واکنش‌ها به پاسخ ایران

ابوالقاسم قاسم‌زاده
پاسخ ایران به پیشنهادهای کشورهای 5+1 درباره فعالیت‌های انرژی هسته‌ای خود، فضای سیاسی و تبلیغی خاصی را در صحنه بین‌المللی بوجود آورده است. ابتدا باید یادآوری کرد که، نه متن اصلی و کامل پیشنهادهای ارائه شده به جمهوری اسلامی ایران و نه محتوای کامل از پاسخ به آن که در پایان مرداد ماه- چند روز گذشته- به سفرا و نمایندگان سیاسی گروه 5+1 داده شد، انتشار پیدا کرده و هنوز علنی نشده است. اصحاب رسانه‌ها همچنان به ناچار درباره موارد پاسخ، حدس و گمانه‌زنی می‌کنند. اگر چه محرمانه ماندن هر دو متن تا امروز، کار نقد و بررسی را برای رسانه‌های عمومی مشکل کرده است، اما از اعلام نظر و مواضع رسمی سیاستمداران در چگونگی پاسخ ایران و در پذیرش یا رد آن، می‌توان واکنش‌ها را دریافت و احتمال تصمیم‌گیری های نزدیک آنها را بیان کرد. اهم واکنش‌ها چنین است:
1- پاسخ جمهوری اسلامی ایران در تاریخی که وعده داده بود، یعنی پایان مرداد ماه گذشته، ارائه شد. با در نظر گرفتن قطعنامه‌ای که بصورت اولین قطعنامه در شورای امینت سازمان ملل با 14 رأی موافق و یک رأی مخالف (از نماینده دوره ای کشور قطر) به تصویب رسید و در آن تاریخ بررسی مجدد موضوع انرژی هسته‌ای ایران را، نهم شهویور ماه اعلام کرده بودند، فشردگی زمان از اول شهریور تا روز نهم آن موجب شده است تا نظر رسمی کشورهای اصلی از اروپا یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان، همچنین چین و روسیه و علی‌الخصوص آمریکا در این فاصله باقی مانده (کمی بیشتر از یک هفته) بازگو شود و اکنون پرسش این است که آیا در نهم شهریور شورای امنیت جلسه رسمی خود را خواهد داشت؟ و یا آن را به تعویق خواهد انداخت. تاکنون هیچ کشوری بطور رسمی در قبول یا رد پاسخ ایران اعلام نظر نکرده است. آخرین خبر، گزارش رسمی نماینده سیاسی اتحادیه اروپا (خاویر سولانا) به شورای وزرای خارجه اتحادیه است تا از پس آن، ضمن بررسی پاسخ ایران، اتحادیه اروپا اعلام نظر رسمی کند.
اغلب وزرای خارجه از جمله وزیر خارجه فرانسه، آلمان و انگلیس گفته‌اند، پاسخ بیست و چند صفحه‌ای ایران بسیار گسترده و پیچیده است. نیازمند مطالعه و بررسی دقیق می‌باشد. در این پاسخ بیش از صد سؤال درباره پیشنهادات گروه 5+1 مطرح شده است و مواردی از پیشنهادات مورد قبول ایران قرار گرفته، مواردی نیز برای تکمیل، نیازمند بررسی در مذاکره و ارائه پیشنهادات جدید و اضافه‌تر دانسته‌اند و مواردی راهم خواهان تشریح و تفسیر شده‌اند. برخی از مسئولین دولت آلمان و فرانسه نیز گفته‌اند در یک نگاه اجمالی، ایران برای ما قانع کننده نیست. این جمله در حالی بیان شده که "سولانا" دبیر سیاسی اتحادیه اروپا با نگاه مثبت به پاسخ اشاره کرده است و آن را برای ادامه مذاکره دو طرف، جهت حل سیاسی و دیپلماتیک مشکل مفید می‌داند.
2- تقریباً همه می‌گویند سرفصل مشکل و جمله اصلی، رد یا قبول تعلیق غنی‌سازی از سوی ایران است. جمهوری اسلامی ایران بطور رسمی و علنی و چند بار گفته است موضوع تعطیل همه فعالیت‌ها و یا تعلیق کامل غنی‌سازی از دستور مذاکره ما خارج است و آن را نمی‌پذیرد. این اعلام موضع ایران در حالی خبرسازی شده است که برخی نیز یادآور شده اند در صورتیکه قطعنامه دیگری در شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران صادر نشود و یا سمت و سوی حرکت برای قطعنامه حریم "جهت‌گیری پیدا نکند، در ادامه مذاکره پس از پاسخ ایران، اصل موضوع تعلیق در چهارچوب "اعتمادسازی" قابل بررسی و مذاکره می‌تواند باشد. این دو نظر فضای خبری و تحلیلی را در رسانه‌های غرب نسبت به واکنش‌ها به پاسخ ایران پیچیده‌تر کرده است.
"جان بولتن" نماینده دولت آمریکا در سازمان ملل، در مصاحبه‌ای گفته است که دولت او، متن اولیه پیشنهادی برای قطعنامه دوم در روز نهم شهریور را آماده کرده است و در صورتیکه پاسخ ایران برای آمریکا و سه کشور اروپایی قابل قبول نباشد، آن را در جلسه آینده شورای امنیت ارائه خواهد داد. روسیه و چین با سکوت خود (تاکنون) موجب شده‌اند تا اعلام نظر نماینده آمریکا در سازمان ملل، چندان جنجال‌ساز خبری نشود. دیروز (رایس) وزیر خارجه آمریکا با (لاوروف) وزیر خارجه روسیه تلفنی درباره پاسخ ایران صحبت کرد و خبر آن را وزارت خارجه آمریکا منتشر کرده است، بدون اینکه از محتوای گفتگوی دو طرف اطلاعی بدهد. فعالیت‌های سیاسی پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل در واکنش به پاسخ ایران هر روز شدت بیشتر و وسیع‌تر پیدا می‌کند تا در میانه هفته جاری نگاه و واکنش آنها بطور رسمی و علنی اعلام گردد.
3- تقریباً همه مفسران و تحلیلگران سیاسی سه روش را گمانه‌زنی می‌کنند.
الف: به تعویق انداختن نشست شورای امنیت سازمان ملل، و شروع مذاکره مجدد با ایران در فاصله زمانی معین برای دست‌یابی به نتیجه نهایی که محوریت آن حل سیاسی مساله است.
ب: پذیرش مذاکره از سوی گروه 5+1 و همزمان تشکیل شورای امنیت در روز نهم شهریور البته بدون صدور قطعنامه‌ای و یا زمان پذیر کردن صدور قطعنامه دیگری علیه ایران را. به عبارت دیگر دو واکنش همزمان که هم مذاکره را در خود دارد و هم تشکیل شورای امنیت را.
پ: رد پاسخ ایران و غیرقابل قبول خواندن آن، تشکیل شورای امنیت و صدور قطعنامه دوم که از تحریم حداقل‌ها آغاز خواهد شد.
آنچه که پس از پاسخ ایران در واکنش کشورهای اروپایی و آمریکایی دیده می‌شود. پیچیده‌تر شدن شرایط، خارج شدن آژانس انرژی اتمی از موضوع پرونده، فعال شدن کامل آمریکایی‌ها تا حد فرماندهی گروه، تفاوت در اعلام نظر در میان کشورها و از سوی سیاستمداران و مدیران سیاسی آنها، حساسیت فوق‌العاده و خطرناک حوزه خاورمیانه در شرایط کنونی و بخصوص پس از جنگ لبنان و بالاخره فشار محدودیت زمان برای تصمیم گیری میان دو روش مذاکره یا مقابله.