منتظر گرفتن نوبل نیستم

* سپیده جدیری: گرفتن نوبل مثل آمدن ستاره‌ها در دست آدم است. این جمله‌ای است که سیمین بهبهانی وقتی کاندیدا شدنش را برای جایزه نوبل ادبیات تبریک می‌گویم، به زبان می‌آورد.
** بهبهانی خودش می‌گوید که فقط یک متر و هفتاد صدم از شعر این خانه (ایران) است اما آن قدر شاعر است که مراکز فرهنگی، دانشگاه‌ها، انجمن‌های دفاع از حقوق کودکان، زنان و حقوق بشر و نهادهای ایرانی خارج از کشور او را به عنوان کاندیدای خود برای دریافت جایزه نوبل ادبیات سال 2007 مطرح کنند.
یک متر و هفتاد صدم افراشت قامت سخنم
یک متر و هفتاد صدم از شعر آن خانه منم
یک متر و هفتد صدم پاکیزگی ساده‌دلی
جان دلا رای غزل جسم شکیبای زنم
او یکی از از پرکاترین شاعران معاصر ایران محسوب می‌شود با 24 کتاب که 9 مجموعه شعر در میان آنها به چشم می‌خورد.
* خانم بهبهانی، چه نهادها یا اشخاصی شما را به عنوان کاندیدای جایزه نوبل ادبیات امسال مطرح کرده‌اند؟
** بنیاد مادران در ویرجینیا، انجمن آسیایی Asian Society در نیوجرسی، دانشگاه تورنتو در کانادا، سمپوزیومی که دکتر محمد توکلی برقرار کرده بود، جمعیت ایرانی در دانشگاه UCLA و هما سرشار، در سانفرانسیسکو دکتر عباس میلانی و جمعی از ایرانیان در دانشگاه شیکاگو.
* چقدر احتمال می‌دهید که جایزه نوبل به شما تعلق بگیرد؟
** خیلی کم. چون انتخاب شدن برای جایزه نوبل بسیار مشکل است. در جهان، نویسنده و شاعر بهتر از من بسیار زیاد است که آنها هم برای خودشان صاحب سبک و مکتب هستند. در واقع باید بگویم من خودم هیچ توقعی در این زمینه نداشتم. این پیشنهاد از سوی عده‌ای از دوستان مطرح شده است و معلوم نیست این پیشنهاد به موقع به بنیاد نوبل برسد چون تقریباً زمان زیادی برای ارسال مدارک باقی نمانده است درعین حال معتقدم که گرفتن جایزه نوبل به آثار یک شاعر یا نویسنده ارزشی نمی‌بخشد.
* بسیاری می‌گویند در انتخاب داوران نوبل ادبیات، فعالیت‌های سیاسی که نویسنده یا شاعر منتخب انجام داده نیز مؤثر است و امتیازی برای او محسوب می‌شود. نظر شما چیست؟
** به نظر من فعالیت‌های سیاسی هیچ تأثیری در انتخاب شدن برای نوبل ادبیات ندارد اما فعالیت‌هایی که شاعر یا نویسنده در دفاع از حقوق بشر انجام داده در کنار کیفیت ادبی آثار او در انتخابش مؤثر است. اصولاً نوبل ادبیات به کسانی داده می‌شود که هم از نظر ادبی در سطح بالایی باشند و هم در راه صلح و کمک به انسانیت قدمی برداشته باشند. در عین حال، به دلیل این که نوبل خود مخترع باروت بود- که بیش از آن که در راه صلح به کار رود، برای تخریب از آن استفاده شد- ثروتش را برای جایزه دادن به کسانی که در راه صلح فعالیت کرده باشند، وقف کرد. این جایزه صلح نوبل است که در نروژ اعطا می‌شود. بنیاد نوبل در کنار جایزه صلح، جایزه‌های علمی و جایزه ادبیات هم دارد و در راستای هدف نوبل از اعطای این جایزه، جایزه نوبل ادبیات هم به کسانی تعلق می‌گیرد که هم خدمات انسانی انجام داده باشند و هم کتابشان از نظر ادبی ارزش بالایی داشته باشد. هر نویسنده و هر کتابی هم مسلماً برنده نوبل نمی‌شود.
* آثار فارسی که ترجمه نشده باشند به جایزه نوبل ادبیات راه پیدا نمی‌کنند دلیل آن هم این است که داوران نوبل، فارسی نمی‌دانند. بنابراین برای این که یک شاعر یا نویسنده ایرانی، کاندیدای جایزه نوبل ادبیات شود، باید حجم بزرگی از آثارش به زبان‌های بین‌المللی ترجمه شده باشد. چه میزان از آثار شما به زبان‌های دیگر ترجمه شده است؟
** تقریباً یک دهم یا می‌توانم بگویم یک هشتم آثار من به زبان‌های انگلیسی، آلمانی، فرانسه، سوئدی، عربی و اردو ترجمه شده است.
*فکر می‌کنید این میزان برای نشان دادن سبک و کیفیت آثار ادبی شما به داوران نوبل کافی باشد؟
** بله. کافی است. چون آثار من بسیار زیاد است و عمرم هم به نسبت طولانی بوده و در طول مدت عمرم لاینقطع کار کرده‌ام. حاصل آن 24 کتاب است که 9 مجموعه شعر در میان آنها وجود دارد. در حقیقت ده مجموعه شعر دارم اما در کتابی که مجموعه آثار من در آن گردآوری شده، آن نه مجموعه شعر وجود دارد و دهمی خارج از آن کتاب است.
* به نظر شما از میان نویسندگان و شاعران ایرانی چه کسانی شایسته دریافت جایزه نوبل ادبیات هستند؟
** خیلی‌ها. واقعاً نمی‌توانم نام ببرم. خیلی‌ها. یکی از کسانی که شایسته جایزه نوبل بود، احمد شاملو بود. رضا براهنی هم شایسته است. محمود دولت‌آبادی و سیمین دانشور در داستان، رضا سیدحسین در ترجمه و خیلی‌های دیگر. در میان جوان‌ها هم خیلی‌ها هستند که شایستگی دارند.
* شما سومین بار است که کاندیدای جایزه نوبل ادبیات شده‌اید؛ در سال‌های 1991 و 2001 هم این اتفاق اتفاده بود. این در میان شاعران ایرانی کمتر به چشم می‌خورد. خودتان درباره این که سه بار از ایران کاندیدای جایزه نوبل ادبیات شده‌اید چه نظری دارید؟
** من اصلاً منتظر گرفتن نوبل نیستم و متوقع هم نیستم که آن را به من بدهند چون همان طور که گفتم شاعر و نویسنده بهتر از من زیاد است.
* حافظ موسوی معتقد است که کاندیدا شدن شما این بار چون از سوی نهادهای وسیع‌تری صورت گرفته و چندین دانشگاه جهان شما را به بنیاد نوبل معرفی کرده‌اند، از اهمیت بیشتری نسبت به بارهای قبل برخوردار است. نظر خودتان چیست؟
**در این باره نمی‌توانم نظری بدهم چون هر نهادی از نظر من ارزش و اهمیت خاص خودش را دارد و نمی‌توان گفت نهادهایی که بارهای قبل معرفی‌ام کرده بودند نسبت به نهادهایی که امسال مرا کاندیدا کرده‌اند، اهمیت کمتری داشته‌اند.