پاسخ ایران فضا را به کدام سو خواهد برد

محمد صادق امینی
مذاکراتی که همه امیدوار بودند نتیجه مثبتی داشته باشد بر خلاف پیش‌بینی‌های صورت گرفته بدون رسیدن به نتیجه نامعلومی پایان یافت. خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا که گفته بود می‌خواهد از علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی جواب مقدماتی بگیرد دست خالی در اجلاس پاریس حضور یافت. از زمانی که خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا مشوق‌های 1+5 را به مقام‌های عالی رتبه ایرانی تحویل داد و در همان مذاکرات اولیه‌ای که در بدو ورود خود به تهران و ملاقات با علی لاریجانی انجام داده بود با مثبت خواندن مذاکرات خود چندین بار به صورت غیر مستقیم ابراز امیدواری کرده بود که ایران در ظرف چند هفته پاسخ خود در خصوص پذیرش یا عدم پذیرش بسته تشویقی ارائه دهد. این در حالی بود که دیپلمات‌ها و مقام‌های عالی‌رتبه سیاسی جهان نیز با استقبال از پیشنهاد آمریکا مبنی بر ورود به مذاکرات در صورت تعلیق غنی‌سازی در ایران بارها ابراز امیدواری کرده بودند که ایران پیشنهاد غرب را بپذیرد.
سولانا گفته بود می‌خواهد عجله نکند
خاویر سولانا که در زمان تحویل بسته اروپا برای تشریح محتویات آن به تهران سفرکرده بود با اشاره به مثبت بودن مذاکرات خود با لاریجانی گفته بود در مجموعه ارائه شده سعی کرده‌ایم نیازهای جمهوری اسلامی ایران در فناوری صلح‌آمیز از طریق ساز و کارهای ارائه شده لحاظ شود. مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در آن مذاکرات ابراز امیدواری کرده بود که مقام‌های جمهوری اسلامی ایران با در نظر داشتن زوایای تمامی جوانب طرح و با دقت و بدون عجله بررسی نظرات خویش را ارائه نمایند. این اظهارات اولین اظهارات رسمی سولانا در تهران بود که در اکثر خبرگزاریهای داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته بود. سولانا در اظهارات خود از عبارت «بدون عجله» استفاده کرده بود. او بعد از این اظهارات بلافاصله تهران را به مقصد آلمان ترک کرد تا در دیدار خود با آنجلا مرکل صدراعظم آلمان او و سایر مقام‌های عالی رتبه آلمانی را در نتیجه مذاکرات خود بگذارد. او در آلمان نیز چندین بار از عبارت «گفت و گوهای سازنده» استفاده کرد و حتی ابراز علاقه کرد که برای انجام مذاکرات بیشتر دوست دارد دوباره به تهران باز گردد. منوچهر متکی وزیر امور خارجه نیز یکی از مقام‌های عالی رتبه ایران بود که قبل از خروج سولانا از ایران با او دیدار و گفت وگو کرده بود. وزیر امور خارجه پس از دیدار با سولانا گفته بود نتایج مذاکرات جاری چشم انداز جدیدی را تبیین می‌کند و به این موضوع تاکید کرده بود که آنچه در مشوق‌ها دارای اهمیت است حمایت از حق تحقیقات ایران در فناوری است و این موضوع در روند مذاکرات می بایست کاملا روشن و بدون ابهام باشد. این اولین باری[است] که واژه «ابهام» از سوی ایران در جریان مذاکرات هسته‌ای رسما استفاده شد. این در حالی بود که متکی در ادامه اظهارات خود تکلیف غرب را مشخص کرد و گفت به نظر ما در مذاکرات هر گونه پیش شرط در مذاکرات شرایط را دشوار خواهد ساخت. شروع درخواست‌ها از ایران برای پاسخگویی بیشتر از یکی دو هفته از زمان تحویل مشوق‌ها به ایران نگذشته بود که کم‌کم صداهایی در غرب مبنی بر پاسخگویی تهران شنیده شد. تعدادی از دیپلمات‌های ناشناس در گفت وگوهایی بدون نام و نشانی که با خبرگزاریهای خارجی انجام دادند صحبت از ضرورت اتخاذ واکنشی از سوی ایران برای پاسخگویی به بسته پیشنهادی شدند[نمودند]. این گفت وگوهای بی نام و نشان در ظرف یکی دو هفته جای خود را با درخواست‌های مقام‌های سیاسی عوض کرد و آنها نیز خواستار اظهار نظری[نظر] مقام‌های ایرانی در خصوص بسته شدند. علی رغم تمام اظهار نظرها و درخواست‌هایی که صورت می‌گیرد مقام‌های ایرانی تنها به این موضوع اشاره کردند که آنها در حال بررسی مشوق‌ها هستند و نباید ایران را برای دریافت پاسخ زود هنگام تحت فشار گذاشت زیرا غرب از آنها درخواست کرده بدون عجله تصمیم‌گیری کنند تا گفت وگوها مجددا وارد بن بست نشوند.
دیپلماسی کلامی میان ایران و غرب
بعد از این ماجرا فشارها برای پاسخگویی تهران همچنان ادامه داشت که اولین اظهار نظرهای ایران کم‌کم صورت گرفت. منوچهر متکی وزیر امور خارجه اعلام کرد تهران در برابر بسته تشویقی اروپا که به منظور ترغیب ایران برای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای ارائه شده بسته متقابل به اروپا پیشنهاد می‌کند. هر چند که این بسته هیچ وقت به اروپا پیشنهاد نشد ولی بر طبق اظهاراتی که صورت گرفته بود قرار بود بسته پیشنهادی ایران نسخه تغییر یافته بسته ارائه شده کشورهای 1+5 یک بسته کاملا متفاوت باشد. این بار نوبت ایران بود بگوید حالا نوبت اروپاست که بسته ایران را با دقت مطالعه کند.
جواب ایران در پایان مرداد چه خواهد بود؟
کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا که قبل از برگزاری دور دوم مذاکرات گفته بود ایران باید تکلیف جامعه جهانی را روشن کند، به آنچه که می‌خواست نرسید. ایران هنوز موضوع نهایی خود را در خصوص بسته تشویقی اعلام نکرده و گفته هسته اصلی بسته تشویقی قابل قبول است ولی مشکل اصلی در این بسته درخواست برای تعلیق غنی سازی در ایران است و از آنجایی که ایران غنی سازی اورانیوم را حق مسلم خود می‌داند با تعلیق غنی‌سازی مخالف است. هر چند هنوز ایران تکلیف کاندولیزا رایس را روشن نکرده ولی آنچه مسلم بوده این است که پرونده هسته‌ای ایران بعد از تصمیم آمریکا برای ورود به جریان مذاکرات سه کشور اروپایی و تهران شاهد تحولات مثبتی بوده است. این در حالی است که نحوه واکنش مقام‌های جمهوری اسلامی ایران به مجموعه پیشنهادات ارائه شده توسط کشورهای 1+5 امید به حل و فصل این مناقشه را به نحو مطلوبی افزایش داده است. هر چند که هنوز طرف ایرانی نظر نهایی خود را اعلام نکرده و تنها اعلام کرده هنوز راه درازی در گفت وگوهای هسته‌ای در پیش است ولی با بررسی تحولات پرونده هسته‌ای ایران از زمان تحویل بسته تشویقی به ایران می‌توان در انتظار چشم‌انداز مثبتی در خصوص حل مسالمت‌آمیز این پرونده بود ایران می‌خواهد در پایان مرداد جواب بدهد. پاسخ ایران فضا را به کدام سو خواهد برد؟