مطبوعات فلسطین و جنگ لبنان

منطقه خاورمیانه طی حدود یک ماه گذشته شاهد تحولات عمده ای بود که توجه رسانه های جهان را به این منطقه جلب کرد. آخرین اخبار جنگ اسراییل با دشمن دیرینه خود درجنوب لبنان طی هفته های گذشته تیتر اول مطبوعات عربی و منطقه ای بوده است. جنگ به بهانه اسارت دو سرباز اسرائیلی توسط حزب الله، آغاز شد و از جهات گوناگون حائز اهمیت است. از جمله افشای ضعف کلی درسیستم اطلاعاتی ارتش اسرائیل و آسیب های نظامی و اجتماعی این رژیم، موضعگیری منفعلانه سران عرب درمقابل تجاوزات رژیم صهیونیستی، تقویت روحیه مقاومت در نزد ملت و مبارزان فلسطینی از ویژگی ها و پیامدهای جنگ لبنان است.
سران کشورهای عربی و رسانه های این کشورها موضع گیری های مختلفی در قبال طرف های متخاصم و پیامدهای آن اتخاذ کردند. مقاومت مبارزان لبنانی از سوی برخی از مسئولان عربی به ماجراجویی تعبیر شد و برخی دیگر حزب الله را مزدور کشورهایی همچون ایران و سوریه قلمداد و مردم بیگناه لبنان را قربانیان جنگ خارجی معرفی کردند.
درمقابل، برخی نیز حزب الله را نماد مقاومت امت اسلامی معرفی می کردند اما موضوع حائز اهمیت، مواضع روزنامه های عربی در قبال این جنگ بود که می توانست به تبیین سیاست های کلی نظام و نیز تعیین نگرش و موضع گیری مردم این کشورها کمک کند. در اینجا برای ارائه تصویری تقریباً کامل از موضع گیری مطبوعات فلسطینی سعی شده است در انتخاب گزینه ها، رسمی و غیر رسمی بودن و جهت گیری های سیاسی روزنامه ها و خبرگزاری ها از تنوع کافی برخوردار شود.
1) خبرگزاری فلسطین (وفا)
عملکرد خبرگزاری وفا که وابسته به تشکیلات خودگردان فلسطین است در قبال حمله حزب الله و پیامدهای آن بازتاب کاملی از موضع انفعالی ابومازن در قبال این درگیری ها بود. هیچ خبری با عنوان حمله نیروهای مقاومت لبنان به سربازان اسرائیلی و اسارت و تلفات آنها در اخبار روز حادثه منتشر نشد. موضع مهم دیگر خبرگزاری وفا بی توجهی به جزئیات حملات حزب الله است. اخبار و تلفات نیروهای اسراییلی و خسارات وارده بر جامعه صهیونیستی در سایت وفا عمدتاً از منابع اسراییلی نقل می شد که درمقایسه با رسانه های عربی با سردی خاصی همراه بود.
دریک جمع بندی کلی موضع گیری این خبرگزاری بی تفاوت ملاحظه کارانه و تحت فشار معرفی می گردد.
2) خبرگزاری معا
این خبرگزاری دراواخر سال 2004 تأسیس شد. مقر اصلی آن در بیت لحم واقع شده است و درنزدیکی غزه نیزنمایندگی دارد. دقت و سرعت عمل درپوشش اخبار و کیفیت مطلوب از ویژگی های اخبار این خبرگزاری است. خبرگزاری معا یکی از پرکارترین اعضاء درپوشش دادن به آخرین تحولات جنگ اسراییل و حزب الله بوده است. این خبرگزاری اولین خبر را با حمله حزب الله به پایگاه نظامی اسراییل درشمال فلسطین اشغالی درکمتر از 30/1ساعت پس از وقوع حمله منتشر کرد. این خبرگزاری از لحظه وقوع عملیات مبارزان حزب الله تا پایان همان روز نزدیک به سی خبر منتشر کرد که محور اصلی این اخبار را پیام های تبریک گروههای فلسطینی، موضع گیری سازمان ها و شخصیت های سیاسی و دولتی مانند «جمال نزال» و پیام اسرای فلسطینی، گزارش جشن و سرور مردم درنوار غزه و جزییات تصمیم گیری سران اسراییل تشکیل می داد. استفاده از کلمات محترمانه در وصف دبیرکل حزب الله لبنان و نیروهای مقاومت و پوشش اتهامات طرف مقابل اسراییل مبنی بر مداخله ایران دراین جنگ و استفاده از عناوین حماسی دراخبار مربوط به حزب الله از ویژگی های مشهود این خبرگزاری بود.
3) القدس
القدس قدیمی ترین و پرتیراژترین روزنامه فلسطین است که درسال 1951 توسط «محمد ابوالزلف» تاسیس شد و اکنون دکتر «مروان ابوالزلف» فرزند محمد ابوالزلف مدیر مسئول آن است. در میان سه روزنامه رسمی فلسطین این روزنامه وابستگی زیادی به تشکیلات خودگردان از خود نشان می دهد. نکات زیر در بررسی عملکرد این روزنامه در قبال عملیات حزب الله لبنان و پیامدهای آن قابل توجه است.
درتیتر اصلی روزنامه عبارتی دال برحمله حزب الله یا اسارت و کشته شدن سربازان اسرائیلی به چشم نمی خورد. نکته قابل توجه که درمیان مطبوعات عربی نادر است، استفاده این روزنامه از لفظ «کشته ها» به جای «شهدا» درمورد قربانیان غیرنظامی است. علاوه بر این نوعی بی توجهی عمدی نیز در مطالب القدس نسبت به جنگ لبنان ملاحظه می شد.
مطلبی که درباره این روزنامه و سایر مطبوعات فلسطینی به چشم می خورد تغییر محسوسی است که درموضع گیری آنها در قبال این بحران درروزهای اخیر نسبت به اولین روزهای بحران پدید آمد پوشش بهتر اخبار تلفات اسراییلی ها و جزییات عملیات حزب الله از جمله این تغییرات بود.
4) روزنامه الایام
این روزنامه یکی از سه روزنامه رسمی فلسطین است. عملکرد این روزنامه در پوشش اخبار جنگ تفاوت بارزی با خبرگزاری و روزنامه های همسو با مواضع تشکیلات خودگردان داشت. برخلاف روزنامه های الحیات الجدیده، القدس و وفا مطلب چندانی درخصوص اظهارات تهدید آمیز مقامات سیاسی و نظامی تل آویو درسایت خبری الایام مشاهده نمی شد. درمقابل جزییات حملات موشکی حزب الله را مورد توجه قرار می داد.
در یک جمع‌بندی کلی سرمقاله‌های الایام را می‌توان این گونه توصیف کرد:
- سعی داشت با بیان فعالیت های هسته ای ایران، فلسطینیان را به تحرک بیشتر وادارد.
- نشانه ای از تلاش برای ایجاد تفرقه میان سنی و شیعه درمطالب آن به چشم نمی خورد.
- سعی می کرد به زغم خود مواضع واقع بینانه ای داشته باشد لذا همانند اسراییل، حماس و حزب الله را دراین بحران مقصر می دانست.
علی رغم تمجید از مقاومت لبنان جمله معروف سیدحسن نصرالله مبنی بر سست تر بودن اسراییل ازلانه عنکبوت را مورد انتقاد قرار می داد و ملت اسرائیل را پاره ای فولاد معرفی می کرد.
5) روزنامه الحیاه الجدیده
«الحیاه الجدیده» یکی از روزنامه های رسمی فلسطین است که درسال 1995 توسط «نبیل عمرو» و «حافظ برغوثی» در رام الله تأسیس شده است. نکته ای که در لابه لای اخبار این روزنامه به چشم می خورد استفاده از عنوان شهداء درمورد قربانیان لبنانی است. به طورکلی می توان گفت عملکرد الحیاه الجدیده درپوشش خبری تحولات جنگ به مواضع و منافع مقاومت لبنان نزدیکتر بود و ارائه کمک های رسانه ای و توجیه افکار عمومی را در دستور کار خود قرارداده بود.
در مورد مقاله‌ها و سرمقاله‌های این روزنامه نکات زیر قابل ذکر است:
- درموارد متعددی پس از شروع بحران در لبنان سرمقاله های این روزنامه از بررسی مستقیم جنگ لبنان خارج شد و به مسائل داخلی فلسطین اهتمام می ورزید.
- تأکید بر وحدت مقاومت حزب الله در لبنان و مبارزان فلسطینی
- اجتناب از ایجاد یأس و ناامیدی و داشتن امید به آینده
- انتقاد گزنده و کنایه آمیز از خاموشی ذلت بار سران عرب
-پرهیز از دوگانگی در سیاست داخلی فلسطین (حماس و فتح) و دعوت به رفع اختلافات
جنگ حزب الله لبنان با اسرائیل که تاکنون با ناکامی اسراییل همراه بوده است تأثیرات انکارناپذیری برجامعه فلسطینی داشته است. عملکرد رسانه های وابسته یا همسو با تشکیلات خودگردان مانند خبرگزاری وفا و روزنامه القدس نشان داد که رهبران تشکیلات خودگردان حاضر به مداخله در این بحران نیستند. اوج موضع گیری های این دسته به محکوم کردن معمولی و انعکاس اخبار مخالفت های جهانی با ادامه جنگ و تجاوز ختم می شد در مقابل منابع مستقل مانند خبرگزاری معا می تواند بازتاب وسیع و واقعی نگاه ملت فلسطین به این بحران باشد.
به طور کلی در تحلیل مواضع رسانه‌های فلسطینی نکات زیر را می‌توان عنوان کرد:
- منابع رسمی حرکتی محافظه کارانه داشتند که می تواند ناشی از فشار آمریکا و اسراییل یا اعمال نفوذ برخی کشورهای عربی باشد.
-خودداری رسانه های رسمی از اولویت دادن به تحولات لبنان
- واقع بینی بیشتر منابع غیررسمی از تحولات لبنان
- تغییر نسبی در محتوای خبری تمامی منابع ملاحظه کار با گذشت یک ماه از جنگ و تغییر موازنه به ضرر اسراییل؛ این موضوع باعث شد توجه بیشتری به حوادث لبنان داشته باشند.