با توجه به سابقه شکستی 36 ساله؛
آیا ترکیه در ساخت نیروگاه هستهای جدی است؟
تدوین برنامه هستهای میان مدت از سوی ترکیه برای احداث سه نیروگاه برق هستهای شاید از جمله عناصری است که این کشور قصد دارد با استفاده از آن به کشوری موثر در مسایل و موضوعات منطقهای و بینالمللی تبدیل شود.
به گزارش ایسنا، موقعیت ترکیه در منطقه، از جمله عضویت در ناتو، فراهم شدن شرایط برای عضویتش در اتحادیه اروپا، روابط دوستانه و سیاسی با رژیم صهیونیستی و تعامل مثبت با قدرتهایی چون آمریکا، موجب شده که فرصتهای بیشتری در حرکت آن به سمت اتمی شدن فراهم شود اما، آیا ترکیه با گذشته بیش از 30 سال شکست در اجرای برنامههای هستهایاش، میتواند تلاشهای جدید خود را برای احداث نیروگاه برق هستهای محقق کند؟
عبدالله گول، وزیر خارجه ترکیه، در مارس گذشته به وین رفت و ضمن دیدار با محمدالبرادعی، وی را از فعالیتهای کشورش برای اعلام برنامه هستهای خود مطلع کرد. مهمترین و آخرین گام ترکیه برای اجرایی کردن برنامه هستهای خود به عنوان کشوری که در راه ادغام با اقتصاد جهانی است و به سرعت در حال بهبود و توسعه وضعیت زیرساختیاش است، احداث یک نیروگاه اتمی احتمالا در بندر «سینوپ» در کناره دریای سیاه است که گفتوگوهای مقدماتی این طرح از مدتها پیش آغاز شده است. با این حال برخی از کارشناسان هستهای تصریح کردند که اعلام ترکیه برای احداث سه نیروگاه اتمی تا سال 2015 را باید یک فرض و بیشتر یک مانور سیاسی- دیپلماتیک انگاشت!
ترکیه تا به حال سه بار در سالهای 1970، 1974 و 1980 اقدام به ساخت نیروگاه اتمی کرده است. اما در هیچ یک از این مراحل به دلیل بروز تنشهایی بین ترکیه و آمریکا، قدرت یافتن چپگراها در این کشور، مداخله نظامی ترکیه در جزیره قبرس، مواجه شدن با تحریم تسلیحاتی و به نوعی تحریم اقتصادی آمریکا، بروکراسی و برخی کارشناسیهای غیر دقیق و علمی، مثلا عدم موفقیت در مکانیابی مناسب در احداث نیروگاه اتمی موفق نبوده است و موضوع به بایگانی سپرده شده است.
«تورگوت اوزال»، رییس جمهوری فقید ترکیه در دوران نخستوزیری خود در 1983 میلادی تلاش کرد با روش ساخت، راهاندازی و انتقال (بی.او.تی) نیروگاه هستهای بسازد، ولی موفق به این کار نشد. در 1998 میلادی برای اولین بار قرار شد، مناقصهای برای ساخت نیروگاه هستهای در منطقه «اک کویو» در جنوب ترکیه برگزار شود که «بولنت اجویت» نخست وزیر وقت در سال 2000 میلادی این مناقصه را به تعویق انداخت و بالاخره رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه چندی پیش اعلام کرد که در زمینه ساخت نیروگاههای اتمی با توجه به نیاز کشورش به انرژی هستهای تلاش دارد سه نیروگاه اتمی را تا سال 2015 برای تولید 5000 مگاوات برق هستهای احداث کند.
چندی است که همآوایی و هماهنگی مطلوبی در مورد لزوم اجرای یک برنامه هستهای در ترکیه دیده میشود و بخش خصوصی و دولتی فعالیتهای گستردهای را به لحاظ گفتمانی و عملی آغاز کردهاند. در این راستا، انجمن صاحبان صنایع و بازرگانان بزرگ ترکیه (توسیعاد) اخیراً، ضمن اظهار تأسف از تأخیر کشورشان در استفاده از انرژی هستهای، از تصمیم دولت آنکارا در احداث نیروگاههای اتمی حمایت کرد. «توسیعاد» یکی از بزرگترین و مهمترین سازمانهای غیردولتی و اهرم فشار در ترکیه به شمار میرود که اعضای آن حدود 50 درصد تولید ناخالص ملی این کشور را در کنترل خود دارند. بر اساس این گزارش، ترکیه پس از عضویت در آژانس بینالمللی انرژی اتمی در زمینههای تحقیقاتی مثل تولید نوعی از رادیو داروها و ایزوتوپها با آژانس همکاری داشته است، البته ترکیه در بخش رادیو داروها و ایزوتوپها عمدتاً کشوری واردکننده است. همچنین در دانش چرخه سوخت و غنیسازی در مرحله ابتدایی و آزمایشگاهی و تقریباً کشوری فقیر است. اساساً کشورهای عضو ان.پی.تی تنها در زمینه آموزشهایی که به صورت منطقهای ارایه میشود و در نهایت برخی طراحیها در زمینه ایمنی، حفاظت فیزیکی و حفاظت در برابر اشعه با آژانس همکاری دارند، اما در زمینه مسایل فنی سعی میکنند خود به دنبال تکنولوژی چرخه سوخت روند. متأسفانه ترکیه هیچ گاه نتوانسته است در تکنولوژیهای مدرن و اصلی هستهای در زمینه نیروگاهی، تحقیقاتی و دانش چرخه سوخت پیشرفت داشته باشد و به طور کلی یکی از کشورهای عقبمانده در دانش هستهای به حساب میآید. در حالی که در همسایگیاش، بلغارستان با سه نیروگاه برق هستهای قرار دارد. این کشور اروپایی- آسیایی توانسته است برخی از مواردی که حساسیتهای خاص بینالمللی را در مسیر اتمی شدن ایجاد میکند، کاهش دهد؛ عضویت در ان.پی.تی در 1980، تصویب موافقتنامه پادمان جامع (295 Incirc) در 1981، پذیرش کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هستهای در 1987، عضویت در کمیته تامین کنندگان مواد هستهای (NSG)، عضویت در کمیته «زانگر» در 1999 که رهنمونهایی را در زمینه تجهیزات حساس هستهای تهیه میکند و اعضای آن از کشورهای صنعتی و غیرصنعتی هستند و در سال 2000 به طور کامل به پیمان منع جامع آزمایشهای هستهای، (C.T.B.T) میپیوندد و در 2001 پروتکل الحاقی را به تصویب پارلمان خود میرساند.
یکی از نگرانیهای غرب و به ویژه آمریکا از هستهای شدن ایران در منطقه ابراز تمایل کشورهایی مثل ترکیه، مصر و عربستان برای هستهای شدن است، مشخص است که اعلام نخست وزیر ترکیه مبنی بر این که احداث سه نیروگاه اتمی را در دستور کار قرار داده است، حساسیتهای بینالمللی را به دنبال خواهد داشت و شاید سفر اخیر محمدالبرادعی به آنکارا اولین واکنش به این موضوع باشد، در عین حال البرادعی برنامههای هستهای آنکارا را کاملا صلحآمیز و بدون پنهان کاری اعلام کرده است. درباره سیاستها و برنامههای هستهای آینده ترکیه این دیدگاه مبنی بر این که آنکارا با توجه به مشکلاتش برای پیوستن به اتحادیه اروپا میخواهد از برنامههای هستهایاش به عنوان اهرم فشاری علیه اروپا استفاده کند، وجود دارد، اما این کشور در معاملهای با آمریکا توافق کرد که واشنگتن برق هستهای را برای آنکارا تامین کند. «دولت ترکیه توافق همکاری هستهای غیرنظامی امضا شدهاش با آمریکا در سال 2000 میلادی که تاکنون اجرایی نشده بود را تصویب کرد. بر اساس این معامله، آمریکا برق هستهای را برای ترکیه تامین خواهد کرد و در عین حال پادمانهایی را برای منع اشاعه تسلیحات هستهای تدارک خواهد دید.
برخی از کارشناسان هستهای این مساله را مطرح میکنند که با وجود اعلام رسمی نخست وزیر ترکیه برای احداث 3 نیروگاه اتمی این اظهارات تنها یک فرض باشد! این کارشناسان میگویند که نمیتوان این تصمیم ترکیه را کاملا جدی گرفت. آنها معتقدند کشوری که تمایل سیاسی بسیار و نیاز به انرژی فراوانی داشته است و در حدود 30 تا 35 سال نتوانسته یک نیروگاه اتمی (آن هم نه به دست خود) را بسازد، قادر به ساخت سه نیروگاه در بیست سال آینده نخواهد بود.
ترکیه به همراه ایران و پاکستان که اعضای پیمان سنتو بودند در 1956 میلادی (1335) فعالیتهای هستهای خود را آغاز کردند. این سه کشور موفق شدند به فاصله چند سال از آمریکا راکتور بگیرند. ترکیه در سال 1956 سازمان انرژی اتمی یا کمیسیون انرژی اتمی تاسیس کرد و در 1962 راکتوراش به مرحله بحرانی رسید. در زمینه تسلیحاتی، ترکیه از جمله کشورهایی در جهان بوده است که برای در اختیار گرفتن تسلیحات هستهای به دنبال ساخت و یا خرید تسلیحات هستهای نرفت، بلکه وارد بلوکبندیهای قدرت شد.
به این ترتیب این کشور میتواند ضمانتهای هستهای را از اتصال به این بلوکهای قدرت تامین کند. با توجه به اینکه ترکیه در بلوکبندی غرب قرار دارد، بعید است برای اجرای برنامههای هستهایاش به سمت روسیه رود، مگر آن که معاملهای صورت گرفته باشد. با این حال تنها کشوری که برای ساخت نیروگاه اتمی در ترکیه داوطلبانه اعلام آمادگی کرده، روسیه است.
در بررسی تصمیم اخیر آنکارا برای ساخت سه نیروگاه برق هستهای این سوال مطرح است که با توجه به موافقت واشنگتن با ساخت این سه نیروگاه برای ترکیه چرا این کشور تنها وقت و سرمایه خود را تنها برای 5000 مگاوات برق هستهای صرف میکند؟
به نظر میآید، این میزان تولید انرژی برای حدود20 سال آینده میزان قابل توجهی نباشد. برخی کارشناسان هستهای در این باره معتقدند که معمولا کشورها سعی میکنند با توجه به ظرفیتهای داخلی و شرایط و همکاریهای بینالمللیشان تصمیمگیری کنند، طبیعتا کشوری مثل ترکیه که از سال 1970 (در حدود 36 سال) در زمینه ساخت نیروگاه فعال بوده است و نتوانسته نتیجهای از سرمایهگذاریهایش بگیرد، سعی میکند، خیلی بلندپروازی نکند! از سویی این کارشناسان بر ملاحظات سیاسی به عنوان موثرترین عامل در تصمیمگیریها در این خصوص تاکید دارند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
