حملات اخیر طالبان در افغانستان گفت‌وگو و تبادل‌نظر شد.
ناتو قرار است از ماه آینده کنترل امنیتی جنوب افغانستان را از نیروهای آمریکایی تحویل گرفته و جانشین آنها شود. این سازمان قرار است بعد از تحویل گرفتن ماموریت امنیتی در جنوب افغانستان از نیروهای آمریکایی، دو برابر آنها در این منطقه نیرو مستقر کند. در همین حال ژنرال دیوید ریچاردز فرمانده نیروهای ناتو در افغانستان صراحتاً اعلام داشته که جامعه جهانی، طالبان و توانایی‌های آنها را برای تسخیر دوباره ایالات جنوبی دست کم گرفته بود. وی اظهار داشته که جنگ عراق توجه را از افغانستان منحرف کرده و باعث پیدایش خلاء امنیتی در این کشور شده است. به گفته وی نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا قدرت‌گیری دوباره طالبان در جنوب افغانستان را پس از برکناری آنها از قدرت درست برآورده نکرده بودند.
اعتراف فرمانده ناتو در افغانستان به سازماندهی مجدد طالبان و قدرت نمایی آنها در جنوب مساله‌ای نیست که این روزها از نظرها پنهان مانده باشد. در این ارتباط سخنان ملادادالله یکی از مسئولان شاخه نظامی افغانستان هم گویاست. او از سلطه نیروهای این جنبش در استان‌های جنوب و غرب افغانستان خبر می‌دهد و اعلام می‌دارد که نیروهای طالبان دریایی از خون در برابر نیروهای ناتو که در جنوب افغانستان مستقر شده‌اند به راه خواهند انداخت. ملادادالله می‌افزاید: نیروهای ما اخیراً به عملیات شهادت طلبانه‌ای علیه نیروهای ناتو دست زده‌اند و قصد دارند از شیوه های رزمی جدید علیه نیروهای خارجی در افغانستان استفاده کنند.
هدف از این اقدامات و جوسازی‌ها، ایجاد بحران و جو روانی برای نیروهای ناتو است که قرار است جایگزین آمریکایی‌ها در این مناطق شوند. بی‌توجهی به آنچه در افغانستان می‌گذرد و پرداختن به عراق، اوضاع را در این کشور آشفته کرده و زمینه‌ساز احیای قدرت و سازماندهی طالبان گردیده است. در این رابطه حامد کرزای رییس جمهوری افغانستان که از جانب مردم کشورش تحت فشار قرار دارد می‌گوید: «ما باید به طور راهبردی درگیر خلع سلاح تروریسم شویم و این کار را از طریق از بین بردن منابع مالی، آموزشی، تجهیزات و انگیزه آنها انجام دهیم.» این بیانات در شرایطی عنوان می‌شوند که بیش از 10 هزار نظامی خارجی تحت رهبری آمریکا از ماه مه (اردیبهشت) سرگرم اجرای گسترده‌ترین عملیات نظامی در جنوب افغانستان برای سرکوب تروریست‌ها هستند. رییس جمهوری افغانستان ضمن اذعان به ضعف دولتش در کنترل ناآرامی‌ها خواستار حضور پررنگ‌تر نیروها در مناطق دورافتاده و تقویت نیروهای دفاعی می‌شود و از ایمن الظواهری مرد شماره 2 القاعده که از افغان‌ها برای مبارزه علیه نیروهای خارجی دعوت به عمل آورده انتقاد کرده و گفته بود که «الظواهری مسئول رنج‌ها و سختی‌های گسترده افغانستان است. او می‌افزاید: این فرد دشمن شماره یک مردم افغان و تمامی جهانیان به شمار می‌رود. اوضاع در جنوب افغانستان به اندازه‌ای حاد شده که مقامات افغان خواستار تشدید سرکوب‌ها شده‌اند. کرزای که بیش از همه در معرض انتقادات قرار دارد ضمن هشدار نسبت به وخیم‌تر شدن اوضاع امنیتی صراحتاً بر این مساله تاکید می‌ورزد که ممکن است ناامنی مانند ردی از باروت تمام منطقه را فراگیرد. او اعلام می‌دارد که اوضاع بسیار نگران کننده بوده و طی 2 سال اخیر بسیار وخیم‌تر شده است. ولی آنچه جالب توجه است تاکید او بر این مساله است که به رغم تلاش‌های جامعه بین‌الملل و مسئولان افغانستان، علل افزایش خشونت‌ها را باید هم در داخل این کشور و هم خارج از مرزهای افغانستان جستجو کرد.
آنچه تا حدودی نظریات کرزای را تایید می‌کندیافتن اجساد غیرافغان‌ها در میان کشته‌شدگان حوادث اخیر است به طوری که محمد طاهر عظیمی سخنگوی وزارت دفاع افغانستان پس از عملیات «یورش کوهستان»‌می‌گوید: در میان اجساد افرادی که در میدان‌های نبرد بر جای مانده اجساد شهروندان 7 کشور نیز دیده می‌شوند که شامل چچنی‌ها، پاکستانی‌ها و اعراب می‌شود.
یکی از دلایل نفوذ بیگانگان به داخل خاک افغانستان عدم کنترل این کشور بر مناطق مرزی خصوصاً در مجاورت پاکستان است که یک مطنقه قبیله‌ای محسوب می‌شود که اوضاع آن حتی از کنترل پاکستان‌ها نیز خارج است به همین دلیل کرزای و دیگر مقامات افغانی خواستار کنترل بیشتر اسلام آباد بر این مناطق شده و لب به اعتراض می‌گشایند.
حامد کرزای طی سخنانی در دانشگاه سازمان ملل متحد در توکیو خواستار آن می‌شود که دولت پاکستان کنترل مرزهایش با افغانستان را بیشتر کند زیرا به گفته وی، بیشتر عملیات تروریستی در افغانستان در جنوب این کشور و در شهرهای نزدیک به مرز پاکستان انجام می‌گیرد. ولی رییس مجلس سنای این کشور پا را فراتر نهاده و اتهامات شفافی را متوجه نیروهای امنیتی پاکستان می‌کند. صبغت‌الله مجددی رییس مجلس سنا در دیدار با خبرنگاران پاکستانی در کابل صراحتاً اعلام می‌دارد که سازمان اطلاعات پاکستان مخالف تامین امنیت در افغانستان است. به گفته وی، در پاکستان علاوه بر دولت رسمی، دولت دیگری تحت نظر سازمان اطلاعات این کشور وجود دارد که نمی‌خواهد در افغانستان امنیت برقرار باشد و مردم در آسایش زندگی کنند.
«مجددی» که خود سال‌ها در پاکستان زندگی کرده می‌گوید: آنها تروریست‌ها حرفه‌ای سایر کشورها را با نام طالبان به افغانستان اعزام می کنند. دخالت پاکستان در امور افغانستان خصوصاً در زمان طالبان و جنگ داخلی این کشور مساله‌ای نیست که بتوان آن را نادیده گرفته و از کنارش به سادگی گذشت. ولی با توجه به تلاش دو کشور برای مقابله با تروریسم که خطری برای پاکستان و افغانستان محسوب می‌شود همدستی اسلام آباد با تروریست‌ها قابل قبول به نظر نمی‌رسد. اگرچه این یک واقعیت انکارناپذیر است که طالبان ساخته دست سازمان اطلاعات نظامی و ارتش پاکستان است که در زمان نخست وزیری بی‌نظیر بوتو شکل گرفته و پس از سازماندهی و تسلیح راهی افغانستان گردیده و توانست قدرت را در دست بگیرد اما پس از حوادث 11 سپتامبر پاکستان به جبهه جهانی ضدتروریسم پیوسته و درصدد برآمد در این راستا به کمک آمریکا و افغانستان برخیزد. در این سال‌ها اسلام آباد تلاش بسیاری نموده ذهنیت مردم و مسئولین افغانستان را دگرگون سازد اما با توجه به آنچه کرزای و مجددی بر زبان آورده‌اند و درگیری‌های مقطعی مرزی دوکشور به نظر می‌رسد چندان موفق نبوده‌اند.
اگر نگاهی منطقی به آنچه در افغانستان می‌گذرد بیندازیم به دلایل واکنش منفی مقامات این کشور در قبال پاکستان پی خواهیم برد، زیرا تروریسم لجام گسیخته‌ای که در افغانستان به راه افتاده علاوه بر این که به مرگ عده‌ای از افغان‌ها انجامیده اعتبار دولت کرزای را نیز از بین برده و بر این واقعیت صحه گذارده که دولت افغانستان کنترل چندانی بر مناطق قبیله‌ای و مرزی نداشته و قادر به اعمال حاکمیت در این مناطق نیست لذا اگر در این شرایط نیروهای خارجی از افغانستان خارج شوند توانایی ایستادگی در مقابل تروریست‌ها را نخواهد داشت. به همین دلیل کرزای انتظار دارد همپای سازندگی در افغانستان، تروریسم نیز ریشه کن شده و موانع استقرار صلح و آرامش از بین برود. در این ارتباط همسایگان افغانستان می‌توانند نقش مثبتی ایفا کرده و با کنترل مرزهای خود، دولت افغانستان را تقویت و یاری نمایند.