پاکستان و زخم کهنه کشمیر

پاکستان امروز در حالی سالگرد استقلال خود را از هند جشن می گیرد که معضل دیرینه آن، یعنی اختلاف با هند بر سر منطقه کشمیر همچنان لاینحل مانده است. این بحران سابقه دار که تاکنون سه جنگ ویرانگر بر دو کشور همسایه تحمیل کرده، انرژی عظیمی از دو کشور را که می توانست در راه عمران و آبادانی این کشورها، که به شدت به آن نیازمندند، مصروف گردد، به هدر داده است.
دامنه بحران کشمیر تنها به سه جنگ مذکور محدود نمانده و دو طرف را در زمینه های سیاسی و دیپلماتیک نیز بارها به رویارویی هم کشانده است که اخراج دیپلماتهای طرفین در هفته گذشته را باید آخرین مورد از این مخاصمه طولانی دانست.
با اینحال، تحولاتی که طی چند سال اخیر به ویژه پس از توافقات دی ماه 1382 به وقوع پیوسته امید به حل این معضل و بحران طولانی مدت را زنده ساخته و به جرات می توان گفت در تاریخ اختلافات دو کشور، شرایط تا به این حد برای رسیدن به صلح مناسب نبوده است. در همین راستا، اولین ارتباط مرزی بین دو کشور در کشمیر در سال گذشته برقرار شد و نخستین اتوبوس حامل مسافر پس از نیم قرن از مرز عبور کرد.
این رویکرد به صلح مبتنی به واقع گرایی را در اظهارات اخیر مقامات دو کشور و به طور شاخصتر از سوی رهبران اسلام آباد به روشنی می توان مشاهده کرد. در همین رابطه سخنگوی وزارت خارجه پاکستان ماه گذشته اظهارات نخست وزیر هند درباره کشمیر را مثبت ارزیابی و از آن استقبال کرد. این سخنگو در عین حال افزود زمان حل مسئله کشمیر فرارسیده است و پاکستان از موضع نخست وزیر هند حمایت خواهد کرد.
همچنین پرویز مشرف رئیس‌جمهوری پاکستان نیز در اظهارات اسفند ماه گذشته خود تاکید کرد از پیشنهاد اداره مشترک منطقه کشمیر به صورت سه جانبه توسط هند، پاکستان و مردم کشمیر حمایت می کند. مشرف تاکید کرد این کشور برای بررسی هرگونه پیشنهاد جدید و رسیدن به یک راه‌حل مناسب آمادگی دارد. این موضع‌گیری صریح پاکستان، رهبران هند را برای پاسخگویی مناسب تحت فشار قرار داده و به عبارت دیگر، اکنون تا حدود زیادی توپ در زمین هند قرار گرفته است.
واقعیت این است که حل بحران کشمیر می تواند ضمن اینکه هزینه های سنگین رقابت تسلیحاتی را از روی دوش دو طرف بردارد به تحکیم ثبات و امنیت منطقه نیز کمک موثر خواهد نمود. این تحول، در عین حال می تواند پای قدرتهای استعمارگر را که به عنوان بازیگر ناخواسته ازا ین بحران برای حضور خود در منطقه سواستفاده می‌کنند، از این منطقه قطع کنند.
در این میان مجامع بین المللی نیز می توانند با بهره گیری از شرایط نسبتا مساعد فعلی زمینه های تحقق صلح در جنوب آسیا را فراهم سازند و به ویژه با فشار بر هند برای همراهی بیشتر با فعالیت‌های صلح‌خواهانه، زخم 50 ساله شبه قاره هند را برای همیشه التیام بخشند.