همدلى‌ و انتقادپذیرى‌

دکتر حشمت‌الله فلاحت‌پیشه
جلسه ضیافت و شام ساده ریاست جمهورى سه‌شنبه هفته گذشته در فضایى صمیمى شکل گرفت. میهمانان از دو قوه مقننه و قضائیه پیش از حضور در جمع میزبانان دولت از نمایشگاه کوچک خاطرات دولتهاى گذشته بعد از انقلاب دیدن کردند.
از دولت موقت مرحوم بازرگان تا چالش و التهاب «درون دولتی» بنى‌صدر و شهید رجایى و سپس شهید باهنر، مهدوى کنی، دولت رهبر کنونى انقلاب و سرانجام دولتین آقایان هاشمى رفسنجانى و سیدمحمد خاتمی. تعامل و تقابل این دولتها در مجالس گذشته نقش مرحوم امام (ره) و رهبرى و هزار خاطره دیگر تنها در یک نمایشگاه کوچک که گویاى قطره‌اى از موجى است که تا ساحل همچنان باید اوج گیرد.
ضمن جلسه، روساى سه قوه بیشتر روى «همدلی»‌ و احساس عضویت در یک خانواده صحبت کردند، ضمن آنکه از طرح گلایه‌ها نیز ابایى نداشتند. در این میان آنچه که از تاریخ گذشته تا حال تامل‌برانگیز بود، «تلاش» و «تحمل» بود. عزیزان تاریخ ایران کسانى هستند که از هیچ تلاشى براى ارتقاى مملکت و حل مشکلات مردم دریغ نکرده و در عین حال سختى‌ها و بى‌مهرى‌ها را تحمل کرده‌اند. خوشبختانه اکثریت مسئولان کشور تلاشگرند اما به نظر مى‌رسد، هنوز باید از گذشتگان درس «تحمل» بگیریم.
ناطقان جلسه، محور صحبتهاى خود را بیانات اخیر مقام معظم رهبرى در مورد «اصولگرایی» قرار داده بودند. واقعیت این است که برگ برنده نظام جمهورى اسلامى ایران از گذشته تا حال، «اصولگرایی» و عامل اختلاف و گلایه، یکسرى مسائل روزمره سیاسى و مدیریتى بوده است. البته به شرطى که اصولگرایى را به صورت مبنایى معنا کنیم.
اگر فلسفه سیاسى بنیادى حکومت جمهورى اسلامى را به یک درخت تناور تشبیه کنیم، اصول، تنه آن و سیاستها و انشعابات سیاسی، شاخه‌هاى آن به شمار مى‌روند و اگر این فلسفه را بپذیریم، دامنه در برگیرى اصولگرایى بسیار گسترده‌تر از یک جریان یا شاخه خاص است. چه بسیار زحمتکشان گذشته به ویژه فعالان دو دولت اخیر هاشمى و خاتمى نیز اصولگرا هستند.
اما در همان دولتها نیز متاسفانه شعبه‌هایى شکل مى‌گرفت که شاخه‌اى را به اسم تنه تعریف و تلاش داشت تا مملکت را از تجربیات بدنه‌اى نیرومند محروم سازد. از گذشته تا به حال مرحوم امام (ره) و رهبرى و خیلى از دلسوزان نظام تلاش داشته‌اند تا با تقویت روحیه‌هاى «تعدیل» و «تحمل»، تنه انقلاب را تقویت نمایند.
در شرایط کنونى رابطه نسبتا خوب میان سه قوه وجود دارد. اختلافات موضوعى اندک و تشابهات فراوان است. در واقع حتى برخى از اختلافات در امر اجرا و نظارت نیز ناشى از همان روحیه تلاشگر متقابل جهت حل مشکلات و ارتقاى کشور است. در عین حال نباید از چند عامل تنش‌زا غافل بود:
1- بخشى از اختلافات که در زمان بررسى لایحه بودجه 1385 دولت شکل گرفت، ناشى از شناخت متفاوت دولت و مجلس از ظرفیتهاى توسعه کشور است.
دولت با هدف پیشبرد سریع برنامه‌هاى توسعه به یکباره بودجه‌هاى مربوطه را تا حد 70 درصد ارتقاء داد و مجلس که نگران ظرفیت جذب کشور است و به ویژه با نگرانى از آثار تورمى احتمالی، سیاست تعدیل و ملایم‌سازى بودجه را در پیش گرفت، ضمن آنکه راه را براى متمم‌هاى مختلف دولت باز گذاشته است. اگر دولت توان جذب داشته باشد، کسى به اندازه نماینده مجلس از تصویب بودجه، به ویژه در بخش عمرانى خوشحال نخواهد شد، مشخصا اکنون مجلس منتظر متمم عمرانى دولت است به شرطى که اعتبارات اصلى بودجه جذب شود.واقعیت این است که دولت با بدنه سنگین و بوروکراسى مضر کنونی، باید حتى براى آینده برنامه‌هاى حیثیتى خود نیز نگران باشد. به عنوان مثال بانکها در حال ورشکست‌کردن بسیارى از طرح‌هاى زودبازدهى هستند که در کمیته‌هاى اشتغال شهرستان‌ها نهایى شده‌اند.
2- اختلاف دیگر به موضوع عزل و نصب‌ها مرتبط است. دخالت در عزل و نصب‌ها وظیفه و حق مجلس نیست. منتها وعده‌هاى برخى از وزرا هنگام گرفتن راى اعتماد، دخالت برخى جریان‌ها و گروهها در استان‌ها و شهرستان‌ها و به اصطلاح، انتخاباتى شدن برخى عزل و نصب‌ها و سرانجام سنت ناپسند لابى‌گرى براى پست، شرایط متفاوتى را رقم زد. به نظر مى‌رسد قدرى تحقیق و تحمل بیشتر در دو طرف و به ویژه تعدیل توام با احترام رفتارهاى متقابل مى‌تواند این بخش از اختلاف‌نظرها را نیز کاهش دهد.
3- واسطه‌ها، راویان ناصادق و آلوده‌کنندگان فضاى افکار عمومى و سیاسى کشور، تهدیدى جدى براى این رابطه هستند. به راستى اگر مسئولان اجرایى و قانونگذارى تحقیق جدى به عمل آورند، متوجه این فاصله کاذب با همدیگر خواهند شد. جاى تعجب است بسیارى از این مجموعه، همکاران و همسویان چند سال اخیر بوده‌اند ولى اکنون تنها واسطه‌ها از طرف آنها موضع مى‌گیرند. شعار دولت آقاى خاتمى و تبدیل معاند به مخالف و مخالف به موافق، هرچند در عمل به خوبى اجرا نشد، ولى شعارى اساسى بود.
آقاى احمدى‌نژاد جهت تجمیع تجربیات اصولگرایى مختلف از حسن نیت و صداقت لازم برخوردار است، ولى باید مانع تبدیل‌شدن موافقان خود به مخالف شود. پیش از نشست فوق، اعضاى کمیسیون امنیت ملى مجلس شوراى اسلامى در جلسه‌اى میهمان مقام معظم رهبرى بودند. ایشان در بخشى از رهنمودها، فرمودند: ممکن است کسى با ما مخالف باشد و حتى مخالفت خود را بروز دهد، من اعتقادى به برخورد با این افراد ندارم مگر اینکه داخل توطئه‌اى باشد و... (نقل به مضمون.) به راستى تحمل مخالف و به ویژه پذیرش انتقاد وظیفه همه مسئولان کشور است.
4- سئوال و تذکر: رئیس جمهور محترم دوستانه در مورد تعدد سئوالات نمایندگان مجلس از وزرا گلایه کردند. موردى را اشاره کردند که یک وزیر بیش از 70 بار براى پاسخ به سئوال به مجلس فراخوانده شده است و... نمایندگان از چهار ابزار نظارتی، تذکر، سئوال، تحقیق و تفحص و استیضاح برخوردارند. با این وجود تجربه نشان داده است که اگر قدرى تعامل و درک متقابل میان مدیران و نمایندگان در استان‌ها و نمایندگان و وزرا در تهران تقویت شود، بسیارى از مشکلات از این نوع قابل حل است. بى‌شک با حل هر مشکل، نماینده نیازى به تذکر و سئوال نخواهد داشت. حتى اگر اثبات شود که علت عدم پیشرفت کارها کمبود و نه سهل‌انگارى است، درک موضوع دشوار نخواهد بود.
سرانجام اینکه بعد از یک سال از کار مشترک دولت نهم و مجلس هفتم، اکنون شرایط تعدیل‌شده و مدیران مستقر گردیده‌اند، دیگر حتى بهانه‌اى براى اختلاف نیست. لذا جلسه مشترک مى‌تواند نقطه عطفى براى همکارى‌هاى بیشتر در آینده باشد.