نفت یا اتم

در قطعنامه شورای امنیت به ایران فرصت داده شده تا پایان ماه اوت امر غنی سازی اورانیوم را به حالت تعلیق در آورد و سیاست خود را در ارتباط با برنامه اتمی شفاف سازد. تحریم احتمالی ایران باعث افزایش بهای نفت خام در بازارهای جهانی خواهد گشت. حال پرسیدنی است که کدام راه را باید برگزید؟ راه تحریم جمهوری اسلامی که منجر به افزایش بهای نفت می‌گردد و یا به رسمیت شناختن حق ایران در دستیابی به فن‌آوری هسته‌ای ایالات متحده آمریکا از هم اکنون پاسخ خود را به پرسش نفت یا اتم داده است. خبرگزاری رویترز شامگاهان دوشنبه به نقل از سام بودمن، وزیر انرژی آمریکا گزارش می‌دهد که پایان دادن به مشاجره بر سر برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی برای آمریکا در اولویت قرار دارد. وزیر انرژی ایالات متحده آمریکا گفته است که ثبات بهای نفت خام در بازارهای جهانی برای آن کشور مهم است. اما اهمیت به حدی نیست که آمریکا در برابر برنامه‌ هسته‌ای ایران کوتاه بیاید. سام بودمن به خبرنگاران گفته است که ایالات متحده آمریکا حتی خود را برای دوران حذف صادرات نفت ایران نیز آماده ساخته است.
ایران عضو سازمان اوپک است و از حیث صدور نفت خام در سطح جهانی در مقام چهارم قرار دارد. مشاجره بر سر برنامه هسته‌ای ایران ظرف سالیان گذشته بارها به نگرانی عمومی در رابطه با تامین نفت خام دامن زده است. بحران خاورمیانه و جنگ لبنان نیز عملا هم اکنون باعث افزایش بی‌سابقه بهای نفت خام در بازارهای جهانی شده است. تاثیرات آشکار و پنهان افزایش بهای نفت خام را هم اکنون نیز می‌توان بر هزینه‌های مصرف صنعتی و خصوصی این فرآورده مشاهده کرد. همین موضوع شاید به این گمان دامن زده است که آنان می‌توانند از نفت همچون حربه‌ای سیاسی بهره گیرند. در چنین شرایطی آمریکا اعلام کرده است که واهمه‌ای از چنین حربه‌ای ندارد. گرچه برخی از سیاستمداران ایران حتی از احتمال افزایش بهای نفت خام به میزان 200 دلار برای هر بشکه نیز سخن رانده‌اند، اما به نظر نمی‌رسد که خود نیز به آن باور داشته باشند. سعید لیلاز هفته گذشته مقاله‌ای کوتاه اما مهم پیرامون کاهش نقش نفت در تحولات سیاسی جهان نوشت.
در ایران و بین کارشناسان مسائل سیاسی و اقتصادی، سعید لیلاز منطقا تنها کسی نیست که چنین می‌اندیشد.
اما ارزیابی دولتمردان ایران تنها به نقش نفت خام در تحولات سیاسی محدود نمی‌شود. خبرگزاری آلمان، dpa نیز در گزارش خود عرصه دیگری از محاسبات ایران از اوضاع را به نمایش می‌گذارد. ایران در ارزیابی‌های خود از اوضاع، بر روی "سیاست دوستانه" دو عضو صاحب حق وتو در شورای امنیت، یعنی روسیه و چین حسابی ویژه باز کرده بود. حال همراهی و همگامی آنان با دیگر اعضای دائمی شورای امنیت و آلمان در ارتباط با صدور قطعنامه عملا محاسبات آنان را باطل کرد.
در مجلس شورای اسلامی بسیاری از نمایندگان خواستار آن شده‌اند که ایران به تعهدات خود در برابر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و قرار داد منع گسترش جنگ افزار هسته‌ای خاتمه دهد. این در حالی است که لاریجانی و سعیدی معاون امور بین‌الملل سازمان انرژی اتمی ایران بر پایبندی ایران به تعهدات خود در ارتباط با برنامه اتمی کشور تاکید می‌ورزند. این تفاوت‌های نظری در ارتباط با راهکار پیشبرد برنامه هسته‌ای حکایت از حساسیت گزینش گام بعدی دارد. اما یک گزینش خطا، یک محاسبه ناصحیح می‌تواند بر حساسیت گام‌های بعدی دو چندان بیافزاید. و باز کردن حساب ویژه بر روی نفت خام بمثابه حربه‌ای سیاسی، خطایی است جدی که می‌تواند پیآمدهایی زیانمند برای سیاست و سیاست‌گذاران داشته باشد.