احیای طرح امبکی

شهرود امیر انتخابی: پرونده هسته‌ای ایران روزهای حساسی را می‌گذراند، به ویژه از آن رو که دو هفته پیش 15 عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد، بیانیه‌ای صادر کرده و انتظاراتی را از دولت جمهوری اسلامی ایران مطرح نمودند. انتظارات بیانیه چنین بود:
1- تعلیق کلیه فعالیت‌های غنی سازی و مرتبط با غنی سازی شامل تحقیقات و توسعه را ضروری خوانده و بر اهمیت ویژه تعلیق تاکید می‌کند.
2- تعلیق فعالیت‌ها و پایبندی کامل ایران به درخواستهای قطعنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را ملاک و شاخص- حل و فصل مساله هسته‌ای ایران از طریق مذاکره و تضمین صلح آمیز بودن برنامه‌های هسته‌ای ایران می‌داند.
3- 30 روز مهلت به مدیر کل آژانس می‌دهد تا گزارش پایبندی ایران به درخواستهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به شورای حکام آژانس و شورای امنیتی ارائه کند.
اکنون البرادعی به تهران می‌آید تا بخشی از وظایفی را که بیانیه به عهده‌اش گذاشته است به انجام برساند.
همان گونه که ملاحظه می‌شود بیانیه شورای امنیت سازمان ملل در واقع یک ضرب الاجل 30 روزه را برای تعلیق کامل فعالیت‌های هسته‌ای ایران شامل تحقیقات و توسعه در نطنز، ارائه دسترسیهای فراتر از پادمان پروتکل و تصویب پروتکل الحاقی می‌باشد. زیرا بعد از 30 روز و در صورت عدم اجرای قطعنامه‌های شورای حکام مدیر کل آژانس ناگزیر باید گزارش عدم پایبندی ایران به قطعنامه شورای حکام آژانس را به شورای امنیت ارائه کند. ذکر احتمال نظامی بودن برخی فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در بیانیه شورای امنیت نیز نکته بسیار مهم و قابل تاملی است. این موارد می‌تواند زمینه‌ساز طرح عدم پایبندی جمهوری اسلامی ایران و عدم اطمینان از صلح آمیز بودن فعالیتهای هسته‌ای آن در بیانیه‌ها یا قطعنامه‌های بعدی شورای امنیت سازمان ملل باشد. البته تردیدی نیست که مسئولان عالی جمهوری اسلامی ایران درباره نحوه مواجهه با چالش موجود، به قدر کافی اندیشیده و با صلاحبت و پایمردی آمادگی لازم برای سناریوهای پیش رو فراهم آورده‌اند. متکی وزیر امور خارجه در مصاحبه تلویزیونی NHK ژاپن در مورد اعلام آمادگی اروپاییها در مذاکرات قبلی برای شروع به کار اصفهان و داشتن یک پایلوت مناسب از سوی ایران سخن گفت. این به معنای آن است که موضوع مذکور یکی از سناریوهای مورد نظر مسوولان کنونی پرونده هسته‌ای باشد، و بنابراین بسیار بجا خواهد بود که مبتنی بر این سناریو مجرایی تازه برای انتظارات جدید دیپلماتیک از سوی ایران گشوده شود. مثلا، در این راستا بسیار مناسب خواهد بود که اکنون به کمک امبکی رئیس جمهور با نفوذ آفریقای جنوبی در احیای مجدد طرح پیشنهادی وی (که قبل از شروع به کار اصفهان ارائه کرده بود) این سناروی را پیش ببریم. امبکی همان موقع (سه هفته قبل از شروع به کار دولت جدید و قبل از راه‌اندازی اصفهان) طرحی آماده نموده بود که به موجب آن در مقابل صادرات محصول اصفهان به آفریقای جنوبی و صدور کیک زرد معادل آن به ایران پروژه اصفهان فعال بشود. این طرح که همان موقع نیز قبول اروپاییها را با خود داشت اکنون می‌تواند مجددا احیا شود. طرح امبکی می‌تواند تکلیف اصفهان را معلوم نماید. بدیهی است تعیین تکلیف اصفهان خواهد توانست زمینه مناسب برای حل و فصل مساله سانتریفیوژها را در شریط خالی از تنش فراهم آورد. تردیدی نیست که شرایط امروز با هشت ماه پیش تفاوت بسیاری کرده و شاید قدری دیوار بی‌اعتمادی، بلندتر شده باشد. با این حال در دنیای سیاست ویژگیهایی هست که در جاهای دیگر نیست. و آن اینکه- همان طور که دکتر علی لاریجانی خود در دانشگاه صنعتی شریف گفت- در عالم سیاست هرگونه توافقی امکان پذیر است. اکنون البرادعی به تهران می‌آید. شاید بتوان در یک مثلث تهران ژوهانسبورگ و وین یک گام سرنوشت ساز برداشت.