نگاه مردان به فعالیت سیاسی زنان کی تغییر می‌کند

اکرم احقاقی
فعالیت و مشارکت سیاسی زنان همیشه از مباحث بحث‌برانگیز جالب توجه برای محافل سیاسی بوده است و در این زمینه بحث‌های زیادی در کتاب های جامعه‌شناسی و محافل سیاسی صورت گرفته است تا جایی که عده‌ای معتقدند زنان چندان تمایلی برای مشارکت سیاسی ندارند و در مقابل عده‌ای دیگر اصرار دارند که زنان به مرور زمان از موقعی که توانسته‌اند در فضای جامعه حضور داشته باشند، توانایی‌های سیاسی‌شان را به اثبات رسانده‌اند و اکنون نقش مهمی در صحنه سیاست ایفا می‌کنند، هم چنین انگیزه آنها برای فعالیت در عرصه سیاسی و به ویژه عرصه اجرا افزایش پیدا کرده است. اگر نگاهی گذرا به عرصه جهانی داشته باشیم، شاید حقانیت گفته دوم بیشتر اثبات شود؛ چرا که در حال حاضر صدر اعظم، رییس جمهور، نخست‌وزیر و وزرای امور خارجه بسیاری از کشورها زنان هستند، هم چنین درصدی از نمایندگان مجالس را زنان تشکیل می‌دهند و این مشارکت به مرور زمان در حال گسترش است، البته این، علاوه بر مشارکت زنان در عرصه انتخابات به عنوان رای دهنده است. در کشور ما ایران نیز بعد از انقلاب با توجه به دیدگاه‌های روشن بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی و مقام معظم رهبری، حضور زنان در جامعه نسبت به قبل از انقلاب گسترش روزافزونی پیدا کرده و شاهد این حضور در صحنه‌های مختلف هستیم؛ گرچه این حضور با نقطه مطلوب بسیار فاصله دارد و در این راه با موانعی از جمله نگاه مردسالارانه برخی از مسئولان و حاکمیت این ادبیات مواجه هستیم و باید قدم‌های بلندتر و تلاش‌های بیشتری از سوی زنان برای کسب حقوق خود در فضای سیاسی جامعه برداشته و انجام شود؛ هر چند این تلاش‌ها قبل از عرصه سیاسی در بسیاری از حوزه‌های دیگر چون اقتصاد و اجتماع نیازمند توسعه بیشتر است. در کنار همه این موارد متاسفانه بعضا احقاق حقوق زنان و برآوردن مطالبات آنها ابزاری برای برخی از سیاسیون در جهت کسب آرا و موفقیت در صحنه سیاسی شده و این افراد بعد از این که به صحنه راه پیدا و از این نیروی عظیم برای تثبیت موقعیتشان استفاده کرده‌اند، تمام شعارها و فریادهایشان را در ارتباط با حقوق زنان به فراموشی می‌سپارند؛ چنان که با وجود ظرفیت‌ها و استعدادهای فراوان حتی این زمینه فراهم نمی‌شود که زنان در مسوولیت‌های اجرایی برجسته مانند وزارت قرار گیرند، با توجه به این اوضاع و احوال به نظر می‌رسد که زنان ما باید اعتماد به نفس خود را برای حضور در عرصه سیاسی و اجرایی افزایش دهند و با ابزاری چون کارهای تشکیلاتی از جمله تشکیل احزاب و NGO ها حضوری موثرتر و پررنگ‌تری داشته باشند و در جهت برآوردن مطالبات خود تلاش بیشتری انجام دهند و مردان هم نگاهشان را با زمان هماهنگ کنند. به مناسبت فرارسیدن هفته زن و شاید تنها هفته‌ای که برای زنان این فرصت را فراهم می‌کند که از دغدغه‌هایشان سخن بگویند با چند تن از فعالان زن در عرصه سیاست و احزاب متعلق به زنان گفت وگوهایی انجام داده و از آنها در مورد موانع حضور زنان در عرصه سیاست و هم چنین مشکلات احزاب زنان پرسیده است.
نگاه مردسالار مانع پیشرفت جوامع است
فاطمه کروبی دبیر کل مجمع اسلامی بانوان، در این گفت وگو در ابتدا از وجود نگاه مردسالارانه در بین مسوولان اجرایی کشور سخن می‌گوید و معتقد است که بعد از انقلاب اسلامی پیشرفت‌هایی در ارتباط با زنان صورت گرفته است، ولی این پیشرفت‌ها کافی نبوده و هنوز با ضعف‌های زیادی مواجه هستیم؛ چنان که با توجه به این که نیمی از جمعیت کشور را زنان تشکیل می‌دهند، استعداد آنها چندان در نظر گرفته نمی‌شود. وی هم چنین از نبود خودباوری در زنان سخن می‌گوید و ادامه می‌دهد: زنان ما دارای پتانسیل‌های زیادی هستند و اگر امکانات در اختیار آنها قرار داده شود، استعدادهای خود را می‌توانند به راحتی شکوفا کنند و حتی موفق‌تر از مردان باشند. وی با تاکید دوباره مبنی بر این که نگاه مردسالار و متحجرانه بزرگ ترین مانع پیشرفت هر جامعه و ملتی است، می‌گوید: این صفت نامیمون متاسفانه بر کشور ما نیز سایه افکنده که خود ضرورت کار تشکیلاتی و سامان یافته از سوی زنان را چند برابر می‌کند. هر چه زنان ما در NGO ها و احزاب حضور گسترده‌تری داشته باشند و خود اقدام به تشکیل حزب بکنند، مطمئنا تاثیرگذاری بیشتری خواهند داشت. کروبی با بیان این که تشکل متبوعش در سال 76 به وسیله جمعی از زنان تشکیل شده است، اظهار می‌دارد: مجمع اسلامی بانوان نه سکولار است نه متحجر. در این تشکل خانم‌ها و آقایان در کنار هم فعالیت می‌کنند، ولی بیشتر اعضا را زنان تشکیل می دهند و با امکانات محدود سعی می‌کنند در صحنه جامعه تاثیرگذار باشند. دبیر کل مجمع اسلامی بانوان، تاکید می‌کند: نگاه مسوولان مردسالارانه است و اگر هم چنان در فعالیت‌ها نگاه جنسیتی حاکم باشد، جامعه پیشرفت نخواهد کرد و به قول حضرت امام، سعادت و شقاوت یک کشور بستگی به حضور زنان دارد. کروبی می‌گوید: در برخی از مناطق کشور ما زنان شهروند دوم هستند و از خشونت خانوادگی رنج می‌برند، هم چنین از حقوق خود محروم هستند، امنیت ندارند و مورد تهاجم قرار می‌گیرند.
سنتی‌ها با نگاه باز به زنان نمی‌نگرند
معصومه حمیدزاده، سخنگوی جمعیت زنان انقلاب اسلامی هم در مورد تشکیل جمعیت متبوعش می‌گوید: از سال 70-71 جمعی از خانم‌های فرهنگی دور هم جمع شدند و به فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی مشغول شدند. به مرور زمان فعالیت آنها جنبه تشکیلاتی گرفت و ما نیز خود متوجه شدیم که اگر به صورت تشکیلاتی فعالیت کنیم، فعالیت‌هایمان ثمره بیشتری خواهد داشت، این گونه بود که در سال 75 به صورت رسمی به عنوان یک حزب سیاسی با کسب مجوز شروع به فعالیت کردیم و شورای مرکزی‌مان در حال حاضر متشکل از افراد دانشگاهی و فرهنگی است. سخنگوی جمعیت زنان انقلاب اسلامی، با بیان این که جمعیت متبوعش به مسائل زنان و امور سیاسی توجه ویژه‌ای دارد، اظهار می‌دارد: در ابتدا خانم‌هایی که عضو تشکل می‌شوند، جذب فعالیت‌های فرهنگی می شوند و بعد به مرور زمان نیز به فعالیت‌های سیاسی گرایش پیدا می‌کنند. وی با بیان این که در تشکل‌هایی که زنان و مردان در کنار هم قرار دارند، بعضا به زنان توجهی نمی‌شود و در تصمیم‌گیری‌ها چندان مورد مشارکت قرار نمی‌گیرند، می‌گوید: پیشینه ذهنی زنان ما از احزاب باعث شده که آنها در هنگام عضویت تمایلی به کار سیاسی صرف نداشته باشند. حمیدزاده اظهار می‌کند: البته ما از نظر مبانی فکری، سیاسی و عقیدتی با طیف اصول‌گرا ارتباط داریم، ولی در تصمیم‌گیری ها وابسته نیستیم. گاهی البته ائتلافی در مورد انتخابات صورت می‌گیرد، ولی به معنای وابستگی نیست. وی دبیر کل این تشکل را خانم حجازی معرفی کرد و اظهار می‌کند: اعضای شورای مرکزی این جمعیت هفت نفر هستند که بعضی از آنها به دلیل فعالیت‌های اجتماعی که دارند کمتر در جلسات حضور پیدا می‌کنند، ولی حدود چهار نفر آنها به صورت دائمی در جمعیت حضور دارند و به فعالیت و برنامه‌ریزی مشغول هستند. حمیدزاده با بیان این که چه در طیف سنتی و چه در طیف به اصطلاح روشنفکری به فعالیت سیاسی زنان با دید باز نگاه نمی‌شود، اظهار می‌کند: آقایان به دلیل این که ارتباط و تماس‌های بیشتری با دستگاه‌های قدرت دارند به راحتی می‌توانند مشکلات مالی تشکل متبوع‌شان را برطرف کنند، ولی زنان ابزار لازم را برای اداره حزب دربعضی مواقع ندارند و از این بابت دچار مشکل می‌شوند و چون فعالیت آنها محدود است، تاثیر گذاری‌شان نیز محدود می‌شود. این فعال سیاسی زن، می‌افزاید: وقتی زنان در عرصه اجتماع حضوری فعال و پی‌گیر داشته باشند این امر در خانواده نیز تاثیر خوبی خواهد گذاشت و زمینه را برای رشد خانواده و جامعه فراهم می‌کند. سخنگوی جمعیت زنان انقلاب اسلامی، هم‌چنین از برخی زنانی که در چند سال اخیر در فعالیت‌های سیاسی حضور پیدا کرده‌اند و به زعم وی بدعت‌هایی را گذاشته‌اند گله می‌کند و می‌گوید: در مباحثی که از سوی آنها مطرح می‌شود مشاهده می‌کنیم بحث‌های فمینیستی و وارداتی از شدت زیادی برخوردار است.
اصولاً زنان جنس دوم محسوب می‌شوند
مریم بهروزی از فعالان سیاسی و دبیر کل جامعه زینب(س) نیز معتقد است احزاب و کار تشکیلاتی می‌تواند در پیشبرد اهداف بسیار تاثیرگذار باشد و از این رو زنان نیز برای ایفای حق خود باید به فعالیت‌های حزبی و تشکیلاتی گرایش پیدا کنند.
وی در مورد چگونگی تشکیل تشکل متبوعش می‌گوید: قبل از انقلاب تعدادی از زنان در مبارزه با رژیم ستمشاهی در حلقه‌ای با عنوان هسته‌های مقاومت در تهران دور هم جمع شده بودند و به صورت گمنام کار تشکیلاتی انجام می‌دادند و مبارزه می‌کردند. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تعدادی از آنها به عضویت حزب درآمدند و کار تشکیلاتی انجام دادند، ولی بعد از آنکه حزب جمهوری اسلامی منحل شد، زنانی که در هسته مقاومت حضور داشتند و در حزب جمهوری اسلامی نیز فعالیت می‌کردند، هم چنین تعدادی از زنانی که به فعالیت‌های سیاسی علاقه‌مند بودند، دور هم جمع شدند و جامعه زینب(س) را تشکیل دادند. بهروزی با بیان این که در احزابی که واحد خواهران وجود دارد، اصولا زنان جنس دوم و نیروی دوم محسوب می‌شوند و جایگاه و پایگاه تشکیلاتی ندارند، اظهار می‌کند: این دیدگاه ضرورت فعالیت حزبی و تشکیلاتی به صورت مستقل از ناحیه زنان را نشان می‌دهد. البته در تشکل‌های سیاسی که زنان مسوولیت آن را بر عهده دارند، این تشکل‌ها فقط به کارهای سیاسی صرف مشغول نیستند، بلکه مسائل فرهنگی و اجتماعی را نیز رصد می‌کنند. دبیر کل جامعه زینب(س)، می‌افزاید مثلا خیلی از آقایان از فعالیت‌های جامعه زینب ابراز تعجب و شگفتی می‌کنند و برای آنها غیر منتظره و غیر قابل باور است که یک تشکل در بیانیه پایانی کنگره خود چندین بند را به مسائل سیاسی و بین‌المللی اختصاص و تحلیل ارایه دهد. گویی آنها انتظار داشتند که ما تمام بیانیه خود را به موضوع خانواده و مسائل این چنینی محدود کنیم.
وی با بیان این که جامعه زینب(س) از زنان برای حضور در فعالیت‌های سیاسی دعوت و آنها را به این امر تشویق می‌کند، می‌گوید: بسیاری از زنانی که در حال حاضر در عرصه سیاسی کشور هستند مدتی عضو جامعه زینب(س) بودند و بعد از آن در مناصب اجرایی قرار گرفتند. دبیر کل جامعه زینب(س)، اظهار می‌کند: در اوایل انقلاب بحث در مورد حضور زنان در راهپیمایی و مراسم سیاسی بود که امام در آن زمان به زنان تکلیف کردند که در مسائل سیاسی و صحنه جامعه حضور داشته باشند و این خود زمینه‌ای را برای رشد زنان فراهم کرد و تا مجلس چهارم شاهد بودیم که زنان در عرصه سیاست رشد کردند و به درجات عالی رسیدند، ولی از دوره چهارم به بعد مجلس حضور آنها رو به افول گذاشت و رشدی نکرد. مثلا در دوره سوم تعداد زنان فکر می‌کنم در مجلس 3تا4 نفر بود، ولی در دوره بعد این تعداد افزایش پیدا کرد و به 9 نفر رسید، اما بعد از آن در دوره‌های بعد این رشد را مشاهده نکردیم و اگر این رشد ادامه داشت می‌بایست در حال حاضر یک سوم نمایندگان ما را خانم‌ها و بانوان تشکیل دهند. بهروزی می‌گوید: در این مدت نیز زنان برای حضور تشویق و ترغیب نشده‌اند و گویی برخی علاقه‌مندند حضور زنان در عرصه در همین سطح بماند و مشوق‌هایی برای رشد حضور آنها قرار داده نشده است.
زنان احساس امنیت نمی‌کنند
اعظم طالقانی دبیر کل جامعه زنان انقلاب اسلامی، هم در گفت وگو با ایسنا به گرایش نداشتن به احزاب در ایران اشاره می‌کند و با اعتقاد به اینکه روحیه تاریخی استبدادی و نبود امنیت سیاسی باعث شده که زنان و مردان چندان به کار حزبی گرایش پیدا نکنند، می‌گوید: البته ما در این مساله شاهد نبود خودباوری در زنان در ارتباط با مسوولیت‌های سیاسی و اجتماعی نیز هستیم. وی می‌گوید: از سوی رسانه‌های ملی و مطبوعات نیز چندان تبلیغی برای حضور زنان در عرصه تشکیلاتی و حزبی نمی‌شود. از سوی دیگر روحیه تک‌روی و نپذیرفتن کار گروهی نیز در بین زنان و مردان جامعه ما وجود دارد. دبیر کل جامعه زنان انقلاب اسلامی، می‌گوید: زنان و مردان جامعه ما را در حال حاضر از فقر مطالعه از جمله مطالعه رسانه‌ها و روزنامه‌ها رنج می‌برند، البته این امر نسبت به گذشته بهتر شده، ولی هم‌چنان مشکل زنان در این ارتباط بیشتر است.
فعالیت حزبی زنان مطلوب نیست
منیره نوبخت از اعضای هیأت مؤسس حزب زنان به بیان دیدگاه‌های خود در ارتباط با فعالیت‌های سیاسی زنان و حضور آنها در تشکل‌ها می‌پردازد. وی می‌گوید: فعالیت‌های زنان در جامعه ما بعد از انقلاب روند قابل قبول ‌و رو به پیشرفتی داشته، ولی ما از نظر فعالیت حزبی وضع مطلوبی نداریم و این امر به این خاطر است که احزاب به طور کلی در جامعه ما دارای مشکلاتی هستند و این مشکلات مختص تشکل‌های زنان نیست. نوبخت ادامه می‌دهد: در جامعه ما بیشتر احزاب دولت ساخته هستند و حتی احزابی که زنان نیز به وجود آورده‌اند، بی‌تأثیر از عوامل دولتی نبوده و آنها نیز به نحوی دولت ساخته هستند. نوبخت می‌گوید: مشکلاتی که در حال حاضر احزاب از آن رنج می‌برند مشکلاتی نیست که بتوان یک دفعه آنها را حل کرد؛ حل این مشکلات زمان می‌برد و نیازمند عزم و پشتکار است. این عضو هیات موسس حزب زنان جمهوری اسلامی، بر خلاف برخی از همتایانش معتقد است در حال حاضر زنان ما به شدت علاقه‌مند هستند وارد عرصه سیاست شوند و از این عرصه دوری نمی‌کنند، ولی مشکل نبود تشکیلات منسجم و قوی است. وی می‌افزاید: احزاب ما به ویژه احزاب زنان ما باید به سمت غیر دولتی شدن و مستقل شدن حرکت کنند و من فکر می‌کنم این امر باعث می‌شود آنها تاثیرگذاری بیشتری داشته باشند. عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، می‌گوید که چندین دوره نماینده مجلس بوده و در حال حاضر نیز بیشتر فعالیت‌هایش در شورای عالی انقلاب فرهنگی متمرکز شده است، هم چنین به عنوان یکی از اعضای هیات موسس حزب زنان جمهوری اسلامی فعالیت می‌کند.