رئیس دانشگاه، انتخاب یا انتصاب؟

ایسنا ـ در اوایل سال 81، دکتر معین، وزیر علوم وقت طی آیین نامه‌ای داخلی بر لزوم مشارکت اعضای هیات علمی دانشگاهها در انتخاب روسای دانشگاهها دانشکده‌ها تاکید کرد و این آیین‌نامه در مردادماه سال 82 به دانشگاهها ابلاغ شد. در بخشی از این آیین‌نامه آمده بود که شورای هر دانشکده از بین افراد معرفی شده توسط گروه‌ها یک تا سه نفر را با توجه به تعداد اعضای هیات علمی که حائز بیشترین آرای موافق شورای دانشکده هستند، به شورای دانشگاه‌ معرفی می‌کند و شورای دانشگاه نیز از بین نامزدهای پیشنهاد شده توسط دانشکده‌ها چهار تن را که حائز بیشترین آرای موافق هستند به وزیر علوم تحقیقات و فناوری معرفی می‌کند. وزیر علوم نیزپس از طی مراحل قانونی نسبت به صادر کردن حکم انتصاب رئیس دانشگاه اقدام خواهد کرد. بر این اساس برای نخستین بار در کشور دکتر محمدرضا پورمحمدی طی برگزاری انتخاباتی با رای قریب به اتفاق اعضای هیات علمی به ریاست دانشگاه تبریز انتخاب شد و پس از آن دکتر فرجی دانا و چند تن دیگر از روسای دانشگاهها با پیشنهاد اعضای هیات علمی حکم خود را از وزیر علوم دریافت کردند.
در آن زمان از سوی مخالفان تصویب این آیین‌نامه انتقادی مانند کمرنگ شدن نقش شورای عالی انقلاب فرهنگی عدم انتخاب افراد دارای صلاحیت علمی و عمومی و… مطرح شد که دکتر توفیقی معاون آموزشی وقت وزارت علوم با رد این نگرانی‌ها گفته بود: آیین نامه انتخاب روسای دانشگاهها در چارچوب آیین نامه مدیریت دانشگاهها و موسسات آموزش عالی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی است که طبق آن وزیرعلوم باید کاندیدای پیشنهادی خود را جهت تایید به شورای عالی انقلاب فرهنگی معرفی کند. روند انتخابی شدن روسای دانشگاهها پس از استعفای دکتر معین و روی کار آمدن دکتر توفیقی نیز ادامه یافت به نحوی که بیش از 7 تن از روسای دانشگاهها از طریق پیشنهادات اعضای هیات علمی حکم خود را دریافت کردند و شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در این زمینه بیشترین همکاری را با وزیر علوم انجام داد. پس از پایان دولت خاتمی و انتصاب دکتر زاهدی به عنوان وزیر علوم انتصاب روسای دانشگاهها روش دیگری را پیمود و آیین نامه انتخابی شدن روسای دانشگاهها بتدریج به فراموشی سپرده شد.
وزیر علوم تحقیقات و فناوری در پاسخ به این اعتراضات انتخابی شدن روسای دانشگاهها را در آن زمان صحیح ندانست و گفت: انتخابی شدن روسای دانشگاه‌ها در شرایط فعلی شیوه درستی نیست. وی از سویی دیگر انتصاب رئیس دانشگاه را جزو اختیارات قانونی خود عنوان کرد. وزیر علوم با اعتقاد به اینکه بستر مناسب برای انتخابی شدن واقعی روسای دانشگاه‌ها وجود ندارد عدم استقلال مالی دانشگاه‌ها را از دلایل دیگر عمل نشدن به آیین‌نامه انتخابی شدن روسای دانشگاهها نامید. با وجود این اظهارات وزیر علوم بخشی از دانشگاهیان از جمله گروهی از اعضای هیات علمی دانشگاههای تهران، تربیت مدرس، علامه و… نسبت به این روش راضی نشان نمی‌دادند.
رئیس انتخابی ممکن است خود را ملزم به رعایت برنامه‌های دولت نداند
معاون امور مجلس و پشتیبانی وزارت علوم تحقیقات و فناوری انتصاب رئیس دانشگاه را به معنای نادیده گرفتن رای و نظر اعضای هیات علمی ندانست. محمد حسینی با بیان این که مخالفت با طرح انتخابی شدن روسای دانشگاه‌ها به معنای نادیده گرفتن رای و نظر اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها نیست، اظهار کرد: در انتصاب روسای دانشگاه‌ها با اعضای هیات علمی هر دانشگاه مشورت شده و فرصتی برای جمع‌آوری نقطه نظرات تشکل‌های دانشجویی و اعضای هیات علمی وجود دارد. معاون امور مجلس و پشتیبانی وزارت علوم درخاتمه افزود: فردی که توسط اعضای هیات علمی انتخاب شد معلوم نیست که سیاست‌ها و اولویت‌های دولت و وزیر را پیش ببرد و تا چه حد خود را ملزم به اجرای برنامه‌های دولت بداند.
انتخاب رئیس دانشگاه از سوی وزیر علوم حق حاکمیتی است
اما مدیرکل حراست وزارت علوم انتخاب رئیس دانشگاه از سوی وزیر علوم را حق حاکمیتی خواند و این امر را به صلاح دانشگاهیان دانست. دکتر علی‌اصغر زارعی تاکید کرد: ریاست دانشگاه حق حاکمیتی است و باید سیاست‌های کلان و راهبردی‌های دولت در دانشگاه‌ها اعمال شود بنابراین بحث انتخابی کردن روسای دانشگاه‌های اگرچه به لحاظ منطقی مقبول است اما به لحاظ حقوق حاکمیتی دارای اشکالاتی است.
انتخاب مدیریت دانشگاه‌ها نباید بر اساس یک قانون خشک صورت گیرد
در این حال رئیس دانشگاه تربیت معلم تهران رد طرح انتخابی شدن روسای دانشگاه‌ها در مجلس شورای اسلامی را دور از انتظار ندانست. محمدعلی برخورداری یکی از فاکتورهای لازم برای انتخاب روسای دانشگاه‌ها را نظر اعضای هیات علمی دانست و یادآور شد: وزارت علوم با سایر وزارتخانه‌ها دارای تفاوت‌هایی است و عملکردهای متفاوتی دارد بنابراین روسای آن نیز باید به طرق دیگری انتخاب شوند. وی تاکید کرد: انتخاب مدیریت دانشگاه‌ها نباید بر اساس یک قانون خشک صورت گیرد و باید با شرایط روز در این مورد تصمیم‌گیری کرد.
بستر انتخابی شدن رئیس دانشگاه در کشور ما فراهم نیست
محمدحسین سرورالدین در همین راستا رئیس دانشگاه تبریز گفت: هنوز بستر انتخابی شدن رئیس دانشگاه در کشور ما فراهم نشده است. وی با تاکید بر این مطلب که بستر انتخابی شدن رئیس دانشگاه در داخل کشور فراهم نیست گفت: با اجرای این طرح بسیاری از کارمندان با سابقه دانشگاه‌ها و همچنین دانشجویان نیز مدعی شرکت در انتخابات رئیس دانشگاه هستند بنابراین باید به این مسائل توجه شود.
انتقاد از مخالفان انتخابی شدن روسای دانشگاهها
شهریار مشیری نماینده بندرعباس در مجلس هفتم معتقد است: رد طرح انتخابی شدن روسای دانشگاه در کمیسیون آموزش باعث تاسف است. این عضو کمیسیون آموزش تحقیقات مجلس که درباره طرح انتخابی شدن روسای دانشگاه‌های کشور توسط اعضای هیات‌های علمی با آفتاب گفت‌وگو می‌کرد گفت: این طرح روز یکشنبه در کمیسیون آموزش مطرح شد و متاسفانه رای نیاورد. وی که خود از موافقین این طرح است افزود: امروزه در تمامی دانشگاه‌های معتبر جهان اعضای اساتید دانشگاه در انتخاب رئیس دانشگاه نقش دارند و این یک امر کاملا جا افتاده و دموکراتیک است. مشیری در بیان دلایل مخالفین طرح گفت: مخالفین طرح به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی استناد می‌کنند که طی آن وزیر علوم باید رئیس مورد نظر خود را به این شورا معرفی کند تا به تائید شورا برسد. وی خاطرنشان کرد: این اصلا دلیل قانع کننده‌ای نیست چرا که این مصوبه با طرح انتخابی بودن روسای دانشگاه مغایرتی ندارد و وزیر علوم می‌تواند رئیس منتخب اساتید دانشگاه را به شورای انقلاب فرهنگی معرفی کند.
این عضو مجلس هفتم افزود: نمایندگان وزارت علوم مخالفین اصلی این طرح بودند و برای رد آن تلاش بسیاری کردند. او ادامه داد: بعضی از مخالفین از جنبه سیاسی به قضیه نگاه می‌کردند و معتقد بودند که اگر در دانشگاهی عده‌ای از اساتید که گرایش سیاسی خاصی دارند با یکدیگر متحد شوند ممکن است فردی را با گرایش خاص سیاسی به ریاست دانشگاه انتخاب کنند. مشیری درباره این دیدگاه گفت: این ایراد بی جایی است چرا که این اتفاق همین حالا هم رخ می‌دهد. به هر حال هر استادی گرایش خاص سیاسی دارد و هر رئیس دانشگاهی هم یک گرایش خاص سیاسی دارد. داشتن گرایش سیاسی که مشکلی ندارد. حتی خود وزیر هم گرایش سیاسی دارد.
وی در مورد مزایای انتخابی بودن روسای دانشگاه گفت: اگر خود اساتید در انتخاب رئیس دانشگاه نقش داشته باشند با او همکاری بهتر و بیشتری خواهد داشت. دانشجویان نیز از آنجا که به اساتید خود تاسی می‌کنند به یک رئیس انتخابی اعتماد بیشتری خواهند داشت. مشیری با اشاره به حادثه‌ای که در روز معارفه ریاست جدید دانشگاه تهران اتفاق افتاد گفت: اگر روسای دانشگاه انتخابی باشند دیگر شاهد چنین حوادث تلخی نخواهیم بود. این نماینده مجلس در پایان گفت: البته این طرح در صحن مجلس نیز مطرح خواهد شد اما با طرز فکری یه همکاری ما دارند بعید می‌دانم که به تصویب برسد.